Mjeńšiny na sewjeru nas wočakuja

pjatk, 24. meje 2024 spisane wot:

Europeada 2024 lětsa w Schleswigsko-Holsteinskej, kraju mjez Sewjernym a Baltiskim morjom

Thomas Uerschels, měšćanosta w Niebüllu, so na Europeadu a na serbsku wubranku wjeseli. Foto: MkWj

Thomas Uerschels je měšćanosta schleswigsko-holsteinskeho Niebülla. 55lětny steji wot lěta 2022 na čole ­města z 10 000 wobydlerjemi.

Kak sće reagował, jako bě jasne, zo wotměja so we Wašim měsće koparske hry Europeady?

T. Uerschels: Njejsym wo Europeadźe wjele wědźał. Bórze pak bě mi jasne, zo so zarjadowanje derje do našeje kónčiny hodźi, wšako smy region mjeńšinow. Wjeselu so, zo smy minjene lěta tři miliony eurow do našeho koparskeho stadiona inwestowali.

Je frizišćina wohrožena rěč?

T. Uerschels: Na kóždy pad. Mamy samsny problem kaž drje wšitke mjeńšiny: Hdyž starši rěč přichodnym generacijam dale njedadźa, wona wotemrěje.

Što wot Europeady wočakujeće?

Wjazanje knihow je za Slepjanku Anke Hanušojc powołanski són, kotryž je sej zaměrnje zwoprawdźiła

Anke Hanušojc, mišterka knihiwjazarstwa, steji w dźěłanskej fali před wosebitym šrubnikom (Schraubstock) a přewjazuje wěcywustojnje staru, dodźeržanu knihu „Wo małym knoćiku“ – najskerje najlubšu dźěćacu knihu někajkeho nana abo maćerje, kotruž chce swojemu dźěsću dale dać. Kóždy přimk sedźi – tajki je mój zaćišć. Do jeje rukow bych bjeze wšeho tež swoju najlubšu knihu na ponowjenje dał. „Jako powołanje sej ničo lěpšeho předstajić njemóžu. Wjeselo, hdyž rjemjeslnisce dźěłam, estetiske začuće za barby a material kaž tež lubosć k literaturje – ke knize scyła – so tu jara rjenje do cyłka zjednoća. Dźěło na ličaku, to skerje ničo za mnje njeje“, mi Anke Hanušojc praji, jako ju w jeje dźěłarni, w Slepom na Měrowej čo. 69, wopytach.

Bismarckowa wěža steji w pozadku jewišćoweho wobraza, kotryž pokazuje „typisku“ serbsku sceneriju: Wjesnu korčmu, staru chěžu, móst přez błótowsku groblu. Jasne je, zo maja so tu serbske temy wobjednawać. Błótowske powěsćowe nocy su za to znate. Hižo wjele lět zarjaduje Serbski ludowy ansambl tutón spektakl pod hołym njebjom, kotryž je mjez turistami runje tak woblubowany kaž mjez domoródnymi. Poslednich sydom lět bě so ansambl za zwisowacu stawiznu rozsudźił a w tutej šěroki je pisany swět serbskich powěsćow tematizował. Lětsa je přistup hinaši: Jednanje na jewišću ma w běhu jednoho wječora zakónčene być. Tak bě sej to hamt Bórkowy, kotryž je zarjadowar nocow, přał. „Jan a gluka – die sagenhafte Suche nach dem Glück“ je rezultat tutoho přeća. Matthias Körner je scenarij napisał, Andreas Gundlach je hudźbu skomponował. Gundlach je hižo za mnohe produkcije SLA soundtrack skomponował. Tež za powěsćowe nocy je wón zaso dosć solidnu hudźbnu bazu stworił. Za jednanje na jewišću bě jako režiser Urs Schleiff zamołwity.

Zamołwity redaktor telewizijneho magacina Łužyca, awtor a wudawaćel Hellmuth Henneberg so dopomina

Wo temje „Zjednoćenje Němskeje“ je so w běhu 30 lět wjele pisało a wozjewiło. A zda so, zo je tehdomniša wobšěrna a hišće trajaca towaršnostna změna wosebje za „ossijow“ – „wuchodnikow“ dale zajimawa a so na wšelakore wašnje wopisa a předstaja. Wobšěrny poskitk – rozprawy, awtentiske powěsće, krótše a dlěše wopisanja rowjenkow. Mjez tym pak je tema tež za młodych awtorow z powabkom, kotřiž socialistisku Němsku demokratisku republiku přewrótny čas do kapitalizma dožiwili njejsu a jón jenož z po­wědanja znaja. Kak móhł so literarny stil toho mjenować – basnistwo a wěrnosć?

W jutrownych prózdninach přewjedźechu we Worklečan horće zajimawy přirodny projekt. Zhromadnje z towarstwom Kamjenjak z.t. přebywachu šulerjo a šulerki z kubłarjemi horta cyły tydźeń při Miłočanskej skale. Anja Nowakowa je so pola kubłarki Christiny Měškankoweje, kotraž bě projekt sobu wudźěłała, za pozadkami wobhoniła.

