Porchowčance rjemjesło wulke wjeselo wobradźa, štož je jej najwjetše zbožo w powołanju

Hornčerstwo je prastare rjemjesło a dźensniši dźeń znamjo wobstajnosće. To dopokazuje mjez druhim hornčerka Cornelia Lehmann z Porchowa, kotraž bě so hižo 1994 wuspěšnje zesamostatniła a zhotowja lute rjane wěcki. Mjeztym ju tež mandźelski Hans podpěruje, a molerka keramiki Ilona Schwiebs nimale 25 lět wudźěłkam rukopis hornčernje spožča.

Nochce powučeć, skerje radźić

pjatk, 27. měrca 2020 spisane wot:

Lětuša swójbna schadźowanka prěni dźeń nalětnika w Chróšćanskej „Jednoće“ je zaso dźěći a jich staršich wabiła. Mnozy běchu poskitk přiwzali a zeznachu w jeho wobłuku tež Annett Howack.

Rachlowčanka běše prěni króć na tymle zarjadowanju. Serbsce wona njerěči, ma pak dobre zwiski do Serbow. Je tuž rady wo tym rěčała, zo ma serbskich prjedownikow. Někotři wopytowarjo prašachu so ju za pochadom. „Sama hižo serbšćinu njerěču, rozumju pak wjacore słowa. Začuwam ju jako jara luboznu“, wona wuzběhny. Za swójbnu schadźowanku wabiła bě ju socialna dźěłaćerka Rěčneho centruma WITAJ Edit Šurowa. Přičina přeprošenja bě dotalny hobby Annett Howack, kotryž chce wona rady k powołanju sčinić – strowe zežiwjenje. Na zarjadowanju w Chrósćicach chwalachu sej wopytowarjo, kotrymž po mnohich dožiwjenjach brjuch korčeše, šokolodźany a dalše mazy, wusmuž k snědani a po cyłej rumnosći wonjacy chlěb. Woptanki tam dołho njestejachu, ale žnějachu wulki wothłós mjez wopytarjemi. Nimo toho su wone strowe.

„Znowazjednoćenje Němskeje – són a woprawdźitosć“ rěka kapsna kniha z pjera Waltera Leonharda. Rodźeny ­Durinčan je 40 lět we Wětrowskej šamotowni­ dźěłał. Serbske Nowiny wozjewjeja­ jeho trochu wudospołnjene, wot Arnda Zoby a Friedharda Krawca ­z přećelnej­ dowolnosću nakładnistwa DeBehr zeserbšćene dopomnjenki.

W tym času hižo njedósta NDR hižo žane kredity, byrnjež wona mjenje zadołžena była hač někotre zapadne kraje. Trěbna bě najprjedy raz zwólniwosć Michaila Gor­bačowa, kritisce so prašeć za pozadkom systema socialistiskich statow, permanentneje hospodarskeje słabosće a njedostatkoweho hospodarstwa, za pozadkom njesměrnych wojerskich wudawkow a politisko-ideologiskeho wašnja rozestajenja ze wšitkimi problemami. Gorbačow je ludnosć w NDR rozsudnje wobwliwował, zo by swój wosud do ruki wzała.

Šešerjačk a Šešerjawka

pjatk, 27. měrca 2020 spisane wot:

K stawizničce prěnjeju wobrazoweju knižkow w serbskej rěči

Šešerjawka

Trundlata a włosata,

Šešerjawka mazana,

Tajka Šołćic Kata běše,

Do šule rad njechodźeše.

Pře wšě płoty lětaše,

Přez přěrowy skakaše,

Na wšěch hozdźach wona běše

Staršimaj so njelubješe.

Hladaj, wok’ło hata je,

Wobłoženje sčinjene,

Na nje Kata zalěze,

Holčisko, to njedušne!

Ale ach, ow njezbože,

Překuli so do łuže!

Žaba wótře zarjechta

A so na bok wuchowa.


Woboje zawěsće znajeće!? ­Prěnjej wobrazowej knižce w serbskej rěči za šulske dźěći. Štó wšo njeje wo nimaj hižo pisał: ­Rudolf Jenč 1960 w „Stawiznach serb­skeho pismowstwa“, „wudawarjo“ 1988 w mjezysłowje k nowoćišćej SWW jako ćeńki zešiwk, w Płomjenju 1990 Hańža Winarjec-Orsesowa, M. J. Nuk a Jurij Łušćanski 1994 a 1995 w Serbskich Nowinach, ja sam a Hinc Nagel w Lětopisu 1995 a 2001, Ruth Thiemannowa, Rajner Janec a Ingrid Juršikowa w Serbskich Nowinach 1997, 2003 a 2004, Pětš Janaš 2000 w Frankfurtskej Struwwelpost a skónčnje Dorothea Šołćina 2004 w dosłowje k wudaću přebasnjenja originalneho Hoffmannoweho Struwwelpetera.

