Z kóždym přećahom rostli

pjatk, 25. nowembera 2016 spisane wot:

Lětsa zhladujemy na 70ćiny Serbskeje šule w Budyšinje. Wosebje šulerjo zakładneje šule su so ze stawiznami kubłanišća, předewšěm na polu kultury a sporta, rozestajeli.

Nawodnica zakładneje šule Annette Natušowa ma jubilej za dobru składnosć, šulerjam zašłosć jich kubłanišća zbližić. „Wšako žada sej hižo sakski kubłanski plan, zo zaběramy so w 3. a 4. lětniku ze šulu něhdy a dźensa. A za šulerjow, kotřiž štyri lěta pola nas wuknu, je tajki jubilej něšto wosebite.“ Tak su byli někotři spočatk šulskeho lěta w Stróži a su tam w šulskim muzeju zhonili, pod kotrymi wuměnjenjemi běchu dźěći něhdy wu­knyli. We wuměłskim kubłanju su z pjerom a čornidłom pisali.

Kultura wosebite znamjo šule

pjatk, 25. nowembera 2016 spisane wot:

„Typiske to za wučerku“ je wuprajenje, kotrež mi hnydom do mysli přińdźe, jako sedźu w Budyšinje pola Edity Cyžoweje w dobrej stwě a dohladam so na blidźe ležacych dokumentow. Wučerka na wuměnku je slědźiła za fotami a nastawkami w swojich podłožkach, powědacych wo stawiznach Serbskeje zakładneje a pozdźišeje Serbskeje polytechniskeje wyšeje, dźensa Budyskeje Serbskeje zakładneje a wyšeje šule. „Wot lěta 1959 běch wučerka na tejle šuli, a kóždy dźeń bě něšto wosebite“, wona praji. Wuwučowała je wšitke předmjety, hač na sport. Z 58 lětami přesta wučerić, po přewróće njeje hižo jako wučerka skutkowała.

Wot lěta 1990 namakaja lětstotki stare a wopušćene kładźite domske z regiona a před wuhlowej jamu při Erlichtec haće swoju nowu domiznu: na Rěčičanskim Erlichtec dworje.

Pomjenowali su Erlichtec dwór po hłu­bokokorjenjatych wólšach (Erle), kotrež nadeńdźemy­ wosebje w Błótach podłu groblow. Klětu swjeći tele jónkrótne rjemjeslniske a kulturne srjedźišćo w Rě­čicach 20lětne wobstaće. Dawno je Erlichtec dwór ze wšelakimi w kładźitych domskich zaměstnjenymi tradicionalnymi rjemjesłami hornjołužiskeho regiona hole a hatow turistiske srjedźišćo. Pućowacy přichadźeja předewšěm ze Zhorjelskeho wokrjesa, z Wojerowskeje, Drježdźanskeje a Choćebuskeje kónčiny, tež ze serbskich a dwurěčnych wsow katolskich a ewangelskich wosadow runje tak kaž z Hamburga. „Publikum je měšany, wšako mamy tež najwšelakoriše zajimawe poskitki. Smy nadregionalny wulětny cil, kotryž je cyle pomału rostł“, Marion Gierth Rěčičanski Erlichtec dwór wopisuje. Z Lipska pochadźaca je jednaćelka wólnočasneho srjedźišća a jeho towarstwa.

Łužisku filmowu poeziju tworił

pjatk, 25. nowembera 2016 spisane wot:

Konrad Herrmann ke Choćebuskemu filmowemu festiwalej přinošował

Zo bě Choćebuske komorne jewišćo połnje wobsadźene, jako tam jeho łužiske filmy­ pokazachu, Konrada Herrmanna wulce zwjesela. „Poeziju napřećiwka“ mjenowaše kuratorka sekcije „Domownja – Heimat“ na Choćebuskim filmowym festiwalu dr. Grit Lemke tónle rjad ze šěsć přinoškami rodźeneho Budyšana. A woprawdźe, jeho wosebita poezija tež dźensa hišće wabi. Kak je tehdyši student Wysokeje šule za film a telewiziju Podstupim-Babelsberg w filmje „Struga – wobrazy našeje krajiny“ (1972; hromadźe z Tonijom Brukom) zničenje serbskeje kultury přez brunicu zwuraznił, to će fascinuje. Basnje Kita Lorenca njeběchu jenož inspiracija, ale film sam zda so być filmowa baseń, połna wobrazowych metafrow, k tomu hudźba Jana Rawpa – z dramatiskim wjerškom pohrjeba serbskeje kultury inkluziwnje.

Prěni raz bě lětsa serbski přinošk hłowne myto Choćebuskeho filmoweho festiwala dobył. Z režiserku 14 mjeńšin trajaceho filma „Zmij – Der Drache“ Angelu­ Schusterowej je so Cordula Ratajczakowa­ rozmołwjała.

Kak sće ideju filma zrodźiła?

A. Schusterowa: Před lětomaj zwěsćich na Choćebuskim filmowym festiwalu, zo wobsteji zajim za serbske filmy. Myslach sej, zo móžeš na tym polu hišće tójšto wotkryć. A powěsć wo zmiju je so mi hižo jako dźěćo spodobała – štó dźě sej tajkeho njepřeje? Film jedna w nacistiskim času, hdźež bě serbšćina potłóčowana, a sym za njón jara wjele rešeršowała. Sym wšitko čitała, štož w bibliotece namakach. Tež z prašenjom, kak dźěćo powěda, so dokładnje zaběrach. Wšako je protagonist holca, kotraž z pozadka rěči.

Čehodla sće so za to rozsudźiła, zo ma film serbskorěčny być?

„Pomału k sebi samej namakam“

pjatk, 25. nowembera 2016 spisane wot:

Štóž je sej myslił, zo budźe runje wotkryta nowa hwězdźička na filmowym njebju Łužicy w srjedźišću 3. dźěłarnički syće łužiskich­ filmowcow stać, je so mylił. Něhdźe­ dźesać mjeńšin wěnuja tam dobyćerce lětušeho hłowneho myta 14. Choćebuskeje filmoweje přehladki Angeli Schusterowej a jeje filmej „Zmij“ – a dyrbiš woprawdźe cyle koncentrowanje na to­ poskać, što wona powěda, tak mjelčo Angela Schusterowa rěči, tak spłóšiwa a skromna wona skutkuje. Wupadaše nimale tak, zo je­ so chětro nastróžiła, jako kuratorka sekcije „Heimat/Domownja“ Choćebuskeho a sobudźěłaćerka Lipšćanskeho festiwala za dokumentariske a animaciske filmy dr. Grit Lemke přispomni, zo njesłuša jeje film na amaterske wubědźowanje, ale na renoměrowane Mjezynarodne Oberhausenske krótkofilmowe dny. „Wjeselu so hižo, hdyž film scyła pokazaja“,­ Angela Schusterowa praji. Wšako­ je „Zmij“ hakle jeje druhi film.

Dinarjec mandźelskaj w Nowoslicach wupožčujetaj stany a poskićataj partyjowy serwis a catering. Wonaj pak starataj­ so tohorunja na najwšelakoriše wašnje wo kulturu a turizm.

Dwě brězy stejitej pódla so blisko domskeho. „Tej je mój mandźelski před 32 lětami­ sadźił“, praji Andreja Dinarjowa. W Nowoslicach wjedźe wona hromadźe z mandźelskim Ludwigom wupožčowarnju stanow, partyjowy serwis a catering, swjedźensku bróžnju a pensiju. Hakle­ před něšto tydźenjemi su tam serbski kwas swjećili. „Telko wulkich žurlow w našej kónčinje njeje“, měni Ludwig Dinar. Stajnje zaso so pola njeho za narodninskim swjedźenjom, kwasom, firmowym jubilejom abo kulturnym zarjadowanjom naprašuja. Ideja za kulturnu bróžnju nasta w lěće 2007. Tehdy chcyše so dźowka Sonja wudać. „Za to smy naš skład přerumowali“, powěda Ludwig Dinar­.

Jeho wutroba bije za narodne mjeńšiny

pjatk, 18. nowembera 2016 spisane wot:

Čěski wědomostnik-stawiznar dr. habil. Petr Kaleta často we Łužicy slědźi

Na pisanskim blidźe leža wšelake stawizniske knihi ze serbskej tematiku. Dr. habil. Petr Kaleta sedźi při kompjuteru a intensiwnje rešeršuje. Swoje dźěłowe městno ma w běrowje na třećim poschodźe Budyskeho Serbskeho instituta, hdźež je wot meje hač do oktobra tohole lěta dźěłał. We wobłuku Bonnskeje Humboldtoweje załožby zaběra so 43lětny Čech z projektom na dźěłowu temu Serbja w Ludowej komorje NDR. Tohodla bě zaso­ poł lěta w Budyšinje aktiwny. Wottam jězdźi tež do wšelakich archiwow a bibliotekow – w Berlinje, Lipsku, Drježdźanach a druhdźe. „Hač do kónca lěta 2017/spočatk 2018 chcu projekt zakónčeny měć a w Čěskej knihu wudać“, mi wědomostnik praji. Wot 2007 je wón docent na Karlowej uniwersiće w Praze. Tam přednošuje na filozofiskej fakulće studentam wo stawiznach Pólskeje, ale tež wo kulturje, literaturje, stawiznach a rěči Serbow. „Po projekće tam dale wuwučuju.“

K 60. posmjertninam čěskeho molerja a folklorista

„Jednoho dnja, prěnje přihoty za monumentalnu monografiju wo mojim dźěle běchu hižo sčinjene, wopytach z Vítěslavom Nezvalom molerja Ludvíka Kubu w jeho ateljeju. Nezval měješe za Kubowu monografiju předsłowo napisać, a ja přilubich baseń přidać. Ludvík Kuba běše tehdom stary knjez, ale přeco hišće wobdźiwajnje čiły ... W jeho ateljeju chowachu so wšelake překwapjenki. Přede­wšěm běchu to wězo jeho nowe wobrazy w błyšćacych barbach, tworjene z njezlemitym a njewusaknitym molerskim wotmachom. Čim starši bě, ćim lěpje je molował! Žane ,mazane šaty‘, kaž so te­hdy njezajimawym a płowym wobrazam njezajimawych a płowych molerjow praješe. Kubowe wobrazy zawostajichu sylny a rozžahły zaćišć. Jeho wašnje molowanja wšak za tón čas njebě wjac moderne. Dźak swojemu tworićelej pak je wuměłstwo Kuby zbožownje swoju dobu přetrało. Wone skutkuje a wobkuzłuje z čerstwosću barby, kaž wusahowace twórby impresionistow, a z kwalitu molerskeho dźěła ...“

Nadawk a profilstej jasnje definowanej

pjatk, 18. nowembera 2016 spisane wot:

Rozmołwa z jednaćelku Serbskeho ludoweho ansambla

Před dobrym lětom přewza Diana Wagnerec jednaćelstwo Serbskeho ludoweho ansambla. Alfons Wićaz je so z njej rozmołwjał.

Kak sće so do funkcije zadźěłała?

D. Wagnerec: Myslu sej cyle derje hladajo­ na to, zo sym dom bjez přihota a w ćežkej situaciji přewzała. Mam nětko dosć dobry přehlad wo ansamblu, štož pak njerěka, zo budźe dźěło w přichodźe lóše.

Što je so z Wašim nawodom změniło?

D. Wagnerec: Wažne je mi prawočasne planowanje hrajneje doby, natwar repertoira, konsekwentne přepruwowanje financow a rozžohnowanje z njeefektiwnymi abo do profila ansambla njesłu­šacymi projektami. Zhromadne dźěło we wjednistwje je so pohłubšiło a mamy zaso srjedźodobny wuměłski koncept do přichoda.

Wo čim dźe w tymle wuměłskim koncepće?

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

  • Serbska lajska dźiwadłowa skupina Šunow-Konjecy je swoju nowu komediju "Ludźo njedźiwaće so" 9. nowembra prapremjernje w Šunowskej Fabrikskej hospodźe předstajiła. tule namakaće někotre impresije z inscenacije. 

Tohorunja tón kónc tydźenja su w Ketl

nowostki LND