Beno Budar
SÓN NA LIPOWY ŠTOM
Na mnohich hałzach piły du,
cyle ćicho, cyle mjelčo,
jedyn druhom hałzy rěza,
z kotrychž něhdy rosćechu
dźěd a wowka, štom bě chěža.
Ričerače, fičefače, daledaće
našej rěče wotrězaće,
dušemrěće, zawidźenje,
nasosraće jěrowate,
bladybaće njepopřate...
Ow mój Božo, wodaj jim!
To so kóčce, lěpje dźe
w starej bróžni na hunje.
Na korjenjach hrymzaja
knoty, waki, šnaki,
šwincy, liški, fenki,
rozdźěłaja korjenje
na něme małe žiwjenki ...
A tola mała nadźija,
lědma štó ju widźi:
Ze škałby skały lipa kuka,
do kamjenja korjeń suka,
korjeń ze stareho štoma.
Hač jej hałzy narostu?
(LND 1996, SP, str. 37, B. Budar 3)
Škoda, zo wón hižo mjez nami njeje. Kelko rjanych a lóštnych, ale tež kritiskich basnjow a dalšich literarnych twórbow na polu prozy drje by nam hišće darił. Nad nimi by so čitarstwo składnostnje jeho 80. narodnin wjeseliło, kotrež by wón lětsa 19. měrca docpěł. Tola 8. oktobra 2023 bě basnik, spisowaćel a lawreat Myta Ćišinskeho Beno Budar zemrěł.
Florian Elsner je so za powołanje rozsudźił, kotrež žada sej zmužitosć, zamołwitosć a teamowy duch. Młody muž absolwuje tuchwilu wukubłanje na wohnjoweho mištra w Berlinje.
Na teologiskej fakulće Martina Lutheroweje uniwersity Halle-Wittenberg skutkuje institut za systematisku teologiju, praktisku teologiju a nabožne wědomosće. Z wědomostnej sobudźěłaćerku na tamnišim dźěłanišću za nabožne komunikaciske a wuknjenske procesy (RKL), z fararku dr. Corneliju Ruthendorf-Przewoski, je so Milenka Rječcyna rozmołwjała.
Uniwersita přeprošuje tónle kónc tydźenja na konferencu z temu „móc-bjezmóc-sylnosć – ewangelska cyrkej jako mjeńšina w sekularnej towaršnosći“. Wy sće namjetowała, tež Serbow do diskusije zapřijeć. Čehodla?
Smy jako křesćenjo w Němskej mjeztym mjeńšina, štož naš swětonahlad nastupa. Wjetšina ludźi w našim kraju so křesćanskemu Bohu wjace njedowěrja. Mjez Serbami pak je hišće mnohich, kotřiž wěrja, byrnjež tež tam rozdźělow było. Mamy we wšelakich kónčinach wšelaku wulku ličbu ewangelskich a romsko-katolskich wěriwych Serbow. Tohodla rěčimy wo mjeńšinach, kotrež su tema konferency. A k tomu słušeja serbscy ewangelscy wěriwy.
Kak su organizatorojo konferency na Waš namjet reagowali?
Kotre dźěćo drje sej njeje hižo raz předstajiło małe šerjenje, kotrež we wokolinje wokoło błudźi: běłe stworjenje, widźomne abo tež njewidźomne, kotrež bjerje dźěći sobu do hinašeho raja zwonka wšědneho dnja, snano šěri trochu stracha, snano wubudźa nowe mysle a wćipnosć pola mjeńšich lubowarjow literatury? Rejza Šěnowa je přełožiła knihu Otfrieda Preußlera „Małe šerjenje“. Zhromadnje z nakładnistwom Veles a ilustracijemi Franza Josefa Trippa je wušła wurjadna serbska kniha. W dohromady 22 kapitlach, kotrež maja ze swojej přijomnej dołhosću optimalny wobjim za čitanje, předstaja małe běłe šerjenje swoje dyrdomdeje w Sowinje. Kóždy kapitl wobjimuje někak tři strony a je pyšeny z wobsah zwjazowacej ilustraciju. Wulkosć pisma je přiměrjena dźěsćowskim zamóžnosćam.
Hdy sy
pytnyła, zo je hudźba wjace hač jenož
hobby?
Před něhdźe třomi lětami sym započinała, prawidłownje na eventy chodźić. Hudźbu dźeń a wědomišo słuchajo sej předstajach, kak by było sama prědku za pultom stać.
We hłowje sym hižo spěwy kombinowała a přechody přehrała.
Jako smědźach na přikład pola Radija Satkula tež sama hudźbu wuzwolić, dóstach ze swojeje wokoliny pozitiwny feedback. Bě to za mnje mjez druhim motiwacija, so intensiwnišo z tym zaběrać.