Što chceće z tutym projektom docpěć?

Christina Měškankowa: Natwarimy sej z tym dlěšodobnu kooperaciju z towarstwom Kamjenjak z.t. pod aspektom: Kak wupada wědomy wobchad z našej přirodu we wšědnym žiwjenju? Chcemy dźěći sensibilizować, zo bychu z přirodu a resursami swědomiće wobchadźeli.

Što dokładnje sće w tutym projekće činili?

Róžownik – meja – je měsac kralownow a kralow. To tež lětsa zaso w cyłej Łužicy widźiš. Tradiciju su w někotrych wsach lětsa samo wožiwili. Tak steješe ­lětsa prěni raz po nimale 20 lětach meja tež zaso w Bukecach. A tež w Zejicach su wjesnjenjo 1. meje tutón symboliski štom stajili. Nimo na wsach pěstuja tule tradi­ciju dźěći w šulach a pěstowarnjach. To zwuraznja, zo su wobydlerjo kónčiny hordźi na swoje nałožki. K tomu wězo słuša, zo so holcy narodnu drastu zwoblěkaja.

W Rumunskej po puću sej kraj wotkrywaš, kotryž doprědka ćěri

Po njebju ćahaja ćežke šěre mróčele. Lětadło so přez nje předrěwa a přizemi na mokrej asfaltowanej čarje. Dešć pada. Je jěre a mokre. Lětanišćo je nowe, tak nowe, zo njeje ani hišće dotwarjene. „Aeroportul International Sibiu“ steji na twarjenju, kotrež je přewažnje ze železa a škleńcy twarjene. W twarjenju hišće žadyn wobchod njedźěła. Tute lětanišćo symbolizuje kraj, kotryž chce daloko doprědka, ale sebi samomu poprawom přeco hišće w puću steji: Rumunska.

Wosada a wjesny klub Čorny Chołmc chcetej lěpše techniske rozrisanje za wobchadźenje z baroknej postawu w cyrkwi

Barokny křćenski jandźel z lěta 1703 w Ewang­elskej Marijinej cyrkwi Čorny Chołmc ma so ke kermuši spočatk nowembra nimale bjez mylaceje hary posłužować móc. Na lěpše techniske rozrisanje je zhromadny projekt wosady a wjesneho kluby, za kotryž chcedźa 10 000 eurow nałožić, wusměrjeny. Předsyda dohladowanskeje rady předewzaća Lausitzwerk tzwr Frank Hirche je předsydźe wjesneho kluba Čorny Chołmc z.t. Mirkej Pinkej sponsoringowe zrěčenje přepodał.

Sakski krajny zwjazk Němskeho čerwjeneho křiža je lětsa wuwołał Lěto Marje Simonoweje składnostnje jeje 200. narodnin 24. awgusta. Do njeho zarjaduje so tež 21. wosebitta přehladka „Sotry we wójnje“, kotruž su spočatk meje w Sakskim muzeju čerwjeneho křiža w rudnohórskim Beierfeldźe wotewrěli.

Muzeje čerwjeneho křiža we wuchodnej Němskej su wudobyće lět po zjednoćenju Němskeje. Sakski su angažowani čłonojo pomocneje organizacije z Beierfelda a wokoliny 1996 jako prěni na teritoriju bywšeje NDR załožili. Ćežišćo trajneje wustajeńcy je předstajenje stawiznow Čerwjeneho křiža w Sakskej „z časa krala, w dobje swětoweju wójnow, zakaza Čerwjeneho křiža w sowjetskim wobsadniskim pasmje 1945 přez přechodnu dobu w formje strowotniskeje słužby (dźěłarniskeho zwjazka – přisp. awtora) FDGB, doniž njebu w NDR lěta 1952 znowa załoženy a so po přewróće wobě towaršnosći Čerwjeneho křiža njezjednoćištej“, kaž to z internetneje strony muzeja zhoniš.

Wopyt w tradiciskim swójbnym zawodźe w Nowej Wsy nad Sprjewju

Twarjenja w swětłej žołtej barbje hnydom při wjesnym zachodźe w Nowej Wsy nad Sprjewju kolesowarjam zawěsće do wočow bija, hdyž su woni ze směra Połpicy po puću k Bjerwałdskemu jězorej. Čista ležownosć nalěwo a naprawo dróhi kónc tydźenja snano tróšku wopušćena skutkuje, wot póndźele do pjatka tam pak čiłe žiwjenje knježi. To je areal tradiciskeho zawoda „Sprjewiny młyn“ na sewjerozapadźe Malešanskeje gmejny.

Runje je wulki běły sedłowy wlečak přijěł. Šofer ze swojeje kabiny skoči a so w zarjadniskim twarjenju přizjewi. Mjeztym wopušći firmowe nakładne awto z připowěšakom nakładowansku pře­strjeń mjez produkciskimi halemi. Procedura so wosom, druhdy samo dźesać razow w běhu dźěłoweho dnja wospjetuje a zwobraznja wobstajny produkciski kołoběh bjez wulkeho składa na městnje.

Z Noweje Wsy do Indiskeje

nowostki LND