Lěto njebudźe žane jednore

pjatk, 14. januara 2022 spisane wot:
Marian Wjeńka

Hdyž čitam a słyšu tele dny z našich gmejnow jich lońše bilancy a lětuše předewzaća, so mi druhdy zda, zo je wuhlad do přichoda kaž hladanje do škleńčaneje kule, kotraž zamóže ći přichod wěšćić. Gmejny maja něštožkuli planowane, ale hač budu to zwoprawdźić móc, je wšo druhe hač wěste. Njewěstosće našeho časa­ su přewulke, hač móžeš z nimi solidnje planować.

Dobry přikład za to je gmejna Pančicy-Kukow. Tu chcychu hižo loni w decembru dalši twarski wotrězk wobšěrneho ponowjenja Šule Ćišinskeho wotzamknjeny měć. Tuchwilu pak maja twarscy dźěłaćerjo přeco hišće ruce połnej dźěła. Jim pobrachuje twarski material, a gmejnje pobrachuja pjenjezy, zo móhła wšo zapłaćić. Runja kóždemu priwatnemu čłowjekej dźě tež komuna pytnje, zo je wšitko dźeń a dróše. Wšelake dypki, kotrež­ njejsu na kóždy pad trěbne, su so hižo z woporom čerwjeneho pisaka stali. A kotra ličba na kóncu pod smužku zličbowanki steji, je dotal wulke hódančko. Nimo zahajenych projektow tuž lětsa w gmejnje ničo dale inwestować njebudu.

Kak ma bjez kultury dale hić?

pjatk, 07. januara 2022 spisane wot:
Cordula Ratajczakowa

Bilancy serbskich kulturnych institucijow 2021 tež w druhim lěće koronapandemije tróšku zrudźeja, wšako su postajene wot wupadow a deficitow. Tak bě Budyski Serbski muzej wjace dnjow zawrjeny hač wotewrjeny, Serbski ludowy ansambl móžeše wot 220 planowanych předstajenjow jeničce třećinu, mjenujcy 74, přewjesć. A hrajny čas Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła Budyšin wobmjezowaše so loni efektiwnje na jenož pjeć měsacow. Statistiki su wotpowědne. Wo wjele mjenje wopytowarjow hač w lětach do toho su w mjenowanych domach witać móhli.

Tak daloko objektiwne ličby. Kwantita, to rěka mnóstwo wopytowarjow – tež hdyž wot zjawnych pjenjez zastarane institucije pobrachowacych dochodow dla wot insolwency tak wohrožene njejsu kaž samostatni wuměłcy abo kulturnišća w priwatnym nošerstwje – je při­wšěm wažny aspekt. Wšako hrozy strach, zo zhubja dźiwadła a muzeje dołhodobnje wulki dźěl swojeje klientele – dwě lěće stej dołhi čas, a ludźo narunaja pobrachowace žiwe kulturne impulsy na městnje z hinašimi, tež digitalnymi poskitkami.

Je na času 20te lěta 21. lětstotka wužić

štwórtk, 30. decembera 2021 spisane wot:
Susan Šenkec, předsydka załožboweje rady

W lěće 30lětneho wobstaća Załožby za serbski lud směm Serbam gratulować. A to za nowe financne zrěčenje. Připó­znaće wosebiteje róle Serbow we Łužicy pokazuje so w zakótwjenju w Zakonju k sylnjenju strukturow we wuhlowych regionach. To je wuslědk postupowanja na wšelakich politiskich a towaršnostnych runinach. Přeju sej, zo tutón zhromadny duch při zeskutkownjenju pro­jektow w Hornjej, srjedźnej a Delnjej Łuži­cy dale knježi, zo so nam „to Łužicu přesahowace“ wuspěšnje zešlachći, zo wotpowědne komunikatiwne a interaktiwne formaty nańdźemy a zo zamołwići srědki wosebje tam zasadźeja, hdźež je wotškódnjenje za nastate – předewšěm rěčne straty – najbóle trěbne.

Naša awtorka je fararka w Dešnje. Wona koordinuje dźěło ze Serbami w Ewangelskej cyrkwi Berlin­Braniborska-šleska Hornja Łužica.

