Z wudaća: štwórtk, 30 apryla 2020

Basnik, nakładnik a čłon Zwjazka serbskich wuměłcow Peter Huckauf swjeći 12. meje wosomdźesaćiny

Wujimk z eseja „Liubusua – poetiske wobsydlenje“:

Zapadny Berlin drěmaše hišće w swojim idyliskim byću. Bě spočatk sydom­dźesatych lět, to sej we Wuchodnym Berlinje kupich zběrku basnjow Johannesa Bobrowskeho „Wetterzeichen“. W njej jewi so Serbam wěnowana baseń „Jakub Bart in Ralbitz“.

Kak daloko saha pomjatk čłowjeka? Što dyrbi so stać, zo žiwjenje njewomjelknje, zo čłowjeska rěč nihdy njewoněmi? Myslu sej, zo je stajnje tajke něšto kaž susod­stwo a z nim zwjazana toleranca, kotrež nas pohnuwa pismiki we wobšěrnym zmysle słowa­ čitać, je zběrać a zachować.

Ja sonju a so hač dodźensa druhdy dopominam na kónc hrozneje Druheje swětoweje wójny. Ze swojej maćerju a swojim młódšim bratrom bydlach w Rukowje. Přez nóc bu naše městačko wot njepřestajnych prudow ludźi zajate. Wjele rěčow bě tam naraz słyšeć, kotrež lědy štó rozumi. Dyrbimy my před Babylonom přeco jeno ćěkać? Z Łužicu mje hač do dźensnišeho dnja wjaza njesměrny wobzor.29.6.1997

Peter Huckauf

... (wujimk)

„Znowazjednoćenje Němskeje – són a woprawdźitosć“ rěka kapsna kniha z pjera Waltera Leonharda. Rodźeny ­Durinčan je 40 lět we Wětrowskej šamotowni­ dźěłał. Serbske Nowiny wozjewjeja­ jeho trochu wudospołnjene, wot Arnda Zoby a Friedharda Krawca ­z přećelnej­ dowolnosću nakładnistwa DeBehr zeserbšćene dopomnjenki.

Paralelnje k tomu, kak je so komercielne wikowanje wuwiło, posudźowachu naši zapadni partnerojo tele wudźěłki we wobłuku kwalitnych kontrolow pola producentow. Na te wašnje zawěsćichu sej zdobom přehlad nad konkurentom. A my wuknjechmy ze zhromadneho dźěła.

Modernizowana serbska drasta Cecilije Nawkec

Mjeno Cecilije Nawkec je wusko z nowotarstwom pola serbskeje katolskeje drasty do wójny a po lěće 1945 splećene. Njedawno dósta Budyski Serbski muzej hnydom z dweju žórłow zajimawe přikłady poskićene. Maruša Šołćic a Chrysta Meškankowa darištej ze swójbneho wobsydstwa drastu, kotraž wuznamjenja so z praktiskosću a estetiku, wosebje nje­zwučenych barbow płatu a abstraktnych floralnych wušiwankow po naćiskach Měrćina Nowaka-Njechorńskeho dla.

Spočatk měrca je činohrajne studijo Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła z hru „Greta“ Choćebu žana Daniela Rattheija swoju wuspěšnu premjeru dožiwiło. Cordula Ratajczakowa je so z awtorom rozmołwjała.

Sće Choćebužan?

D. Ratthei: Haj, sym so tam 1979 narodźił a tež wotrostł. Na Lipšćanskej wysokej šuli za hudźbu a dźiwadło Felixa Mendelssohna Bartholdyja studowach na dźiwadźelnika. Po tym skutkowach we wjacorych dźiwadłach. Po tym na přikład w Drježdźanach, w Šwicarskej, w Osnabrücku, w Mainzu a we Würzburgu. Kaž přeco je tam nowy intendant mustwo wuměnił, a sym so prašał, dokal nětko? Nó haj, póńdu zaso domoj. Tak wróćich so před třomi lětami do Choćebuza. Hač dźe wo přirodu abo ludźi, domizna mje prosće wšudźe strowi. Widźiš swojeho wuja dróhu twarić, připadnje swoju mać w měsće zetkaš, móžeš staršeju lóšo wopytać – to so mi lubi.

Kak stanje so dźiwadźelnik z awtorom?

„Wajchtar trubi“ a ze swojeho kućika trubi nam retomas zabawnych poda­wiznow. 1967 wozjewi serbski spisowaćel Jan Wornar zběrku 30 powědančkow. Zwjazowacy element je postawa nócneho wjesneho stražnika, kiž skoro wšitko zhoni, a wjele wě abo sam sobu dožiwja. Jednotliwe epizody su zdźěla awtobiografisce inspirěrowane, zdźěla nazběrane a snano tež wumyslene. Při tym su po zaćišću spisarja wone stawi­znički awtobiografiskeho razu, z wida młodeho pachoła najsylnišo skutko­wace.

