Znowa čitała ... rjad „Bajka“

pjatk, 15. julija 2022 spisane wot:

W serbskej literaturje chowaja so mnohe drohoćinki, na kotrež znowa skedźbnić je trjeba, zo njebychu so pozabyli. Wotpowědne impulsy chce awtorka serbskim čitarjam a čitarkam z nowym rjadom „Znowa čitała“ dawać.

Před wjace hač štyrceći lětami wuńdźe w Ludowym nakładnistwje Domowina prěnja kniha noweho rjadu „Bajka“. W jednotliwych wudaćach je hač do lěta 1991 dwaceći serbskich bajkow wušło, zasopowědane wot serbskich awtorow a dweju awtorkow, Hańže Bjeńšoweje a Angele Stachoweje. Kóžda kniha je w hornjoserbskej, delnjoserbskej a němskej rěči w nimale kwadratiskim formaće wušła a měješe 24 stronow. Bohate barbne ilustracije je pyšachu, rysowane wot renoměrowanych, wuběrnych ilustratorow.

Na wopyće we „Łužiskej galeriji wuměłstwa“ w Choćebuzu

Dźěchmy za hudźbu, kotruž zezady domu zasłyšachmy. Na dworje pod štomami běchu wysoke blida nastajane. Skupina Kula Bula a darmotne napoje za woknom ludźi přićahowachu. Pomału so dwór pjelnješe, znaći so mjez sobu witachu. „Ja jědu z kolesom“ a dalše znate serbske šlagry, swingowe a tangowe rytmy naladu přisporjachu. Z wotewrjenja wustajeńcy wuwiwaše so poněčim lóštny ludowy swjedźeń. Wuměłska scena Choćebuza, ke kotrejž tež Serbja słušeja, a dalši zajimcy z Delnjeje kaž tež Hor­njeje Łužicy sćěhowachu zabawnym zynkam a witanskim myslam Christiny ­Klimoweje. Wšako běchu tež z jeje institucije, Serbskeho muzeja w Choćebuzu, wobrazy do tuteje, mjeztym 5. wosebiteje wustajeńcy zapřijate. Wjetšina mólbow, rysowankow a plastikow nahladneho cyłka pochadźa ze zběrki priwatneho zběraćela z Choćebuza abo ze swójstwa někotrych wuměłcow samych. Wustajeńca „zwobraznja kompleksny pohlad na Serbow a jich žiwjenski rum, hordosć na to serbske a pytanje za swójskimi korjenjemi“, wuzběhny Klimowa z wutrobitej zahorjenosću.

W tutej kolum­nje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.

Na swojim puću naš skromny profesor mnohich slědźerjow nadeńdźe. Njedawno zetka so wón ze skupinu ludowědnikow, kotřiž z wulkim a chutnym angažementom tradicionalne ilegalne palenje palenca přeslědźichu. Pólska je kraj z jara rjanymi tradicijemi na tymle polu, byrnjež so wě dowolene njebyli. Profesor Wink je wědomostnik z wobšěrnym horicontom a wotewrjenym duchom, čehož­dla so wón rozsudźi, so na přepytowanju wobdźělić. Nastajichu so tuž zhromadnje na puć. Po planje namakachu so Wink a čłonojo teama do pralěsa Białowieża – wulki to lěs na mjezy k Běłoruskej.

Dyrbiš wědźeć, zo je tónle lěs dźensa zakazane pasmo. Pólske knježerstwo je teren zawrěło, wulkeje ličby ćěkańcow dla, kiž spytaja pólsko-běłorusku mjezu překročić. Jedna z konsekwencow tohole rozsuda je, zo někotři domoródni hižo žane dochody z turizma nimaja.

Njezapomnity turněr

pjatk, 08. julija 2022 spisane wot:

Emocije, zhromadnosć, mnohotnosć – europeada 2022

„Together unique“ – „zhromadnje jón­krótni“ abo kaž domoródni Słowjenjo praja „skupaj enkratni“, to bě hesło lětušeje europeady – koparskich mišterstwow awtochtonych narodnych mjeńšinow Europy w Korutanskej, na kotrychž wobdźělichu so cyłkownje 19 muskich cyłkow a štyri žónske mustwa. Serbske mustwo pod nawodom trenarjow Franka Ričela a Svena Ballacka nastupi na lětušej europeadźe prěni króć z hornjo- a delnjoserbskimi koparjemi. Na kóncu wubědźichu sej Serbja wokoło kapitana Dennyja Krala trěće městno. Jako dźěl našeho teama njewidźu wuspěchi jenož na sportowej stronje, ale tež cyle jasnje w sylnišim wědomju. Tak praji mi mjez druhim jedyn z delnjoserbskich koparjow po poslednjej hrě: „Dotal njemějach žane prawe začuće wo tym, što rěka serbske korjenje měć. Jako pytnych kelko podpěry fanow z domizny a tu na městnje mamy, kelko wjesela to wobradźa, być dźěl serbskeho mustwa, sym cyle nowe impulsy wo našej kulturje a rěči dóstał.

Woprawdźitosć sposrědkować

pjatk, 08. julija 2022 spisane wot:

Prózdninske kwartěry we Łužiskej jězorinje online dokładnje předstajeja

Słónco, woda, dowol. Wone tři słowa su charakteristiske za najrjeńši čas w lěće. Někotryžkuli je snano wjele lět na Baltiske morjo myslił, tamna na kupu abo přibrjóh w Srjedźnym morju, Atlantiku abo druhdźe na swěće. Nic naposledk skići Łužiska jězorina ludźom mjeztym přitulne městna a přijomne kwartěry, zo bychu so wočerstwjeli a tutu typisku atmosferu dožiwili.

