„Nawopak, sym wěstu stabilizaciju nazhonił“

štwórtk, 01. apryla 2021 spisane wot:

Superintendent Krystof Rummel wo koronje, wo swojej wosadźe a swojim nowym zastojnstwje

„Wobkedźbuju, zo je Hodźijska wosada serbskosći mjeztym jara přistupna. To njebych sej před dźesać lětami předstajić móhł.“

Krystof Rummel wukonja wot lońšeho 1. awgusta zastojnstwo serbskeho superintendenta, do kotrehož bu na reformaciskim dnju w Hodźijskej cyrkwi Pětra a Pawoła zapokazany. Z nim přewza najwyšu funkciju w ewangelskich Serbach prěni raz wosoba, kotraž njeje maćernorěčna. Na dojutrownu rozmołwu je so farar Rummel z Axelom Arltom w hudźbnej stwě Hodźijskeje fary zetkał.

Dobre lěto smy z koronu žiwi. Kak zhladujeće na jutry 2020, kotrež njejsmy kaž zwučene swjećić móhli?

Stajnje w samsnym procesionje jěchał

štwórtk, 01. apryla 2021 spisane wot:

Michał Paška lětsa 50. raz křižer a 40. raz kantor Baćońskich křižerjow

Bychu-li 2020 křižerjo jěchać móhli, by so tónle přinošk hižo před lětom wozjewić móhł. Korony dla pak žane křižerske procesiony po puću być njesmědźachu a tuž tež jubilarojo žadyn slěborny abo złoty wěnčk při sukni přityknjeny měć njemóžachu. Ćim bóle so woni wjesela, zo móža to lětsa nachwatać, hačrunjež drje za nikoho z nich jubilej w srjedźišću njesteji.

Zo chcu so z Michałom Pašku w Baćonju raz wobšěrnišo rozmołwjeć, běch jemu hižo lěto do toho připowědźił, jako na njeho do jutrow zazwonich, zo bych kaž kóžde lěto křižerske nowosće zhonił. 2019 wšak jich přewjele njeměješe, „ale klětu pojěcham 50. raz a nimo toho budu 40. raz kantor“, wón tehdy připo­wědźi. Jako jeho loni spočatk póstneho časa wopytach, wjedro hišće žane jutrowne njebě. Ćim lěpje bě Baćonjan ­na mój wopyt přihotowany. Dokelž ­wón jara dokładnu statistiku „swojeho“ křižerskeho procesiona wjedźe, móže tuž někotružkuli zajimawostku powědać a ju tohorunja z lětoličbu potwjerdźić.

Nihdźe druhdźe njejěchał

Galiciska – region na sewjerozapadźe Iberiskeje połkupy njeje jeno znateho putniskeho města Santiago de Compostela dla woblubowana dowolowa kónčina. Tónle dźěl Španiskeje z oficialnym mjenom Comunidade Autónoma de Galicia je pisany blečk w multikulturnej južnej Europje.

Dudy, narodny hudźbny nastroj Galicičanow, symbolizuja historiski zwisk ke Keltam. Galicišćina, kotruž wšědnje tři miliony ludźi wužiwaja, je susodnej portugalskej rěči jara podobna. Respekt před mytiskimi bytosćemi, kaž stej to chodojta a wiła (sonina), pokazuje na to, zo na bywšim „kóncu swěta“ přirodne a nad­zemske mocy w předstawach tudyšich wobydlerjow hišće wulku rólu hraja. Stare keltiske a nowše křesćanske tradicije so tu měšeja.

Design nas wšudźe wobdawa a wobwliwuje

štwórtk, 01. apryla 2021 spisane wot:

Chróšćanska medijowa wuhotowarka Dawina Suchec balansuje na mjezy kreatiwity, rjemjesła a techniki

Pod (nad)wopřijećom design sej najskerje kóždy něšto poměrnje konkretne předstaja a móže za to tež přikłady mjenować. Přiwšěm – abo snano runje tohodla – njehodźi drje so žana powšitkownopłaćiwa definicija terminusa nastajić. Tak rěčimy na přikład wo designu mody, jězdźidłow abo šmóratkow, štož tež wopak njeje. Tola to by hesło ryzy na to wobmjezowało, kak něšto wupada. Wšako so dosć fachowcow z tym zaběra, kak sej najelegantnišo do awta zalězć, kak drasta najkmańšo sedźi abo kak ergonomisce so handy posłužuje. Njeje potajkim jeničce wažne, dobry optiski zaćišć tworić (a tuž wěstu kwalitu sugerować); je runje tak wažne, zo hodźa so produkty zmysłapołnje wužiwać. Střeća ma design tomu słužić, marku wot marki rozeznawać móc (abo jej zmóžnić so z cuzymi pjerami pyšić, kupcow tak často za nós poměwši) resp. tak mjenowane žro marki po cyłej paleće produktow reprezentatiwnje rozšěrić.

Loni w hodownym času je sej młodostny w Ralbicach wutroby kemšerjow zdobył, a to na njewšědnym instrumenće. Simeon Wjesela je 26. decembra na kemšach w Ralbičanskej cyrkwi mjenujcy na harfje hudźił.

W Delanach cyle normalne

Dwanaćelětnemu to ničo wosebite njeje. Přećeljo, sobušulerki a sobušulerjo to wědźa. „Jako wo tym zhonichu, zo na harfje hraju, su woni cyle normalnje reagowali“, powěda Simeon. Po zdaću je tuž w Delanach tež cyle normalne, zo hólčec, kiž chodźi do 7. lětnika na Serbskim gymnaziju Budyšin, tajki wulki instrument wobknježi. To tež njezadźiwa, wšako delanscy ludźo hudźbu lubuja. Tež nan a dźěd Simeona rady we wjesnej band hudźitaj a w Serbskim muskim chórje Delany sobu spěwataj.