Rěčny stil orientuje so na wjesnej serbšćinje, štož pak njerěka, zo je Jan Wornar w jednorej rěči pisał, skerje nawopak. Hladajo mjez druhim na wobłuk cyłkowneho wjesneho žiwjenja napadnje jara bohaty słowoskład. Ze­znajomjamy so z wobswětom, ko­tryž tworjachu ratarstwo, wjesny cyłk a serbski miljej. Jako čitar pytnješ, zo je awtor wšitke swoje postawy, tež trochu „jednore“, poprawom rady měł.

Dźiwajo na to, zo bě rysowany wobswět knihi hižo za čas wudaća zašoł, zda so dźensa wězo ćim zdaleniši. Tak su knihi kaž „Wajchtar“ a podobne kaž wokno do zašłosće. Měrćin Brycka

W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Snano to njewěriće, bě pak čas, zo prof. Wink njebě hišće z profesorom. Bě 23 lět stary, měješe wulke sony a bě wćipny na swět. Wćipnosć jeho wabješe so na puć nastajić. Wink chcyše sej swět wotkryć.

A tak poda so přichodny profesor na studij do Parisa. Rjanosć twarjenjow, bohatosć wukładnych woknow, powěsće wo měsće romantiskich zetkanjow a słódneje kuchnje młodeho studenta tróšku zatrašichu. Nimo toho cuza rěč, komplikowany system podzemskeje železnicy, wša uniwersitna běrokratija ... Wšo to je wuskutkowało, zo njebě sej hižo tak wěsty, hač budźe kmany tu cyłe lěto wutrać. Rozmyslowaše, hač bě wćipnosć woprawdźe ­dobry poradźowar.

Foto: Wojerowski zwěrjenc/Stefanie Jürß
Foće: Gernot MenzelWone skakaja a za swoju wulkosć hižo chětro spěšnje krosnuja. Rěč je wo dorosće Wojerowskeho zwěrjenca. W minjenych tydźenjach su tam wjacore młodźata na swět přišli. Hnydom z dźewjeć pjeraškami wšak matej staršej wjewjerčkow ­wje­le dźěła. Tuchwilu su wone hišće chětro zaspane, bórze pak budu so hižo kedźbliwje po swojej wokolinje pohibować. Tak wěsće, kaž so wjewjerčki w hněžku čuja, tak derje zastarane su kenguruwy w měše maćerje. Wo cyłkownje tři młodźata, kotrychž domizna je poprawom Awstralska, so hladarjo zwěrjatow na terenje we Wojerecach nětko staraja. Prjedy hač pak budu tež wone po připrawje skakać, hišće trochu traje. Jenož hdys a hdys z měcha kukaja a wob­hladuja sej na přikład nowu wobydlerku, emu-žónku Hilde, kotraž je jara skludna. Wopički z wosebitej hłójčku maja tohorunja dorost, a tón hižo čile po lěsycach a dalšich připrawach łazy. Jedna wowca ma jehnjatko, kotrež dósta mjeno Cora. A přidružić maja so jemu bórze dalše. Zdypkom k jutram su so hižo ćipki kokošow wu­lahnyli.

Wjele wjesela při dźěle přeje wam Dźěćiznak!

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Fota: Bianka Šeferowa

Chceće rady zeleninu abo sad plahować a nimaće dosć měst­na za to. Da natwarće sej tipi, po kotrymž móža so rostliny plesć. W horncu spřihotowany je tón flek­sibelny a hodźi so na wšelake blaki.

Hižo dawno chcetaj so Florian Kral a Wendelin Smoła z Nuknicy z ratarjom stać a samaj swój kónčk pólka wobdźěłać. Nětko je nan Wendelina, ekobur Marko Smoła, młodymaj małoratarjomaj blečk přewostajił, na kotrymž móžetaj so w ratarjenju pospytać. Florian a Wen­de­lin staj pódu wobdźěłałoj, zdźěłaštaj hnój do njeje a minjenu póndźelu staj kukuricu z ruku tykałoj. Pokazał, kak prawje dźe, a pomhał je jimaj Wendelinowy nan Marko. Nětk mataj Nukničanskaj „nowoburaj“ swoje pólko hladać, je krjepić a wězo tež njerodź plěć. Wšitko, štož k tomu słuša, mataj tuž samaj činić a zamołwić. Tekst a foto: Carmen Kralowa