Kak su w pózdnim srjedźowěku w Budyšinje camprowali?
Archiwar Serbskeho kulturneho archiwa Měrćin Brycka storči we wobłuku swojeho dźěła na zajimawe historiske žórło wo camprowanju na žónskich póstnicach w Budyšinje:
Při camprowanju ćehnje skupina póstnicarjow dom wot domu a žada sej harujo, hudźo, spěwajo abo hrónčka přednošujo małe dariki abo přikuski (něm. Heischegang). W starych němskorěčnych žórłach pomjenuje so wony nałožk mjez druhim Semper, Zampern, Zemper(n) abo tež (nach dem) Semper/Zemper rennen. W pólšćinje eksistuje tež zapřijeće comber za podobny nałožk. A němske Zempern jako pomjenowanje tutoho nałožka namakamy na přikład tež w někotrych městach a wsach w Delnjej Łužicy, w anhaltskim regionje Stara marka abo we wjesce Dabrun južnje Wittenberga.
Potajnstwa póstniskeho časa
Koslowske „Žónske ze žabjaceho hata“ (Froschteichweiber) so z połnej paru na lětušu karnewalowu sezonu přihotuja. Katja Rauerowa wobdźěli so mjeztym 24. raz na Kulowskich póstnicach. Milenka Rječcyna je so z njej rozmołwjała.
Přeradźiće mi, w kotrym kostimje Was lětsa wumhladamy?
K. Rauerowa: Na žadyn pad. To je a wostanje naše potajnstwo – hač do soboty. Jenož tak wjele móžu rjec: Naše kostimy maja swój raz. Smy dźiwje a chcemy so wucychnować, smy žónske ze žabjaceho hata.
Kelko žonow so w skupinje angažuja?
K. Rauerowa: Lětsa wobdźěla so 13 žonow a młodych holcow na póstniskim přećahu sobotu a róžowu póndźelu w Kulowje. W cyłku pak smy samo 16. Holca, kotraž chce so nam přizamknyć, dyrbi znajmjeńša 16 lět stara być. Lětsa je tuž prěni raz moja dźowka Anastasia pódla.
Kak so poprawom na sezonu přihotujeće?
K. Rauerowa: Zetkamy so prěni raz 11.11., potom měsačnje jónu abo dwójce, a to stajnje pola druheje čłonki našeje skupiny. To mamy składnosć na kostimach dźěłać, bjesadować a sej dobre kuski popřeć. K tomu słuša wězo tež, zo sej wotpowědnje kostimej nowe hrónčka wumyslimy. Ně, tež te wam njepřeradźu.
„Skerje sto tysac lutkow hač Serbow“
Jan Malink je nowe serbske „bajowe hibanje“ analyzował – što rewitalizacija mytologije našemu ludej přinjese?
Za zběrku esejow „Quo vadis, Serbstwo“ sće napisał tekst z napismom „Nawrót lutkow“. Jedna z Wašich markantnych sadow je: „Dźeń a bóle su mytiske bytosće w zjawnosći prezentne, hačrunjež su so časy, w kotrychž běchu ludźo wo eksistency lutkow, zmijow a připołdnicy přeswědčeni, dawno minyli.“ Kak sće na tutu trochu zboka ležacu temu přišoł?
J. Malink: W zańdźenych lětach sym na swojich jězbach po Łužicy při najwšelakorišich składnosćach na serbske bajowe postawy storčił. Kóžde lěto jich ličba přiběraše. Naposledk přidruži so Kralowski puć wokoło hory Lubin. To zbudźi moje spodźiwanje, z kotrehož wurosće prašenje za přičinami tajkeho hibanja. Hdyž dóstach přeprošenje, so na esejowym zwjazku z přinoškom wobdźělić, sej prajich: Derje, tak budu tutu temu wobdźěłać. To mje tež tohodla zajimowaše, dokelž znajach baju wo tym, zo so lutki do swojich jamow wróćo sćahnychu, hdyž započachu na cyrkwinskich wěžach zwony zwonić. Čehodla, to bě dalše prašenje, so nětko zaso nawróća?
Wotkrywanske pućowanje po Budyskim měšćanskim dźělu Židowje
Štóž chce sej zajimawostki wokoło Budyskeho měšćanskeho dźěla Židow wotkryć, nańdźe je w nowowudaću Wolfganga Eggertha „Die Seidau - von der Gemeinde zum Stadtteil“.
Drastowědnik, ludowy wuměłc, braška ...
Serbski muzej w Choćebuzu na Serba Helmuta Kurja z Blunja spominał
Z filmowym popołdnjom je Serbski muzej w Choćebuzu njedawno Serba Helmuta Kurja (1935-2023) počesćił. Mjez přihladowarjemi zbliska a zdaloka je lěta 1997 za mdr nastata dokumentacija „Kurjowy dwór“ Petera Rochi wjele dopomnjenkow zbudźiła.