Avatar abo avatarka?

Wopřijeće „avatar“ jewi so tule jako terminus technicus. We fachowej rěči indologije kaž tež nabožnych wědomosćow wopisuje hesło wšelake manifestacije boha resp. inkarnacije duše po předstawje hinduizma. Po tym modelu „pućuje“ wosobina wot žiwocha k žiwochej resp. wot tak mjenowaneje entity k entiće. Dalša interpretacija je, zo „zalěze sej“ bójske wědomje do swětneho ćěła. Wobkedźbujo ličbowu mystiku a z njej zwisowacu kosmologiju hinduizma to naposledk rěka, zo je kóžda/kóždy hižo wšitko a kóžda/kóždy był.

Jendźelšćina, kotruž prof. Wink we wšitkich swojich inkarnacijach nałožuje, je mjeztym dominowaca rěč wědomosće. Přiběrajcy wona bjez gramatiskeho genusa wuńdźe. Wotpowědnje so „avatar“ tu takrjec njezeserbšćeny a njesplažny wužiwa.


W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Prěnja kročel k wobnowjenju Domowiny

pjatk, 20. měrca 2020 spisane wot:

Před 30 lětami wurjadny kongres Zwjazka Łužiskich Serbow w Budyšinje přewjedli

Něhdźe 550 Serbow běše so 17. měrca 1990 dopołdnja na wulkej žurli hotela „Město Budyšin“ w sprjewinym měsće k wurjadnemu kongresej Domowiny zešło. Na wosebitym posedźenju Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny 20. nowembra 1989 w Budyskim Serbskim domje běchu wobzamknyli, tajki wurjadny forum narodneje organizacije Serbow za 17. měrc 1990 zwołać.

Proces politiskeho přewróta w NDR žadaše sej wot w Nacionalnej fronće zjednoćenych stron a masowych organizacijow, do kotrychž Domowina słušeše, swoje dotalne skutkowanje sprawnje bilancować a nowe politiske nadawki postajić, kotrež přewrótej wotpowědowachu. Njespokojnosć ludźi z dotalnej politiku wodźaceje strony SED a knježerstwa, wobšěrne wobydlerske hibanje, wulke aktiwity wojowarjow za byrgarske prawa, mócne demonstracije, nowe ludowe hibanja kaž Nowy forum, Demokratiski zazběh, Demokratija nětko postarachu so wo towaršnostny přewrót w NDR.

Witajće do templa wuměłstwa!

pjatk, 20. měrca 2020 spisane wot:

50 milionow eurow za wobnowjenje galerije starych mištrow nałožili

Wuměłscy eksperća a fachowcy za wustajeńcy su so wo to starali, zo so Semperowa galerija w nowym swětle błyšći. Telko dźiwa a požitka tu hižo dołho wjace dožiwił njejsy. Galerija starych mištrow bě drje hižo přeco něšto cyle wosebiteho. Hačrunjež tam snano zyma abo trochu ćěmno było, hač wopyta ju wjele abo mało ludźi – galerija wosta stajna městnosć wosebiteje wabiwosće. Nětko pak je wustajenišćo hišće wyši schodźenk docpěło.

Załožena wot sakskich kralow słuša zběrka k najsławnišim a najwoblubowanišim na swěće. Mjez druhim tohodla, zo žane rubježniske wuměłstwo njewopřijima. Wšitke eksponaty su prawdosćiwje a wěcywustojnje nabyte abo darjene, a hižo za čas kralow běchu zjawnosći přistupne. Snano je to tež přičina, čehoždla su kralojo w Sakskej chětro woblubowani. Woni běchu so stajnje sylnje za kulturu zasadźeli. Jeničce knježeše-li wójna abo wulka woda, zběrku zawrěchu. ­A wšitcy so wo wobstatk starosćachu.

Słuša k najsławnišim a najwoblubowanišim na swěće

Škoda wo prócu a papjeru!

pjatk, 20. měrca 2020 spisane wot:

„Bautzen – Glanz und Tragik einer ­ostdeutschen Stadt“ rěka kniha ­Heidelbergčana Hansa-Jörga Staehle. Budyšan Robert Maćij je sej ju ­wobhladał a přečitał.

