Chcedźa swoju wjes Miłoraz wopušćić

wutora, 09. awgusta 2016 spisane wot:

Berlin (ML/SN). „Miłoraz we Łužicy měješe so brunicoweje jamy dla zhubić. Energijopolitiske změny móhli přesydlenje zadźeržeć. Mnohim wobydlerjam pak so to njespodoba. Plakat na spočatku wsy zamyla. Tam steji: ‚Dźeržće skónčnje słowo, dajće nam do noweje domizny ćahnyć!‘ Tule chcedźa wobydlerjo woprawdźe swoju­ domiznu zhubić, zo bychu sej ju na druhim městnje znowa natwarili.“

Takle pisaše pod nadpismom „Žedźba za bagrom“ Georg Meggers w cyłoněmskej nowinje Die Welt minjenu póndźelu wobšěrnje wo wosudach Miłoražanow a wo połoženju w dwurěčnej wsy Slepjanskeje wosady. Dale tam čitaš: „Hižo před lětdźesatkom bě wjetšina něhdźe 230 wjesnjanow při naprašowanju za to hłosowała, zo ma so wjes přesydlić. Šwedski energijowy koncern Vattenfall chcyše brunicu pod Miłorazom wudo­bywać. Přilubi, zo maja so pola něšto kilometrow zdaleneho Slepoho ‚Miłoraz w swojich njezaměnliwych strukturach socialnje znjesliwje znowa natwarić a tradicije zachować‘. Tola po dźesać lětach je přesydlenje jara prašomne, wšako ma čěski koncern EPH nětko bruni­cowe jamy Vattenfalla přewzać.“

„Rěka Sprjewja ćeče wot čěskeje mjezy hač do němskeje stolicy Berlina. Wona wije so rjenje po Łužicy, kotraž je domi­zna najmjeńšeho zapadosłowjanskeho naroda – Łužiskich Serbow. Woni mjenuja swoju domiznu Łužicu, štož pokazuje na tamniše mnohe haty a małe jězory, zawostajenstwo poslednjeje lodoweje doby.“ Pod nadpismom „Póštu tule z čołmom woža“ piše lětuše prěnje čisło časopisa Poštni razgledi (Póštowy wuhlad) Słowjenskeho pósta předewšěm wo Błótach a wo žiwjenju a kulturje tam bydlacych Serbow.

Serbske nałožki a tradicije w srjedźišću

štwórtk, 21. julija 2016 spisane wot:

„Wotwisuje zapřijeće domizna wot politiskeje geografije, wot wokrjesow, wobwodow abo krajow? Za jednotliwca je zapřijeće domizna zwjazane z teritorijom, z kotrymž ma wosebity zwisk, do kotrehož je so narodźił.“ Takle piše prof. dr. Dietrich Šołta w přinošku „Łužica jako domizna dweju ludow“, wozjewjenym z dalšimaj nastawkomaj serbskeje tematiki w lětušim časopisu Krajneho zwjazka sakski domizniski škit. „Łužica je bikulturny region. Jeje mjeno je słowjanskeho pochada. Hač donětka bydlitej tam, a to hižo dlěje hač tysac lět, dwaj ludaj, kotrejž ju jako swoju domoródnu domiznu­ wobhladujetej. Němcy a Serbja, wulki a mały lud, su tam zhromadnje žiwi­.“

Awtor skedźbnja na asimilaciju Serbow a na wuskutki zasydlenja přesydlencow po lěće 1945 na serbskich wsach, hdźež wučinjeja woni 20 do 25 procentow ludnosće. Šołta pak pokazuje runje tak na napřećiwny proces wosebje w katolskich kónčinach, hdźež so přesydlency tež zeserbšćichu. „Tak maja tež Němcy swój podźěl na ‚dźiwje‘, zo je so słowjanska mjeńšina hač donětka realnje zachowała“.

Wjace kedźbnosće serbskej rěči

štwórtk, 14. julija 2016 spisane wot:

Choćebuz (ML/SN). „Witam jara, zo ma so serbski sydlenski rum dale rozšěrić a nadźijam so, zo so prawje wjele dalšich komunow Delnjeje Łužicy k tomu wu­znaje. Móžemy serbske namrěwstwo jenož wuchować, su-li tež ludźo, kotřiž so za to angažuja.“ Braniborska ministerka za wědomosć a kulturu Martina Münch (SPD) praji tole w interviewje z Choćebuskej Lausitzer Rundschau 5. julija.