Potajkim sym sej DJ-pult kupiła, a rozsudźene bě.
Što hudźba tebi wosobinsce woznamjenja?
Hudźba mje přez cyły dźeń přewodźa. Hižo rano direktnje po stawanju, w busu a ćahu a poprawom wšudźe na hudźbu słucham. Hdyž swoje słuchatka při sebi nimam, mi něšto pobrachuje. Hižo
prjedy bě hudźba wulki dźěl mojeho žiwjenja – přez rejowanje, spěwanje, klawěr a chór. Za mnje hudźba, kotruž něchtó słyši, tež wjele wo wosobje wupraja.
Kotry stil hraješ?
Poł lěta we Wienje přebywała – čas, kotryž přihotuje na pozdźiše žiwjenje
P o wuspěšnym zakónčenju swojeje matury je so 19lětna Sofija Hančikec loni rozsudźiła, někotre měsacy we wukraju přebywać. Jeje přeće: nowe nazhonjenja zběrać, samostatna być a z druhej kulturu so zeznajomić. Po wjacorych telefonatach požada so wona wuspěšnje pola Malinkec swójby jako au-pair, zo by so wo jich dźowku starała. 11. awgusta nastupi Radworčanka swoju jězbu z ćahom do awstriskeje stolicy Wiena. Tam bu wutrobnje přijimana a do swojeho noweho wšědneho dnja zapokazana. Sofija měješe swójske bydlenje blisko Malinkec swójby. W prěnich dnjach so Radworčanka a Malinkec dźowka pomału zbližištej a přežiwištej zhromadnje wjele časa.
Po šuli njetrjebaš na kóždy pad hnydom powołanje wuknyć abo studować započeć. Snano sej po lětach wuknjenja tež prosće
najprjedy přestawku popřeješ. Mnoho mjenujcy tež nawuknješ, bjez toho zo za šulskej ławku sydaš. Smy so wobhonili, kajke móžnosće maš a kotry poskitk Ći w kotrej situaciji najbóle tyje.
au pair /
work and travel
Je zmysłapołne, hdyž ...
Na spočatku rozmacha serbskeho pismowstwa steji fascinowaca žona-mecenka, wysoko kubłana Henriette Catharina von Gersdorf. Wulkomyslnje je so za serbske pismowstwo zasadźowała a swojeho wnučka Nikolausa Ludwiga von Zinzendorfa z wulkej lubosću a pobožnosću kubłała a z tym serbske stawizny bytostnje wobwliwowała. Bjez angažementa tuteje zemjanki bychu serbske stawizny wo tójšto chudše byli.
W tysacach domjacnosćow po cyłej Němskej je nastroj připrawjeny, z kotrymž móža wužiwarjo wo pomoc wołać. Milenka Rječcyna je so z Koslowčanom Bosćijom Měršom rozmołwjała, kiž so za wužiwanje tohole poskitka zasadźuje.
K čemu słuži tak mjenowane wołanje w nuzy wot doma (Hausnotruf)?
W prěnim rjedźe słuži system k tomu, zo móhli ludźo w nuzy wo pomoc wołać. Doma so najwjace njezbožow stawa. Podpěramy wosebje wěstosć ludźi, kotřiž chcedźa w swojim bydlenju wostać a samo postajejo žiwi być. Posłužujemy pak tež bydlenske towaršnosće. Přetož wjetšina ludźi nochce do někajkeje hladarnje abo chorownje. Nimo toho su zarjadnišća kaž hladarnje tež chětro drohe.
Staraće so Wy wo to, zo bychu zarjadnišća a tež jednotliwcy zmysł poskitka rozumili?
Je tomu štyri lěta, zo je Ruska Ukrainu napadnyła. Dźeń po tutym podawku, 25. februara 2022, wozjewichu SN baseń słowjenskeho nakładnika a awtora z Korutanskeje Lojze Wiesera, kotraž njeje swoju aktualnosć zhubiła.
Tu a tam
Tudy słónco / Tam bomby
Tule měr / Tam sylzy
Tule přichod? / Tam hrózba!
Dokal dźemy?
Lojze Wieser
přełožk: Milenka Rječcyna
W běhu jenož něšto dnjow přełožichu ludźo z cyłeje Europy a mnohich dalšich krajow swěta 17 słowow do swojeje maćeršćiny, na kóncu do wjace hač dwěsćě rěčow swěta, mjez druhim do hornjo- a delnjoserbšćiny. Předleži samo ideja za jewišćowu inscenaciju. Wieser bě swoje mysle 24. februara 2022 napisał. Nětko so přećel Łužiskich Serbow znowa k tutej tematice pjera jima: