Stacija hotuje so na čas po koronje

pjatk, 30. apryla 2021 spisane wot:

Wulka ličba nowych poskitkow za dźěći a młodostnych planowana

Na staciji młodych přirodowědnikow a technikarjow w Běłej Wodźe dyrbja aktualneje koronapandemije dla digitalnje dźěłać. Andreas Kirschke je so z nawodu zarjadnišća Berndom Frommeltom rozmołwjał.

Wobmjezuje korona tuchwilu dźěło z dźěćimi a młodźinu na staciji?

B. Frommelt: Haj, a to masiwnje. Loni wot měrca do meje smy to prěni króć hórko začuwali, wot nowembra mjeztym znowa. Tuchwilu ani jedne z našich dźesać dźěłowych zjednoćenstwow njedźěła, štož dźěći, jich staršich kaž tež čestnohamtskich nawodow dźěłowych skupin jara rudźi. Jeničce dźěłowa skupina digitalna technika pod nawodom Randolfa Rotty internetnje dale běži.

Kak tónle čas přemosćeće?

Dróha po Rostoku pomjenowana

pjatk, 30. apryla 2021 spisane wot:

Do stareje šule w małej wsy Drječinje (Dretschen), kotruž běchu 1840 twarić započeli, zaćahny štyri lěta pozdźišo 27lětny tehdy jenički wučer Michał Rostok. Na wšě štyrceći lět wuwučowaše wón tam „bjez wuwzaća serbske dźěći“, doniž so do Huski na wuměnk njepoda, hdźež bydleše w jara skromnych po­mě­rach. Ćim wažniše běchu jemu přirodowědne slědźenja w blišej domiznje wo­ko­ło Pichowa. Swoje studije wěnowaše rostlinam a překasancam a dalšim wobłukam přirody. Tak nadeńdźe dotal njeznate rostliny, kotrež je pomjenował a wopisował. Swoje dźěła je serbsce a něm­sce w nastawkach a knihach publikował a dopisowaše sej z wučenymi w tu- a wukraju. W słownikach wužiwaše nimo łaćonšćiny tež čěšćinu, pólšćinu a rušćinu.

Před 200 lětami so wuznam­ny přirodowědnik a sławny Maćicar Michał Rostok narodźi. Z 33 lětami nawjedowaše hižo přirodowědnu sekciju Maćicy Serbskeje.

1914 natwarichu při hłownej dróze w Drječinje wjetšu nowu šulu, kotruž pak 1971 zawrěchu, a dźěći chodźachu dale w Husce do šu­le. Staru kaž tež nowu šulu wužiwaja dźensa jako jako bydlenja.

Pućujo po swěće nańdźeš tu a tam ­zajimawe a rjane blečki. Runje nětkole, hdyž njemóžemy pandemije dla wulce pućować, žedźa so mnozy za dalinu. ­Jurij Nuk předstaja nam tule wulětny cil na Čornej horje w pólskich ­Kyrkonošach

Ewangelska cyrkej Wang je drohoćinka, kotraž steji w pólskim Karpaczu (Krummhübel) na wysokosći 885 metrow při Čornej horje, na poł puća na Sněžku. Drjewjany Boži dom ma jara zajimawe stawizny. Jeho prěnjotne stejnišćo běše prowinca Valders w južnej Norwegskej. Tam běchu jón kónc 12./spočatk 13. lětstotka w małym sydlišću Vang při Vansu natwarili. W 19. lětstotku běše cyrkwič­ka přemała. Dokelž za drohu restawra­ciju pjenjezy pobrachowachu, chcychu ju předać. W Drježdźanach by­dlacy norwegski moler Christian Dahl přeswědči pruskeho krala Friedricha Wylema IV., tule jeničce z drjewa wobstejacu cyrkwičku kupić.

Z Lotku a Sophiju sej wjeru paslić

pjatk, 30. apryla 2021 spisane wot:
Fota: Sophia BudarjecZa dźensniše chodojty­palenje, tónkróć pandemije dla w mjeńšim stilu, trjeba Lotka spěšnje hišće mału wjeru, zo by zymu wućěrić a nalěćo witać móhła. Wy móžeće jej pomhać. Wšitko, štož trjebaće, zawěsće doma maće. Trjebaš: kij staru pajeru serwjetu abo stary płat banćik za zwjazanje pisaki za mjezwočo krok 1 Połož papjeru wokoło kija. krok 2 Połož płat abo serwjetu w papjery a z pomocu banćika wšitko kruće zwjazaj. krok 3 Rubiško zady při hłowje kruće zwjazaj. krok 4 Narysuj mjezwočo na wjeru. Za chošćo wjacore kiješki hromadźe zwjazaj. ☺ Wjele wjesela přejetej Lotka a Sophia

Wuměłske kubłanje za kuchinskim blidom w času koronyNowakec swójba w Błótach 2020 Fota: Stanisław NowakStanisław ze swojim mytom
Dźensniši starši so wo to staraja, zo jich dźěći cuze rěče wuknu. Wjetšina wšak jendźelšćinu wuknje, dokelž je to naj­bóle wužiwana rěč a móžeš so z njej po cyłym swěće dorozumić. Wulku popularnosć ma tuchwilu chinšćina, hladajo na hospodarske zwiski z tu­tym krajom. Časćišo dźěći tež zaso rušćinu wuknu, byrnjež naši ludźo w Pólskej trawmu po komunistiskim času měli, jako běše ruska rěč w šuli wino­wa­tostna. W našej swójbje běše prěnja rěč, ko­truž sym nawuknył, hornjoserbšćina. Wo to staraše so naša mać, kotraž je rodźena Serbowka kaž jeje mać a wjetšina jeje swójby. Moje prěnje serbske słowa běchu: mama, papa a jěsć. Mama je mje serbšćinu wučiła, dokelž je ju za přichodnu generaciju wobchować chcyła. Serbske dźěći pak dźensa bóle němsce rěča hač serbsce, tohodla so rěč pozhubja. Přiwšěm móža wone rěč w pěstowarni a šuli wuknyć a nało­žo­wać. Ja njemějach tajku móžnosć, dokelž bydlu we Waršawje.

Žiwjenju w lěsu raz cyle bliscy być

pjatk, 23. apryla 2021 spisane wot:

Dźěłowe wuradźowanja, lěsnopedagogiske zarjadowanja a priwatne swjedźenje w chatach statneho zawoda Sakski lěs móžne

Mjerwjeńca tajkich a hinašich zwěrjatkow pod jich nohomaj šulerjow na lěsno­pedagogiskich ekskursijach wokoło Małeje hwězdy jima. Foto: Tina Arndt

Přez łuku wuhladaš Wulku zymsku horu w Sakskej Šwicy. Maš zaćišć, zo so sydlišćo pod njej horje přitula. Domy, kotrež spóznawaš, pak přisłušeja wjesce Lichtenhainej, znatej za wodopad w dolinje Křinicy (Kirnitzsch). Ze wsy hač na wjeršk hory pak trjebaš pěši hišće ně­hdźe tři hodźiny. Wusměrješ-li swojej woči bóle naprawo, widźiš masiw Děčínskeho Sněžníka z tamnišej wuhladnej wěžu. Wobkuzłaca to panorama, kajkuž maš z terasy chaty pod wjerškom hory Unger pola sakskeho Neustadta.

Dźěći móža so wucychnować

Před połsta lětami hibanje za wobydlerske prawa Romow dźěłać započało

Sintojo a Romojo su jedna ze štyrjoch w Němskej připóznatych awtochtonych narodnych mjeńšin. Runje tak je znate, zo su woni w mnohich europskich krajach hač do přitomnosće najbóle diskriminowany dźěl tu bydlacych ludźi. Z dźesać do dwanaće milionami přisłušnikow je to najwjetša etniska mjeńšina našeho kontinenta. Namakaš jich sydlišća na přikład na grjekskej kupje Kos zboka turistiskich sydlišćow, w krajach na Balkanje abo tež w Słowakskej. Hornjej Łužicy najbliši Romojo bydla njedaloko mjezy w Šluknovskim wuběžku w susodnej Čěskej. Ko­ronapandemija w mnohich juhowu­cho­doeuropskich krajach fatalnu situaciju mjeńšiny hišće přiwótřa, kotraž žiwori tam na kromje towaršnosće.

Lěšće w Delnjej Łužicy – tam, hdźež ­ratarstwo, kultura a turizm zhromadnje skutkuja – kolesowarjow a dalšich ­turistow rady na přebytk witaja.

Před třomi lětdźesatkami wědomostne towarstwo Maćicu Serbsku znowa załožili

Dnja 2. apryla 1991 wožiwichu po wjace hač 40lětnej přestawce w NDRskim ­času najstarše serbske a wědomostne towarstwo Maćicu Serbsku. Loni wu­zwolichu dr. Anju Pohončowu za předsydku. ­Cordula Ratajczakowa je so z rěčespytnicu Serbskeho instituta (SI), ­kotraž je we Wětošowje wotrostła ­a dźensa we Wotrowje bydli, roz­mołwjała.

Što je Was pohnuło, zastojnstwo přewzać?

A. Pohončowa: W předsydstwje prošachu mje kandidować. Njejsym sej rozsud lochki činiła, wšako je nowe wužadanje za mnje. Sym pak přez lěta nazhonjenja w předsydstwje zběrała. A je dobre začuće, předsydka Maćicy Serbskeje być. Mam drje nětko wjace dźěła, zdobom pak dobry team wokoło sebje, kotryž mje podpěruje. Prócuju so wo transparencu, wothorjeka dele ničo njepostajam.

Sće 17. wosoba a zdobom prěnja žona na čole najstaršeho serbskeho towarstwa. Sće hižo jako młoda holca wo tym soniła, raz tajki wažny krok w stawiznach serbskeje emancipacije hić?

Před 30 lětami bu Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow (ZSST) znowa załoženy. Wot toho časa je towarstwo předewšěm jako zarjadowar chórowych koncertow skutkowało, wotpowědujo tak we wustawkach zakótwjenemu zaměrej, „spěchować spěwanje jako zhromadny nadawk“. Po wjace hač połlětnym wuradźowanju schadźowaše so 22. měrca 1991 přihotowanski wuběrk w Budyšinje, zo by naćiski směrnicow a wustawkow towarstwa schwalił a je zajimowanym chóram sposrědkował. Wone mějachu na to pjeć tydźenjow chwile, internje wo naćiskach rozmyslować a diskutować.

nawěšk