Grodkowscy camprowarjo
Kaž w dawnych časach su tež lětsa w něhdy serbskich wjeskach kołowokoło Grodka spočatk februara mócnje camprowali. Wjeski Wjaska (Weskow), Łojow (Groß Luja) a Lěsk (Lieskau) wšak su dawno do města zagmejnowane.
Přećah camprowarjow we Wjasce organizuje hižo lěta dołho tamniša dobrowólna wohnjowa wobora. Jeje nawodnica Linda Gottschalk běše hladajo na wulku ličbu camprowarjow cyle zbožowna: „Camprowanje docpěje tu mjeztym dimensiju ludoweho swjedźenja“, wona zwěsći. Hižo wot ranja běše něhdźe 40 camprowarjow po puću a hač do připołdnja so jim dalši přidružichu a to nic jenož – kaž po starym wašnju – mužojo, ale tež dźěći a žony. „Wječor běchmy potom nimale sto ludźi. Z nałožkom skrućamy wjesnu zhromadnosć“, wobrornica doda. Hladajo na hudźbne wobrubjenje Wjaskowscy camprowarjo žane starosće nimaja, wšako bydla hudźbnicy Grodkowskeje dujerskeje gildy we wsy.
Młodej noricy w serbskich barbach
Druhi zaběh: Serbskopazličanski princowski por
W Serbskich Pazlicach knježitaj w tutej póstniskej sezonje princ Clemens II. a jeho luboznosć princesna Andrea III. wot přibrjoha kupoweho hata. Wonaj so na wjeršk pjateho počasa lěta wjeselitaj.
Wužadanjam časa wotpowědować
Ludwig Dinar je w Nowoslicach hosćićel z ćěłom a dušu
Němska chromi: Konjunktura bywa słabša, běrokratija dźěło haći, drohota a inflacija poćežujetej předewzaćelow kaž domjacnosće. Wot stupacych kóštow za energiju a zežiwidła je nimale kóždy potrjecheny. Nowosličanski hosćencar Ludwig Dinar słuša k zmužitym, kotřiž su najebać wšě ćeže w zašłych lětach dale inwestowali a z tym rostli. Weronika Žurowa je so z nim a jeho dźowku Christianu Dinarjec-Kubańkowej rozmołwjała.
Što was aktualnje najsylnišo zaběra?
L. Dinar: Mamy wulke ćeže, korona-pjenjezy wróćo płaćić. Płaćenja běchu tehdy nachwilne. Nětko dóstanjemy doskónčnu zdźělenku a stat je mjeztym měritka změnił. Tehdy smy wšo móžne spytali, na přikład smy jědź zwonka domu předawali. Nětko dyrbju hamtam rozkłasć, čehodla smy tak mało dochodow měli. Sčasami njejsmy scyła ničo činić směli a dźensa chcedźa wote mnje wědźeć, čehodla bě totalny wupad, čehodla krótkodźěło a hač njejsym žane druhe dźěło za přistajenych měł. Korespondenca dla toho je jara dołha, ja pak nimam chwile w běrowje sedźeć.
Po wětrje bu wjes pomjenowana
650 lět Wětrow, wot 1898 ze znatej šamotownju – 1951 nasta nowe sydlišćo za dźěławych zawoda 2. pokročowanje
Šulske dźěći z Wětrowa chodźachu wot spočatka 19. lětstotka do susodnych Bóšic do šule. Tak tež šulerjo z Jaseńcy, Noweje Jaseńcy, Nowych Bóšic, Hory, Łusča a Noweho Łusča. Tomu bě hač do Prěnjeje swětoweje wójny. „Šulska statistika kralestwa Sakskeje“ z lěta 1913 tole wobkruća. Prěnja šula w Bóšicach bě srjedź wsy a w njej jedyn serbski wučer dźěći z dźewjeć wsow wuwučowaše. Sobu ličeny bě tu Nowa Hora pola Nowych Bóšic.
1886 wšitcy wučerjo serbscy
Dr. Arnošt Muka w swojej „Statistice Łužiskich Serbow“ 1886 pisa wo štyrjoch šulach Njeswačanskeje wosady, zo su wšitcy wučerjo serbscy a wuči so po zakonju serbski. W prěnjej rjadowni podawa so nabožina, tež při zjawnych pruwowanjach serbski, w 2. rjadowni wuči so nimale wšo z pomocu serbskeje rěče. Dźěći serbsce čitać nawuknu, serbsce pisać so njewuči. W šulach wužiwa so pjeć serbskich knihow, jenož na Bóšičanskej šuli so Bartkowa čitanka njenałožuje, město Bartkoweje serbsko-němskeje prosto němska čitanka.
