Myto za naj­rjeńše konje

štwórtk, 14. apryla 2022 spisane wot:
Rysowance: Christin Lukašowa

Lubina Hajduk-Veljkovićowa

Milenka wotstaji swoje koleso na Jurkec jěchanskim dworje. Běše jutrownu sobotu, a na dworje mjer­wješe so z holcami a konjemi. Běše to kaž wubědźowanje, štó swojeho konja najlěpje šćětkuje.

„Rjenje, zo sy přijěła“, postrowi ju Borbora. „Wozmješ sej Fliku?“

Milenka dźěše do konjenca a postrowi šěru kobłu. Ta zaporsknje a pyta w Milen­cenych zakach za morchejemi.

„Pytaš jutrowne jejka?“, směješe so Milen­ka a dowjedźe ju won na dwór. Přiwjaza Fliku za žerdź blisko Anje a Paule, na kotry­majž wona tu pola Bor­bory stajnje jěcha­še. Wza šćětku a karte­ču a poča Fliku woměrje šćět­ko­wać.

„Sym wćipna, štó z nas dóstanje jutrowne ­my­to“, rjekny Paula.

Borbora jako wobsedźer­ka konjaceho dwora bě sej lětsa něšto nowe pře­mysliła. Bě wot křiže­rjow něšto pjenjez za přihoto­wa­nje a pyšenje konjow zběrała a myto kupiła.

„Njewěmy ani, što to je“, praji Milenka.

„Zawěsće ma něšto z konje­mi činić“, roz­myslo­­waše Anja. Wona česaše Belline běłe hriwy ­­a kładźeše je w małych cy­bach pódla so.

Hač šumjele, brunače abo tež čornaki – konje su k jutram njepa­rujom­ne, wšako maja zwěrjata hłowny podźěl na tym, zo móžemy křižerske procesiony přewjesć. Tež Dźěćiznak so jara za štyrinohače hori. Tuž je so z konjemi bliže zaběrał, štož chce wam w jutrownym wudaću trochu spřistupnić.

Wjele wjesela při čitanju a hódanju přeje wam Dźěćiznak!

K W I S

štwórtk, 14. apryla 2022 spisane wot:

prawe wotmołwy:

30 do 70 litrow, dźewjeć kilogramow,

70 km/h, hač do 16 hodźin


Jelizo so ze zwěrjatami zaběramy, móžemy sej wjele zajimaweho wotkryć. To płaći tež za konja. Sće tole hižo wědźeli?

Kelko litrow wody kóń wob dźeń trjeba?

 20 do 30 litrow

 100 do 120 litrow

 30 do 70 litrow

Kelko syna kóń wob dźeń žerje?

 20 kilogramow

 jedyn kilo

 dźewjeć kilogramow

Kak spěšnje zamóže kóń běhać?

 40 km/h

 70 km/h

 95 km/h

Kelko hodźinow kóń wob dźeń žerje?

 wosom hodźin

 dwanaće hodźin

 hač do 16 hodźin

„Z wotewrjenej wutrobu čitać“

pjatk, 08. apryla 2022 spisane wot:

Stare a zdobom nowe zynki jako wuslědk třidnjowskeje dźěłarnički za tradicionalnu serbsku folkloru

„Najwjetša tragedija je, zo mamy tajki bohaty skład zapiskow hudźby, kotraž pak so lědma praktikuje.“ To bě wotmołwa Tomasza Nawki na prašenje Macieja Rychłeho, što je to najlěpše na serbskej kulturje, kaž pólski etnologa, muzikologa a multiinstrumentalist we wobłuku prezentacije wuslědkow dźěłarnički „LAB 1 – Laboratorij za tradicionalnu serbsku hudźbu“ minjenu njedźelu na žurli Budyskeho Kamjentneho domu anekdotisce přeradźi. Wotpowědna rozmołwa, kotruž běštaj před wjace hač 15 lětami wjedłoj, hodźi so z dźensnišeho wida jako kolebka nětko předstajeneho projekta wopisować. Wšako wuwichu z dźěłarničku dohromady pjeć kruchow na zakładźe „Kraloweje huslerskeje knihi“, drje najstaršeje (zdźeržaneje) zběrki serbskich melodijow a rejow, wudateje něhdy mjez lětomaj 1780 a 1790. „Zajimawe je, zo mjenuja w njej zapisane štučki hižo te­hdy ‚stare‘. Kniha je njesměrnje drohotne žórło.

Maćij Čórlich ze Sulšec sej něšto zwaži a smě wot 1. meje swoje wudźěłki jako ekologiske plahowane předawać

Maćij Čórlich so za ratarjenje hori a tola je so prěnjotnje za druhi powo­łanski směr rozsudźił. Po swojim puću kročić a so wupytować je je­mu wažne. Nihdy přepozdźe njeje so na něšto nowe zwažić. Po tym zo je w lěće 2000 tola ratarski zawod staršeju přewzał, póńdźe nětko samo­ hišće kročel dale. Wot 1. meje smě wón swoje wudźěłki jako ekologi­ske plahowane předawać.

Muž čerstweho, kritiskeho rozuma

pjatk, 08. apryla 2022 spisane wot:

K 90ćinam prof. dr. Helmuta Faski, wučerja, wědomostnika a załoženskeho direktora Serbskeho instituta

Něhdy bě w Serbach z dobrym narodnym wašnjom, zo serbscy wědomostnicy tež w serbskim ludowym hibanju narodnopolitisce skutkowachu, tak podmurjujo zasadu: To jedne so poprawom wot tamneho dźělić njeda, poprawom nic.