Je lochko rjec, zo započinaja so jutry přichodneho lěta z tymi aktualneho. Dołhož scenarij w Ukrainje mjezy kraja njepřekroči, změjemy tež dale składnosć po swojim wašnju jutry swjećić.

Jutry pak su woprawdźity swjedźeń a njejsu za to, zo bychmy byli zrudni, ale wjeseli, myslo na dobyće nalěća nad zymu, na čas zelenje a kćěća, jasnje žiwu zwěrinu a wosebje jako znamjo křesćanow dobyća žiwjenja nad smjerću. Jutrowne swjate dny, ale tež do toho posćenje, su mjeztym hižo wjacore tydźenje nimo. Přiwšěm – jutrowny čas je so skónčił hakle na dnju Božeho spěća, lětsa 26. meje. Hač do klětušeho je dosć chwile so podać do jutrowneho swěta. Tajki dožiwić móžeće w Drjowku w Braniborskej. Cyle intensiwnje móžeće so tam zaběrać z jutrownymi nałožkami a wobrjadami, předewšěm w Delnjej Łužicy.

Šefredaktor dźěćaceho časopisa Pětr Šołta abo ­lěpje Mister Płomjo je mjeztym 14 lět zamołwity ­za zestajenje a wudawanje serbskeho dźěćaceho časopisa. Milenka Rječcyna je so w jubilejnym lěće z nim rozmołwjała.

Štó su byli Waši předchadnicy pola Płomjenja a što sće sej wot jich skutkowanja do swójskeho přewzał?

P. Šołta: To běchu na přikład Křesćan Krawc, ­Gerat Libš, Monika Dyrlichowa a Beno Budar. Wot njeho sym nawodnistwo časopisa přewzał. Wón je jenički, kotrehož sym za čas jeho skutkowanja ze­znał. Wědźał sym hižo to a tamne, wšako je naša mać była jeho asistentka. Sam sym přewzał nawodnistwo Płomjenja w lěće 2008. Beno Budar bě mi tehdy rjekł, zo je zamołwitosć za tónle časopis najrjeńši job w serbskich institucijach. A na tym něšto je. Ja drje njemóžu to z něčim druhim přirunować. Po dotalnych 14 lětach pak móžu rjec, zo tele dźěło tež dale rady činju, wšako je wone jara wotměnjace. Dźeržiš kóždy měsac produkt w rukomaj, štož nimam za samozrozumliwe. Nimo toho móžu dźěłać za dźěći. Mam składnosć sam swoje ideje a předstawy wo dźěćacym časopisu do wudaćow zapřijeć. To je jara wjele hódne.

Dožiwjenjapołnešulske lěto

pjatk, 08. julija 2022 spisane wot:

Šulske lěto so nachila

a wě­zo su šulerjo a před­šulske dźěći zaso mnoho dožiwili. Tu su hišće ně­kotre rozprawy, ko­trež su Dźěćiznak do­cpěli. Snano je ta jedna abo tamna ideja pódla, kotruž móh­li kubłanišća přichodne lěto přewjesć. Dźěćiznak so hižo nětko na waše roz­prawy wjeseli!

Zajimawe wodźenje po muzeju

pjatk, 08. julija 2022 spisane wot:

Předšulska skupina Radwor­ske­ho katolskeho dźěćaceho domu „Alojs Andricki“ poda so lětsa mjez druhim do Budy­skeho serbskeho muzeja.

Na wopyt so hižo jara wjeselachu. Tu je jich rozprawa:

Do Budyšina dojěwši, nóžkowachmy k Sebskemu muzejej a zestupachmy so k skupinskemu wobrazej. W muzeju nas knjeni Monika Ošikowa lubje witaše. Hordźe pokazaše jej Benjamin swoju namakanku ze zahrody – „dino­sawrijowe“ kosće. Knjeni Ošikowa poda so

z nami na krótku zajimawu jězbu wot zasy­dlenja našich prjedownikow hač do dźensnišeho. Dale předstaji nam na­rodnu drastu Hornjeje a Delnjeje Łužicy k wšelakim nałožkam

a na swjedźenjach. Tež bajowe figury, na přikład lutka, wódneho muža a jeho žonu,

Krabata, hadźaceho krala, błudničku abo zmija smy tam nadešli. W tak mjenowanej „dźěćacej šuli“ je potom kóždy swoju nalubšu figuru namolował. Wutrobny dźak knjenje Ošikowej za zajimawe wodźenje.Text a fota: Silvia Winarjowa

Pisany swět jězdźidłow steji w srjedźišću noweje wobrazoweje knihi Ludoweho nakładnistwa Domowiny za dźěći wot dweju lět, kotruž je Štefan Paška z němčiny přełožił. Hač na awtodróze, na twarnišću, na polu, w zamkarni abo na hrajkanišću – wšudźe trubi a kwiči, šwórči a bórči. Wšojedne

dokal hladaš, někajke jězdźidło stajnje wuhladaš. Wšě maja swój nadawk. Traktor trjebaja ratarjo za dźěła na polu a wohnjowa wobora hašenske jězdźidło, jelizo so pali. W měsće su jězdźidła, kiž rumuja wotpadki a na twarnišću hrjebaja, storkaja, nakładuja, hładkuja a toča wulke mašiny. Starši njech zhromadnje ze swojimi dźěćimi pohladaja do swěta jězdźidłow a nazhonja

wjele zajimawostkow kołowokoło brunčakow. Prawa to kniha

za zaběru tež w pěstowarni, doma, w dowolu abo na wopyće

pola dźěda a wowki.Měrka Mětowa

nawěšk

nowostki LND