Specifiski wid sej tworić

štwórtk, 03. septembera 2020 spisane wot:

Zo bychu dotalnu koronapandemiju w Budyskim wokrjesu wuhódnoćili, přewjeduje krajnoradny zarjad naprašowanje mjez jónu schorjenymi a tymi, kotrymž bě karantena postajena. Z hamtskej lěkarku dr. Janu Gärtner je so­ Axel Arlt wo tym rozmołwjał.

Knjeni dr. Gärtner, što je Was pohnuło tajke naprašowanje nastorčić?

J. Gärtner: Wuchadźišćo tči w tydźenjach napinaceho dźěła pandemije dla. Dóstachmy njesměrnje wjele informacijow wo schorjenju z kontaktow k wo­sobam, kotrež běchu w karantenje. Njewěda wo koronawirusu je w běhu časa tróšku woteběrała. Mnohe informacije buchu wědomostnje wuhódnoćene, tójšto pak hišće wuswětlene njeje. Tu chcemy něšto přinošować. Zdobom chcemy zhonić, hač móžachu potrjecheni woby­dlerjo naše dźěłowe wašnje sćěhować.

Woznamjenja to wěstu samoanalyzu?

Wažne je prašenje, štó sy

wutora, 01. septembera 2020 spisane wot:

Hač maja łužiske krajiny po wudobywanju wuhla potencial na titul swětoweho namrěwstwa, to přepruwuja tuchwilu Serbski institut (SI), Braniborska techniska uniwersita Choćebuz (BTU) a Institute for Heritage Management (IHM). Nimo dr. Lutza Laschewskeho a dr. Fabiana Jacobsa z SI tež doktorandka Jenny Hagemannojc na projekće sobu­ skutkuje. Cordula Ratajczakowa je so z bywšej šulerku Delnjoserbskeho gymnazija Choćebuz rozmołwjała.

Što je specifiska perspektiwa SI?

J. Hagemannojc: Sprěnja widźimy šansu, z próstwu wo swětowe herbstwo diskurs wo wudobywanju brunicy do pozitiwneho změnić. Zdobom chcemy po­kazać, kajke su serbske tradicije we wu­žiwanju krajiny. Što su serbske aspekty poćaha čłowjeka ke krajinje, kotre serbske pomjenowanja wsow, městnosćow, statokow atd. su, kotre powěsće su zaměstnjene a kotra drasta je typiska. Wjeselimy so na zhromadne dźěło SI z BTU.

Kak nawjazuje projekt na Wašu disertaciju?

Hdyž wo samsnym čłowjeku wjacore razy­ něšto pisaš, hrozy strach, zo so wo­spjetuješ. Jedna-li pak so wo Alfonsa Handrika ze Smjerdźaceje, strach přewulki njeje. Wón swjeći dźensa swoje 80. narodniny a je dušinje a ćělnje runje tak fit kaž před pjeć abo dźesać lětami, jako­ smědźach jemu na tymle městnje hižo raz zbožo přeć.

Cyła politika je rěčna politika

póndźela, 31. awgusta 2020 spisane wot:

Rěčna politika je mjeztym tež tema w serbskich institucijach. Cordula Ratajczakowa je so z předsydu Domowiny Dawidom Statnikom wo rěčnej politice třěšneho zwjazka Serbow rozmołwjała.

Maće eksplicitnu rěčnu politiku za serbske institucije za trěbnu?

D. Statnik: Mam konsekwentne serbowanje wšědnje na dźěle a w cyłym žiwjenju serbskich institucijow za wažne. K tomu słuša, zo so my jako maćeršćinarjo lěto­ a bóle wukmanjamy a zo je kóždy, kotre­hož dźěłowe městno so ze „serb­skimi pjenjezami“ financuje, znajmjeńša zaměr­nje serbsce wuknjacy. Při tym mamy jemu poboku być. Hač dyrbiš to hišće pod hesłom „rěčna politika“ eksaktnje kodifi­kować, měła kóžda institucija za sebje rozsudźić. Zasadnje sym tomu tež w třěšnym zwjazku wotewrjeny, by-li sej to ludźo žadali. Smy po sebjezrozumjenju narodna organizacija, a najbytostniše znamjo serbskeho naroda je jeho rěč. Wosebje rěče dla běchmy w stawiznach pře­sćěhani, a spěchowanje rěče steji w srjedźišću aktualneje statneje politiki Serbow nastupajo. Móhli potajkim rjec: Cyła politika Domowiny je zdobom rěčna politika. 

Pokład sej dale wažić

pjatk, 28. awgusta 2020 spisane wot:
Bianka Šeferowa

Zawěsće je kóždy z nas hižo podobnu situa­ciju dožiwił. Rozmołwješ so z někim zwonka Łužicy serbsce a bórze prašeja so tamni ludźo, kotru rěč to nałožujeće. Tak dźěše so našej swójbje lětsa tež zaso w dowolu. Serbšćina je naša maćeršćina. Naju dźěći wopytaja samozrozumliwje serbsku šulu, so serbsce alfabetizuja, spě­wa­­ja, sej z tamnymi hrajkaja, serbske na­łož­ki a tradicije pěstuja ... Naša wotmołwa wubudźi w žonje, bydlacej w Hannoveru, rudźace a njespokojne začuće. A na to nam wona powěda, čehodla. Z 18 lětami staj so z mandźelskim hnydom po kwasu z Kazachstana do Němskeje po­dałoj, wšako bě wón potomnik Němcow w Ruskej. Staj so wo lěpši přichod swo­jeju dźěsći w jim cuzym kraju nadźijałoj a chcyštaj jónkrótnu šansu wužić. W Kazachstanje wšak bě hospodarska situa­cija přewšo špatna. Město toho zo byštaj pak dźěsćomaj kazachske korjenje po­srědkowałoj a jimaj tež rušćinu spři­stupniłoj, staj po hinašim puću kročiłoj. Rěčeštaj z hólcomaj němsce, wšako dyrbještaj do němskeje pěstowarnje a šule chodźić, hdźež rušćina tema njebě.

„Nětko nas chutnje bjeru“

štwórtk, 27. awgusta 2020 spisane wot:

Mjeztym třeći festiwal šesćiměstow „Přińć a woteńć“ je so minjenu sobotu zakónčił. Cordula Ratajczakowa je so z iniciatorom a 1. předsydu festiwala Hansom Narvu rozmołwjała.

Kak wupada Waš facit festiwala?

H. Narva: Principielnje móžeš rjec, zo ludźo festiwal jara derje přiwzachu. Mam začuće, zo nas nětko w mjeztym třećej festiwalnej sezonje chutnje bjeru, zo njejsmy hižo žana jednodnjowska muška, ale zo ludźo spóznaja, zo serioznje a do přichoda so orientujo w Hornjej Łužicy dźěłamy. Tež kooperacije su so zesylnili, smy je tež rozšěrili. Mějachmy najebać koronakrizu wjace króć wupředate koncerty. Pandemije dla su městna wobmjezowane byli, njebě žadyn koncert z wjace hač 80 přihladowarjemi. To je wězo k wěstemu pomjeńšenju poskitka wjedło.

Kak hladaće na kwalitu lětušeho festiwala?

W ćežkim času sej pomhać

póndźela, 24. awgusta 2020 spisane wot:

Nowa Radworska wjesnjanostka Ma­delei­ne Rentsch (Wolerske zjednoćenstwo Minakałscy „Přećeljo domizny“) je nětko­ hižo sto dnjow w zastojnstwje. Měrćin Weclich je so z 43lětnej komunalnej politikarku rozmołwjał.

Kak bě so Wam po wólbach 9. februara hač do dźensnišeho zešło?

M. Rentsch: Sto dnjow běchu jara spěšnje nimo. Móžu na čas zhladować, kotryž bě pozitiwny a negatiwny. Wězo mam koronu mjenować – za wšitkich ćežki čas. Dyrbjachmy so ze sobudźěłaćerjemi w najkrótšim času namakać a spěšne rozsudy tworić. Myslu sej, zo smy to derje zmištrowali. Z čimž ličiła njejsym, bě problem z hortowymi městnami. Tež to zmištrowachmy a móžemy z nowym šulskim lětom 14 falowacych městnow poskićić.

Wšón spočatk je ćežki, tež za Was?

M. Rentsch: Spočatne wužadanja, z kotrymiž ličiła njejsym, móžachmy rozrisać: wizije, kotrež takle maš, a wosebje wólbne slubjenja. To wšak wšo swój čas traje, ale prěni krok smy činili. To rěka­, zo wutworichmy na přikład wot mje planowanu dźěłowu skupinu „šula a hort“. Prěni termin zeńdźenja bě 1. ju­lija a přichodny je spočatk septembra.

Sće so na gmejnje derje zadźěłała?

Z wotstawkom najwjetši dyr

póndźela, 24. awgusta 2020 spisane wot:

Po měsacy trajacej přestawce budźe Wojerowske kino Cinemotion wot 26. awgusta zaso wočinjene. Wopytowarjow kina to wězo wjeseli, koronowa kriza pak budźe so dale wuskutkować. Silke Richter je so z nawodu kina Tonijom Züchnerom rozmołwjała.

Kak je so koronowa kriza na kinowu branšu wuskutkowała?

T. Züchner: Koronowa kriza bě z wotstawkom najwjetši dyr, kiž je kinowa branša w zašłych lětach znjesć dyrbjała. Poprawom mamy 365 dnjow wob lěto wočinjene, lětsa mějachmy 160 dnjow začinjene. Najwjetši problem njeběchu zarjadniske a hygieniske předpisy. Po nich dźě móhli hižo dawno wočinić. Ale prawe blockbustery nam pobrachuja, přetož start wjele filmow bu přestorčeny abo wone dospołnje wotpadnychu. Tomu je hač donětka tak. Ze startom filma „Tenet“ so nadźijamy, zo je tónle trend nětko skónčeny a zo zaso wobstajnje dobre­ filmy na wiki přińdu. Za mnje jako kinoweho nawodu bě runje tak zlě kaž za mojich kolegow. Smy wšitcy do krótkodźěła šli, a te hišće nětko dale traje.

Kelko dochodow wam pobrachuja?

Wědu wo župach šěrić a pohłubšić

pjatk, 21. awgusta 2020 spisane wot:
Axel Arlt

Župy pod třěchu Domowiny su wažna organizatoriska struktura za narodne skutkowanje na městnje, we wokrjesach a komunach. Telko, kaž su za čas NDR wobstali, hižo wot 1991 njeje. Tehdy běchu sej zastupjerjo wšitkich delnjoserbskich župow Choćebuz, Gubin-Baršć, Kalawa-Lubin a Grodk přezjedni, zo maja jenož hromadźe w nowowutworjenym kraju Braniborskej trěbnu móc, z jednym hłosom za delnjoserbske zajimy wojować. Podobnje myslachu w mjeztym sakskimaj župomaj Běła Woda a Niska. Tež wonej so 1991 zjednoćištej a tworještej předchadnicu dźensnišeje župy „Jakub Lorenc-Zalěski“. Wšitke tele cyłki buchu po Druhej swětowej wójnje załožene.

Dale jara na so kedźbować

štwórtk, 20. awgusta 2020 spisane wot:

Jörg Scharfenberg je jednaćel Wojerowskeho klinikuma „Łužiska jězorina“. ­Měrćin Weclich je so z nim wo tuchwilnej situaciji w chorowni rozmołwjał.

Kak sće dotal we Wojerowskej chorowni koronowu pandemiju zmištrowali?

J. Scharfenberg: Pandemijowa faza bě za wšitkich jara napinaca. Smy pak wjele přiwuknyli, tež w managemenće. Naši sobudźěłaćerjo su situaciju jara derje zmištrowali.

Kak wuwiće infekcijow w přichodnych tydźenjach posudźujeće?

J. Scharfenberg: Njejsym klinikowy hygienikar a wirologa. Ale wšitcy eksperća wo tym rěča, zo změjemy druhu žołmu. Z mojeje perspektiwy je tole tež realistiske. Mamy w Europje kaž tež po cyłym swěće dale koronowe palnišća. Dowolnicy a dalši budu wirus do kraja přinjesć. We Wojerowskej chorowni dale a konsekwentnje wšitke hygieniske škitne naprawy přesadźujemy.

Wojerowska chorownja je wotewrjeny dom, wobydlerjo města a wokoliny móža tam wobjedować a prawidłownje su tež wustajeńcy přistupne. A nětko?

nawěšk

nowostki LND