Na prašenje, hač so namjety za přiwzaće do sydlenskeho ruma tež přećiwo komunam wot kraja schwala, ministerka rjekny: „Njemóžu so ke kóždemu jednotliwemu padej wuprajić. Jara wažne pak je, z ludźimi na městnje wo tym rěčeć. Porěčimy ze wšěmi komunami hišće raz wo tym a budźemy rozsudy před pozadkom zakonskich postajenjow dokładnje pruwować. Sydlenski rum je žiwy, jeli woby­dlerjo jón přiwozmu, a so wo kulturne namrěwstwo, nałožki kaž tež spěchowanje rěče staraja. Chcemy projekt Witaj dale rozšěrić. W pěstowarnjach a šulach ma so wjace kedźbnosće serbskej rěči wěnować.“

K stoćinam Jurja Brězana 9. junija su někotre regionalne nowiny Sakskeje a Braniborskeje a Berlinski dźenik Neues Deutschland wobšěrne hódnoćenja jeho žiwjenja a literarneho tworjenja kaž tež pokazki na jeho počesćenja k jubilejej wozjewili. Podawamy tu někotre wujimki z přinoškow. Telewizija MDR wusyłaše 9. junija poetisku dokumentaciju wo jubilaru „Muž w brězach“ a DEFA-film „Čorny młyn“.

Wulki literat a mysler

Berlin (ML/SN). „Z nadběhami na ćěkancow w Budyšinje a Clausnitzu ma sakski ministerski prezident Stanisław Tilich hišće wjac dźěła hač hewak a wulku potrjebu k wujasnjenju. Sebje samomu nima ničo wumjetować. Jako katolski Serb wón wě, što to woznamjenja, mjeńšinje přisłušeć, a jedna po tym. Tilich ma kruty orientaciski ramik.“ W Berlinskim cy­łoněmskim dźeniku Die Welt pisaše Jacques­ Schuster njedawno w cyło­stronskim přinošku wo šefje sakskeho knježerstwa jako „mužu hódnotow“.

Nowina cituje Tilicha: „Rasizm a prawicarski ekstremizm stej mi cuzej. Jónu su spytali mje jako sympatizanta předstajeć. Absurdne.“ Čitar zhoni: „Stanisław Tilich ma nutřkowne wobhrodźenje, kotrež da jemu krute stejišćo, złožowace so na štyri stołpy: swójbu, katolsku wěru, serbski pochad a přisłušnosć k mjeńšinje. Tilich powěda, kak wjesoły je, zo přez swój serbski pochad běžnje pólsce a čěsce rěči. Wotewrjenje rěči wo zawisćach mnohich Saksow na Serbow, dokelž su so woni w NDR pječa lěpje měli. Statej bě derjeměće jeničkeje mjeńšiny z widom na wuchodoeuropskich susodow wažne.

Połoženje Serbow 1945 rozjimane

štwórtk, 07. apryla 2016 spisane wot:

W februarskim wudaću Praskeho časopisa Česko-lužický věstník pisa běłoruski wědomostnik Kiril Šewčenko wobšěrnje wo temje „Situacija we Łužicy lěta 1945“ na stronach Čěskoserbskeho powěstnika. W předsłowje čitamy: „Tale studija zaběra so z analyzu a refleksiju wětřikojteje powójnskeje situacije we Łužicy w organje Towarstwa přećelow Serbow, w Čěskoserbskim powěstniku. Studija wuchadźa z nowinskeho swědčenja, kotrež njeposrědnje časowe nalady, zničenu atmosferu po Druhej swětowej wójnje a poćah čěskosłowakskeho hibanja k Łužicy wotbłyšćuje a pokazuje, kak wusko bě Łužica z Čěskosłowakskej spjata.“ Kiril Šewčenko cituje wjele z přinoškow předsydy towarstwa Vladimíra Zmeškala k njespokojacej situaciji Serbow, to wosebje hladajo na wulku ličbu přesydlencow z Čěskeje a Pólskeje, na wjacore pady njepřećelneho postupowanja němskich organow napřećo­ Serbam. Podate su přikłady zakročenja němskeje policije 8. decembra 1945 w Chrósćicach, hody 1945 we Wotrowje, Wojerecach, w Kulowje a dru­hdźe, runje tak hroženja napřećo Serbam we Łazu składnostnje ludličenja.

Nałožki a hordosć na serbstwo

wutora, 05. apryla 2016 spisane wot:

Berlin (ML/SN). „Do schadźenja słónca jutrowničku zakuzłanu wodu čerpać je jenož jedyn z mnohich nałožkow słowjanskeje mjeńšiny we Łužicy. Babette Zenkerowa je nawodnica Dešnjanskeho domizniskeho muzeja. Wona powěda, zo zwisuja nałožki tež z jednotliwymi wsami. ,Pola nas ma so jutrowna woda do schadźenja słónca z rěki čerpać, kotraž wot wuchoda na zapad běži, kaž je to pola nas ze Sprjewju.‘ Zenkerowa rozprawja wuběrnje wo Serbach, kotrymž su jutry z wotstawkom najwažniši swjedźeń.“

Choćebuz (ML/SN). „Na Lipšćanskich knižnych wikach je tež Budyske Ludowe nakładnistwo Domowina z prěnjej biografiju­ spisowaćela Jurja Brězana (1916–1906) wobdźělene. Zezběrał je fakty wo serbskim powědarju Budyski literarny wědomostnik Dietrich Šołta.“ Pod nadpismom „Nakładnistwo Domowina prezentuje prěnju biografiju Brězana“ piše­ wo tym Choćebuska nowina Lau­sitzer Rundschau. Wona cituje jednaćelku LND Marku Maćijowu: „Brězan bě najwliwapołniši serbski spisowaćel druheje połojcy 20. lětstotka a je wjace hač 50 knihow spisał. Wušli su wone we wjacorych milionach eksemplarow. Nowa kniha pokazuje na jeho wotměnjawe žiwjenje mjez kejžorskim reichom a znowa zjednoćenej Němskej. Hač do swojeje smjerće lěta 2006 bě wón produktiwny. Jeho najwažniše knihi předleža paralelnje w serbskej a němskej rěči.“ Lausitzer Rundschau pokazuje tež na to, zo předstaji spisowaćel Jurij Koch na prěnim dnju knižnych wikow swoju dźěćacu knihu „Abessinka, wo bist­ du?“, kotraž je w Lipšćanskim nakładnistwje Lychatz wušła.

Hessa je nowy Krabat

„Šołta žadyn pomnik njespotorha“

štwórtk, 17. měrca 2016 spisane wot:

Drježdźany (ML/SN). „,Literatura NDR njeměješe ani městno na blidźe za kóčki w cyłoněmskej literaturje‘, mórkotaše Brězan. Něhdy wjele čitany awtor widźeše so po přewróće na kóncu ‚jako mrowja, kotraž bě pod škórnje wičneho hospodarstwa přišła‘. Wón mjenowaše tole trójne manko: Serb, čłowjek z wuchoda a ani wótry ani tajny disident.“ Takle cituje­ Karin Grossmann Jurja Brězana w přiłoze nowiny Sächsische Zeitung minjenu sobotu. Wona předstaji nowu knihu prof. dr. Dietricha Šołty wo ži­wjenju a tworjenju Brězana.

Drježdźanska nowina dale piše: „Stawizny swojeho žiwjenja je wón hišće sam powědał w zwjazkach, kaž ‚Ohne Pass und Zoll‘ a ‚Mein Stück Zeit‘. Na to poćahuje so rěčespytnik Dietrich Šołta, kiž předpołoži nětko prěnju biografiju wo Brězanu. Šołta nawjedowaše wjele lět Budyski Serbski institut a je wuběrny znajer awtora a jeho dźěłow. Wón je w archiwach slědźił a w zawostajenstwje, kotrež běchu Brězanowi třo wnučcy jako namrěwcy literarnemu archiwej w Marbachu předali. Tak přińdźe spisowaćel jako prěni Serb znajmjeńša postum do cyłoněmskich njebjes.“

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND