Hišće je dosć časowych swědkow, kotřiž so na wječory bjez telewizora dopominaja, na rozmołwy w sćinje swěčkow při ćopłej pjecy w kuchni. Su swojim staršim, dźědam a wowkam při ručnym dźěle přihladowali a wuknyli, smědźachu so tež raz sami wuspytować. Najdlěši čas sedźachu žony při kołwróće abo spjelnjachu dalše ručne dźěła, mjeztym zo mužojo koše plećechu, saki reparowachu abo chošća wjazachu. Dobri přewodźerjo běchu při tym stawiznički ze zašłosće, často wo wójnskich podawkach a tradanjach hač k najnowšim wjesnym powěsćam, mjeztym zo spěwachu abo grog pijachu.
Mjeztym dźesać lět bydli Jean-Philippe Nauwelaers ze swójbu – žonu a třomi dźěćimi – we Wotrowje. „Je to prěni raz w swojim žiwjenju, zo tak dołho na jednym a tym samsnym městnje bydlu“, powěda wón, jako jeho we Wotrowskim bydlenju w druhim poschodźe burskeho statoka wopytuju. Hladajo na swoju chětro njewobstajnu biografiju je wón serbskej žonje Reginje a jeje Wotrowskej Čornakec swójbje jara dźakowny, zo je so we Łužicy zakorjenić móhł.
Zwotkel pochadźa
Je angažowanych ludźi w zjawnym serbskim žiwjenju, kotřiž pola druhich prašenje budźa: Kak woni to wšo zdokonjeja, štož widźimy? A runje přikład Kathariny Jurkoweje pokazuje, zo móžeš při tym wjele wjesela měć.
Wjetšina našich čitarjow drje Katharinu Jurkowu najdlěje jako regionalnu rěčnicu Domowiny za teritorij župy „Michał Hórnik“ znaje, wšako funkciju hižo wot lěta 2009 wukonja. Jeje powołanska biografija je so jako přistajena serbskeho młodźinskeho towarstwa PAWK započała, doniž njebu projektna sobudźěłaćerka za rěčny marketing w Rěčnym centrumje WITAJ (RCW). Za nowe wužadanje w serbskim třěšnym zwjazku je so Katharina Jurkowa tehdom samo dočasnje z maćerneho dowola wróćiła.
Sobotu, 8. februara před šěsć lětami sta so něšto njewočakowane: Ludźo w jenož napoł wobsadźenej žurli Budyskeho dźiwadła su sej na serbskej prapremjerje jendźelskeje hry Dołhož fenki běža cyły wječor ze směchom brjuch dźerželi a na kóncu do směra dźiwadźelnikow brawo wołali.
Hanuš Härtel je architekt a bě předsyda Towarstwa přećelow Serbow w Praze. Za swój čas je so za to zasadźował, zo je so towarstwo po sydom lětach přestawki lěta 2009 zaso do Serbskeho seminara nawróćić směło. Tón raz pak rěčimoj wo jeho swójbje a poćahu k serbšćinje. Wšako Härtlec swójba wot Druheje swětoweje wójny w Čěskej bydli a hižo w štwórtej generaciji tam serbuje. Kak tomu? Wo tym je so Lukáš Novosad z nim rozmołwjał.
Twoja mać je Čechowka a twój nan Serb, štož rěka, zo sy po połojcy Serb.
Štož mojeju staršeju nastupa, je to prawje. Štož mje nastupa, njejsym so ženje jako napoł Serb abo napoł Čech začuwał, ale sym prosće Serb a Čech. Wobě identiće stej mi bliskej.
Twój dźěd bě so rozsudźił w Čěskej wostać, potajkim sy ty třeća generacija wašeje swójby, kiž je z Łužicy preč. Pola mnohich emigrantow so maćeršćina hižo w druhej generaciji zhubi a woni rěč noweho stata přiwozmu. Ty pak serbuješ. Kak tomu?
Na kulturnym polu nazhonjamy w Serbach wjele, štož je nam blisko a lubo. Ale tež to, štož je daloko preč, zamóže nas jimać a nam nowe impulsy dawać. Wo tym so w tutej rubrice pisa.