Dźensa swjeći w Komorowje pola Rakec­ muž 90. narodniny, kotryž je sam legendarna postawa bjezposrědnjeho powójn­skeho a pozdźišo NDRskeho wuwića. Sta so z profilowanym serbskim wědo­mostnikom a bu angažowany Serb w narodnej organizaciji: prof. dr. Helmut Faska. Po towaršnostnym přewróće sta so z direktorom Instituta za serbski lu­dospyt, takrjec, dźiwajo na tehdyše šmja­tańcy w serbskim žiwjenju, wuchowar tuteje­ unikatneje wědomostneje institucije. Do toho bě so njedźiwajcy powołanskeho poćežowanja jako župan Budyskeje župy wot 1982 hač do 1990 za serbske zajimy­ w towaršnosći zasadźował.

„Kotra to překwapjenka! Spočatnje smój na aprylski žort mysliłoj“, wjeseleštaj so Lipšćanskaj mandźelskaj Sophie a Peter Martens, kotrajž staj někotre dny w Königsteinje přebywałoj. Wot 1. apryla ­móžetaj wonaj a druzy jako jězdźenku płaćiwu hóstnu kartku w zjawnym bliskowobchadźe Sakskeje Šwicy wužiwać. Wosom komunow wudawa nowostku na swojich přenocowanskich hosći. A Lipšćanaj měještaj darmotnu jězbu do Bad Schandauwa, samo wužiwanje łobjoweho přewoza wot dwórnišća do města je do jězdźenki zapřijate. „Při stupacych płaćiznach něšto lutować, to mamoj za super.“

Dźeń do toho běchu jednaćel wobchadneho zwjazka Hornje Łobjo (VVO) Burkhard Gehlen, krajny rada wokrjesa Sakska Šwica-wuchodne Rudne horiny Michael Geisler hromadźe ze sydom komunalnymi hłowami kaž tež zastupjerjo turistiskeho zwjazka a zarjada narodneho parka koncept mobilneje hóstneje kartki a to, štož za tym tči, předstajili.

Jutrowne wjesela

pjatk, 08. apryla 2022 spisane wot:

Jutry w dešćiku Pos Balu je rano wotućił. Wón hlada ze swo­jeje psyčeje hěty. Wón so dźiwa: „Kajke da mamy dźensa wjedro?“ A wón so praša: „Čehodla so runje dźensa dešćuje? Mamy tola jutry!“ Balu wobuje sej gumijowe škórnje a skaka do łužow. Runje tak čini to jeho towarška, Bože słónčko. Kajke su to krasne jutry! Josefina Špitankec
Zajac w měsačku Druhdy je połny měsačk. Tež lětsa jutry jón změjemy a to wot jutrow­neje soboty na jutrownu njedźelu. Sće hižo jónu do měsačka hladali a tam wuhladali mjezwočo? Te wšak je tam druhdy widźeć. Jutry pak je to hinak. A wo tym chcu wam dźensa powědać. Jutry mjenujcy je w měsačku widźeć zajac. Je to woprawdźity jutrowny zajac. Runje jutrownu nóc wón z měsačka skoči a wudźěli dźěćom jutrowne jejka. Jako běše zajac dźěćo, je wón był přeco jara luby. Tohodla su jeho zajacy za jutrow­neho zajaca wuzwolili. Nětko so prašeće, što wón na měsačku čini? Wón so na měsačku před konjemi schowa. Přetož so boji, zo konje jeho popadnu. A to by była wulka katastrofa. Felicia Šlosarjec
Wěda wo konjach Móža ludźo konje poprawom při dźěle trjebać? Haj! Někotre konje trjeba policija.

Što pak ma jejo poprawom z jutrami činić?

pjatk, 08. apryla 2022 spisane wot:

Dojutrowny a jutrowny čas bjez jejkow njeje scyła předstajomny. Ale što wo­znamjenja jejo a čehodla je so wone z jutrownym symbolom stało? ­Wotmołwa je chětro kompleksna.

Ze starodawneho časa je jejo w mnohich krajach jako centralny symbol křesćanskeho jutrowneho swjedźenja znate. W zažnym času křesćanstwa wobhladowaše so jejo jako symbol za Jězusowe horjestaće. Přez cyrkwinske žohnowanje „benedictio ovorum“ dobychu sej w póstnym času žohnowane jeja wosebitu móc požohnowanja. Jednore jejo bu „jutrowne jejo“. W ludźe jara woblubo­wane žohnowanje jutrownych jejow pak potom reformatorojo z teologiskich přičin wotpokazachu.

Jabłučinje sadźili

pjatk, 08. apryla 2022 spisane wot:
Foto: Maik BrězanNaša Pančičanska pěstowarnja wobdźěli so na akciji Sakskeho krajneho sejma „jabłučiny za sakske šule a pěstowarnje“. Dwě jabłučinje je nam štomownja Pelz z Budyšina před tydźenjomaj přiwjezła. Tutej smy na našim rjanym hortowym hrajkanišću sadźili. Z woběmaj štomikomaj tworimy mały paradiz za insekty, mjetelčki a ptački. ,,Tak móžemy holcam a hólcam ekologiski kołoběh na nazorniše wašnje rozkłasć“, praja kubłarki. Z tróšku sćerpliwosću a dobrym hladanjom smy wćipni, hdy prěnje słódne jabłuka žnjeć móžemy. Maik Brězan

nawěšk

nowostki LND