Čehodla Budyšin dźensa tajki je, kajkiž nastupajo „měšćansku struchłosć“, komercializaciju zjawnosće a politiskeho pačenja je? Tomu chce so w nakładni­stwje „regionalkultur“ wušła kniha „Bautzen – Glanz und Tragik einer ostdeutschen Stadt“ wěnować. Hans-Jörg Staehle njeje ju jenož napisał, wuhotował, sadźbu zestajał, wobrazy fotografował abo fotomontaže stajał, ale najskerje, kaž je w tym nakładnistwje z wašnjom, wudaće ze swójskeje kapsy zapłaćił. W partnerskim měsće Budyšina Heidelbergu bydlacy a z rodźenej Budyšanku (ze serbsko-němskimi korjenjemi) zmandźeleny Staehle sej mysli, zo je trjeba na přikładźe Budyšina rozswětlić, što w Budyšinje, w bywšej NDR, w zjednoćenej Němskej a po cyłym swěće wopak běži. To docyła tak njezajimawa mysl njeje, dokelž mamy w sprjewinym měsće wšelake hišće bóle přiwótřene konstelacije hač druhdźe. Tomule narokej pak awtor lědma wotpowěduje a hnydom na wšelakich runinach zwrěšći.

Dorost hižo čaka

pjatk, 13. měrca 2020 spisane wot:

Tójšto młodych a młódšich ludowych wuměłcow rady jejka debi

„Stari zajacy“ mjez debjerjemi serbskich jutrownych jejkow njetrje­baja so wo dorost starosćić. To su wiki ­jutrownych wikow minjeny kónc tydźenja w Budyskim Serbskim domje na­zornje pokazali. Tam bě tójšto młodych wobličow widźeć. Tak dožiwichu tam mjez druhim šěsćlětneho Constantina, syna Mandy Schulzoweje z Choćebuza, kiž jara rady tajke owalne drohoćinki ­debi. Abo wobě dźowce rodźeneje Bu­dyšanki Ines Trenšeloweje, kotraž ze swojej swójbu mjeztym w hessenskim Clim­bachu bydli a tam tradiciju, ju­trow­ne ­jejka pisanić, dale wjedźe a ju zdobom dale dawa. Vanessa a Linda wobdźělatej so hižo přez lěta ze swojej ma­ćerju na jutrownych wikach w sprjewinym měsće.

Karin Turek so w Hórnikecach wjele lět mnohostronsce čestnohamtsce angažuje

Něžny mały šmrěk bjez jehliny wopytowarjow zwjesela. Pyšeny z barbojtymi kulemi steji wón we wustajeńcy wobydlerskeho centruma. „To je přikład naslědnosće. Něhdy su štom před wo­henjom wuchowali, a tak móžemy jón dalše lěta wužiwać“, Anneliese Rösch rozłožuje. 84lětna je zhromadnje z dalšej kreatiwnej žonu, 67lětnej Karin Turek, poslednju hodownu wustajeńcu na temu „Kule a swěčki“ w Hórnikečanskim wobydlerskim centrumje organizowała a wuhotowała. Je to jenož jedna z jeje wšelakorych čestnohamtskich iniciatiwow we wsy.

We wulkej swójbje ma hłuboko sahace korjenje

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

  • Serbski komponist, hudźbnik a spěwar Měrćin Weclich je minjenu sobotu a njedźelu w Budyskim Kamjentnym domje přewšo wuspěšnje koncertował. Přeprosył bě sej za to mnohimi hosći kaž tež młodych talentow, kotřiž z nim zhromadnje na jewišću publikum zaho
  • Měrćin Weclich a Serbski młodźinski oktet - Martin Wetzlich und das Sorbische Jugendoktett
  • Měrćin Weclich a dźěćaca spěwna skupina Šumlabrum - Martin Wetzlich und die sorbischer Kindergesangsgruppe Schumlabrumm
  • Šumlabrum - Schumlabrumm
  • Šumlabrum - Schumlabrumm
  • Měrćin Weclich a młody hudźbnik Chrystof Mikławšk (wotprawa) – Martin Wetzlich und Christoph Mikwauschk (von rechts)
  • Jamila Hórnikec - Jamila Hornig
  • Matteo Hórnik - Matteo Hornig
  • Rejwarki a rejwarjo Serbskeho folklorneho ansambla Wudwor – Tänzerinnen und Tänzer des Sorbischen Folkloreensembles Wudwor
  • Live-hudźba je najlěpša - Live-Musik ist die allerbeste
  • Walentin Bjedrich při pianje - Valentin Bedrich am Piano
  • Kapała pod nawodom Malty Rogackeho (2. wotprawa) je live hudźiła - Malte Rogacki (2. von rechts) und Band spielten live
  • Měrćin Weclich a Měrko Brankačk (wotlěwa) – Martin Wetzlich und Mirko Brankatschk (von links)
  • Poradźenej kocnertaj - Zwei wirklich gelungene Konzerte

nowostki LND