Jedna z tych knihow, kiž sym jako dwanaćelětna přeco zaso čitała, je „Dźenik Anny Frank“. Jednora kapsna kniha, zapadoněmske wudaće, bě so do staršiskich knižnych polcow dóstało. Dźensa steji kniha w mojim kamorje. Strony wupaduja. Ale dopomnjeće na wosud židowskeje holcy, na jeje putace wopisanje žiwjenja w chowance w Amsterdamje za čas nacistiskeje wobsadki mje njepušći. Najskerje je to jedna z přičinow, zo so stajnje znowa za stawizny a wosudy Židow zajimuju. W dowolu w krajach wuchodneje Europy storčiš spochi na jich pozabyte slědy.
Štóž je lońšu schadźowanku w Budyskej Krónje wopytał, dopomina so snano na skutkowne wołojnikowe rysowanki ze serbskimi motiwami. Tehdy je mjez druhim 20lětna Chróšćanka Lisa- Maria Cyžec, sobudźěłaćerka Serbskich Nowin, prěni raz swójsku wuměłsku seriju zjawnje wustajała. Hižo w dźěćatstwje hraješe wuměłstwo wulku rólu w jeje žiwjenju. Jako mała holca wona rady rysowaše. Wuměłstwo bě wot zakładneje šule jeje najlubši předmjet. Wosebje wobwliwowana bu wot swojeho dźěda: „Swojeho dźěda sym přeco prosyła, zo by mi pokazał, kak so kóń rysuje. Talent mam najskerje wot njeho a swojeho nana“, Lisa-Maria powěda. Fascinacija za zwěrjeće rysowanki – wosebje za konje – ju dołho přewodźeše a markěrowaše započatk jeje rozpalitosće za wuměłstwo. Za Lisu-Mariju je tute hač do dźensnišeho wažne wurunanje k wšědnemu dnjej. „To je kaž medicina“, wopisuje wona kreatiwny proces. „W času rysowanja wšitko wokoło sebje zabudu.“ W běhu lět wuwiwaše swójski stil, kotryž jako dźěl swojeje identity zrozumi – wědźo, zo smě so tón dale měnjeć.
Hdyž dźensa na póstnicy Sorabije 24. januara w Lipsku wróćo mysliš, skutkuje wšitko njesměrnje kulojte a profesionelne. Tola puć bě dołhi, intensiwny – a druhdy tež chětro chaotiski. Ale runje to wučinja na kóncu najlěpše wuslědki.
Hižo w oktobrje započa so za čłonow Sorabije čas planowanja. Mjez čitanjemi a pódlanskim dźěłom bě najprjedy raz najwažniše prašenje: Kotru temu maja naše póstnicy tónkróć měć? Po mnohich idejach, diskusijach a kreatiwnych hrach w myslach čłonow rozsudźichmy so skónčnje na klasisku serbsku temu – ptači kwas. Z tym bě jasne, zo budźe program pisany.
Paralelnje k tomu startowachu tež hižo proby za musku, žónsku a miksowu reju, spočatnje jónu wob tydźeń. Wšako mějachmy „hišće chwile dosć“. (Spoiler: Na kóncu je čas tola kusk ćěkał). Wot januara potom dwójce wob tydźeń probowachmy, přetož tón abo tamny krok tola tak samozrozumliwy njebě kaž myslene. A wězo maja přihladowarjo wulke wočakowanja a tohodla dyrbješe wšitko perfektne być.
Štóž wě, zo chce wječor a w nocy hejsować
a snano tež jedyn abo druhi alkoholiski napoj wupić, tón měł hižo do toho něšto porjadneho jěsć. Wosebje tučne pojědźe při tym pomhaja, alkohol pomałšo absorbować. Tež pić měli dosć, wosebje wodu a napoje bjez cokora, dosć wody pić a hdys a hdys něšto małke jěsć.
1. prawu bazu
sej najěsć
alpine sněhakowanje (žony)
curling