Njebjelčanka Marja Šefrichowa swoje nazhonjenja a wědu zajimcam rady dale dawa

Drobnuške su jeje mustry, z kotrymiž jutrowne jejka debi. Małe drohoćinki su něžne – wšojedne, hač su jejka po starodawnym wašnju wóskowanja pisanjene abo po trochu młódšim, bosěrowanju. Njebjelčanka wobě technice perfektnje wobknježi. Wosebje požadane běchu w minjenych lětach jejka ze zelenej skorpiznu, porjeńšene z motiwami, kotrež do wóska tunkane pjerko w formje třiróžka abo zmija na nje kuzła. „Za derje radźene pak mam lětsa jejka z brunej skorpiznu, kotrež sym módre abo čerwjene wobarbiła“, tak wona powěda, „na nich běłe mustry wosebje skutkuja. Takle barbjene je dotal njemějach.“

W Lutobču raz nahladny hosćenc był

štwórtk, 01. apryla 2021 spisane wot:

Pohladnicy powědaja wo dawnych­ časach, swědča wo podawkach a ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy w minjenych lětach ­nimale pozabyli.

Jeno ći starši Lutobčenjo móža so hišće dopomnić, zo mějachu we wsy hač do lěta 1966 nahladny hosćenc. Pohladnica pak njedopomina jenož na přećelneho a hibićiweho korčmarja Jana Awgusta Lehdera, ale tež na stawizny rjaneje a při­wab­liweje korčmy.

1. meje 1906 bu 25 kilometrow dołha železniska čara wot Radworja do Wósporka swojemu wužiwanju přepodata. Mjez cyłkownje wosom na čarje zapołoženymi dwórnišćemi a zastanišćemi bě tež štyri kilometry wuchodnje Radworja a dwaj kilometraj před Wulkej Dubrawu jedne blisko Lutobča trěbne. Předewšěm wšak bě železniska čara za spěšnje wuwiwacu so industriju njeparujomna. Za městnosć njeposrědnje za Měrkowom rozsudźili běchu so efektiwneho zapołoženja čary kaž tež trěbneho transporta twarskeho materiala z bliskeje Měrkowskeje cyhelnicy dla. Wobsedźer cyhelnicy a pěskoweje jamy, Budyski architekt Wiliam Kempe, je tam lětnje 600 wagonow ze šćerkom a šamotu nakładować dał.

Jutry w Serbach su cyle wosebity čas, w kotrymž mnohe nałožki pěstu­jemy, w kóždej kónčinje hinaše. W Delnjej Łužicy zarjaduja na wsach jutrowne wohenje. W přewažnje ewangelskich kónčinach srjedźneje Łužicy je předewšěm spěwanje jutrowničku rano znate. A w katolskej Hornjej Łužicy su wězo křižerjo wjeršk. Jutrowne jejka pak ludźo po cyłej Łužicy rady debja. Tradicija w někotrych regio­nach tež je, jejka walkować abo po jutrownu wodu chodźić. Dźěćiznak chce sej z wami někotre jutrowne nałožki wotkryć. Bianka Šeferowa

Holcy chodźa po wodu

štwórtk, 01. apryla 2021 spisane wot:
Hač zajac prawy puć k rěce namaka? Pomhajće jemu, wzmiće sej pisak a wjedźće jón po prawym puću! Ilustracija: Christin Lukašowa
Jutrowna woda móže hojić a je tuž wažna za čłowjeka a zwěrinu. Młode holcy pak kruće do toho wěrja, zo woda rjanosć spožča. Wo­ne tuž jutrowničku rano po wodu chodźa. Zo njeby so skutkownosć wody zhubiła, njesmě po puću nichtó z holcami rěčeć abo je widźeć. Wjesni hólcy wšak chce­dźa jim klubu činić a je narěča. Dyr­bjało-li so holcam tola słowo z erta wukulić, dyrbja so wone nawróćić a znowa po jutrownu wodu hić. Bianka Šeferowa

Zaječk w dźunglu

štwórtk, 01. apryla 2021 spisane wot:
ilustraciji: Christin Lukašowa Lubina Hajduk-Veljkovićowa „Sym ja zaso doma?“, bórboleše zaječk, hdyž woči wočini. Wokoło njeho wupřestrěwaše so pisany přestrjenc z rěza a kćenjow. Wón rybowaše sej woči a njemóžeše so dodźiwać. Cyle pomału so wón dopominaše, hdźe bě. W dźunglu, daloko preč wot swojeje domjaceje łuki, znateje rěki a lubowaneho lěsa. Zaječk póžěraše. „Njejsu da bórze jutry?“ „Jutře ssssu jutry“, zasłyša hłós nad sobu. Tam horjeka nje­wisaše jedna z njeličomnych lianow, ale zelenkojty dołhi had. „Što da maš, ssssym će nastróžił?“, so pyton wo­praša. „Jutry su za nas zaječki najwaž­niši swjedźeń w běhu lěta“, praji štyrino­hač. W tym wo­ko­mi­ku pušći so wo­pica pó­dla njeho na zemju. „Za nas tež“, wona praji. „Hladaj, kak rjenje smy našu swětlinu debili. Dźensa je cyły dźungl takle debjeny.“ „Cyły sssswět“, doda pyton, „ja to wěm, ssssym to widźał.“ Zaječk zadźiwany, ale tež někak zrudny na njeho hladaše. We wutrobje začuwaše, zo měło to hinak być. Začuwaše stysk za jutrami, kaž je wón znaješe. „Što da je?“, tróštowaše jeho wopica. „Ja to cyle hinak znaju“, hikaše zaječk. „My k jutram jejka debimy.

nawěšk