  


fararka Katharina Köhlerowa

Tež dźensa styska so nam za nawjedo­warjom. Bóh někoho pósćele, kotryž naš lud ze wšeho rozdwojenja zaso hromadu wjedźe. Znowa nadźijamy so wuchowarja. Znowa budźi so nadźija, zo Bóh z krutej ruku zapřimnje. Zas a zaso dadźa so ludźo zjebać, hdyž něchtó twjerdźi, zo by tón wočakowany był. Přezawjedna tale předstawa je. Nětko budźe wšitko lěpje. Tón žno budźe rjadować! Dajće jeho raz činić. Do čeho to wěrja? Přeco zaso dadźa so ludźo do pasli zawlec, zo sej mysla, mócny nawjedowar budźe rjadować. Samo cyr­kwje su sej do tych pasli zalězli.

Zhromadnje sylni a solidariscy być

pjatk, 17. decembera 2021 spisane wot:
Bianka Šeferowa

Něhdźe 500 ludźi je minjenu póndźelu w Budyšinje wospjet přećiwo naprawam korony dla protestowało. Nimale w samsnym času wusyłaše telewizija MDR dokumentaciju „Stacija 43“, nahrawanu w Berlinskim Virchowskim klinikumje. Jedna so wo intensiwnu staciju, hdźež ćežko schorjenych koronapacientow zastaruja. W štyrjoch slědach „Mrěć“, „Wojować“, „Nadźijeć so“ a „Wěrić“ dokumentuja redaktorojo druhu žołmu korony minjenu zymu a posrědkuja tak intimny dohlad do dźěła w chorowni. Tak wotbłyšćuja mjez druhim wusku hranicu mjez ži­wjenjom a smjerću runje tak kaž lubosć a hódnotnosć kóždeho jednotliweho schorjeneho. Personal wšitkich ze wšej dostojnosću zastaruje, štož je psychisce kaž ćělnje wobćežne. Wosebje potom, hdyž bě wša próca podarmotna a pacient je zemrěł. Kóždeho tež dotal stroweho móže chorosć trjechić. Dokumentaciju měli sej wšitcy wobhladać, tež ći, kotřiž na koronje dwěluja. A hišće něšto chcyła dodać: Situacija w Berlinskim klinikumje je jenož jedyn přikład. Pandemija skutkuje po cyłej Němskej a po wšěm swěće.

Adwent zaso kusk jara měrny

pjatk, 10. decembera 2021 spisane wot:
Marian Wjeńka

Přiznawam, zo njeje hudźba mój cyle prěni a najwažniši konik, kiž mje k tomu honi, zo ani jenički koncert serbskeho chóra abo spěwneje skupiny w běhu lěta njeskomdźu. Ale w adwentnym času žno cyle rady raz připosłucham, hdyž naše spěwne ćělesa woblubowane adwentne a hodowne pěsnje zanošuja. To prosće do tohole ćmoweho časa słuša. Tajkej wosebitej dohodownej atmosferje so tež ja wuwinyć njemóžu.

Terminy wotrěčeć móžno

pjatk, 03. decembera 2021 spisane wot:
Cordula Ratajczakowa

Často so mjerzaš, zo so w bohatym serbskim kulturnym žiwjenju zarjadowanja prěkuja. Prašeš so, hač móžno njeje, zo so institucije a towarstwa mjez sobu tak wothłosuja, zo njetrjebaš so za jedyn a přećiwo tamnemu poskitkej rozsudźić – telko zarjadowarjow dźě na kóncu nimamy! Ćim lěpje, zo je so wothłosowanje w padźe swjedźenskeho lěta „2022 – lěto Zejlerja a Kocora“ poradźiło.

Prěni naćisk protyki z něhdźe 30 terminami najprjedy raz předleži, najwjace pozicijow steji na zelenym, jenož někotre hišće cyle jasne njejsu. A hlej, samo tamne zarjadowanja – kaž na přikład 76. serbski cyrkwinski dźeń w Bukecach, festiwal dudakow w Slepom abo Wotrowski wosadny swjedźeń składnostnje 250. róčnicy załoženja – su tak wobkedźbowali, zo z lětom Zejlerja a Kocora njekonkuruja, ale su integrowane. Wšo připóznaće za prócowanje tuž zamołwitym. Jako potencielny publikum móžemy so wjeselić.

Dyrbimy so bóle prócować

pjatk, 26. nowembera 2021 spisane wot:
Pětr Dźisławk

„Kak móhło so to stać, zo nichtó njemže serbsce žwać? To tola móžno njej’, přeco telko zmylkow.“ Takle spěwachu Sorabičenjo minjenu sobotu na jewišću Budyskeje „Króny“. W kabaretnym přinošku wěnowachu so woni dźensnišemu stawej serbšćiny. Třo rjekojo pytaja za žórłom čisteje rěče, te pak je z germani­zmami a anglicizmami zanjerodźene. Cuzbnikaj staj dual a kóncowku z kužoła wutłóčiłoj. Lipšćanscy studenća pak njeběchu na lětušej schadźowance jeničcy, kiž su so kritisce z kwalitu serbšćiny rozestajeli. „My smy přichod serbstwa, kiž hižo prawje serbsce njerěči“, tež dwanatkarjo Serbskeho gymnazija Budyšin jara sebjekritisce w swojim přinošku zwěsćichu. We wideju Serbskeje Murje so mudrowarski syn na rěčnu kwalitu swojeju staršeju hórši a jeju stajnje koriguje, doniž to jeho nan syte nima.

Nowu filmowu dobu zahajić

pjatk, 19. nowembera 2021 spisane wot:
Cordula Ratajczakowa

Njeby-li žanr w Serbach hižo na – wot­wisnje wot definicije – znajmjeńša dwaceći lět trajacu tradiciju zhladował, by „hudźbne widejo“ dobry kandidat za hornjoserbske słowo lěta 2021 było. „Spočatk doby serbskeho hudźbneho wideja?“, prašeše so kolega Bosćan Nawka hižo loni w awgusće, jako bě skupina Astronawt prěni widejoklip na Youtube-kanalu „Serbska hudźba – Sorbian music“ wozjewiła. Mjeztym namakaš tam dohromady dwanaće přinoškow, dwaj z nich dožiwi­štej na lětušim Choćebuskim filmowym festiwalu (CFF) swoju premjeru, dalšej serbskej widejowej premjerje cyle hinašeho razu stej na CFF k tomu přišłoj. A lisćina nowych klipow přeco hišće dospołna njeje. Hač hiphop, pop, punk, techno, folkpunk a folkpop, hač mainstream abo subkultura – wšelakorosć młodeje serbskeje hudźby wotbłyšćuje so tež we widejach. Za kóždy słód a narok je tam něšto pódla, a to je derje tak. A zo so nimo wuměłskeje runiny politiska diskusija wo serbskim feminizmje, seksizmje a šowinizmje – ­je-li w tym zwisku adjektiw docyła legitimny – wuwiwa, je pódlanski efekt, kotryž wosobinsce witam.

Sym wulce zahorjena

pjatk, 12. nowembera 2021 spisane wot:
Milenka Rječcyna

Što je přičina tohole mojeho wuprajenja? Cyle jednorje: Sym zahorjena z angažementa młodostnych, kotřiž su so w nadawku redakcije Serbskich Nowin na woprawdźity dyrdomdej zwažili. A to na ­tajki, zdźěłać magacin „Carpe noctem – Njeskónčna nóc“ – nic do a na předstajenjach, ale po jich zakónčenju, štož běše wosebite wužadanje. Před runje dwěmaj měsacomaj prašach so znatych a tehdy mi hišće njeznatych wyšich šulerjow – serbskich gymnaziastow, studentow a wukubłanych –, hač maja lóšt wuwiwać magacin z dźěłowym titlom mCn, hač chcedźa za njón ideje rodźić a hač su zmužići pisać,­ fotografować a rysować. Běch překwapjena: Wšitcy chcychu sobu činić a produkt młodostnych za młodostnych zdźěłać. Njecyły tydźeń po tym witachu Trio a Kumple kaž tež Pawk na premjeru serbskeje pop-opery. Někotři młodźi redaktorojo mCn běchu z mikrofonom a kameru pódla.

nawěšk