Z wudaća: pjatk, 10 septembera 2021

pjatk, 10 septembera 2021 14:00

Nord Stream 2 dotwarjeny

Moskwa (dpa/SN). Wjele diskutowany płunowód Nord Stream 2 je po in formacijach ruskeho płunoweho koncerna Gazprom dotwarjeny. Dźens we 8.45 hodź. Moskowskeho časa su twar dokónčili, zdźěli šef Gazprom Aleksej Miller statnej powěsćerni Tass. Nětko trjebaja hišće pruwowanski certifikat Němskeje. Kóšty za twar 1 230 kilometrow dołheho, ­dwurołoweho płunowoda wučinjeja wjace hač dźesać miliardow eurow.

Orbán poboku Pólskeje

Budapest (dpa/SN). Prawicarsko-narodny ministerski prezident Madźarskeje Viktor Orbán je so w zwadźe mjez Europskej uniju a Pólskej tamnišeje justicneje reformy dla na bok Waršawy stupił. Najnowše wot komisije EU planowane pjenježne sankcije přećiwo Pólskej „nimaja runjeća“, rěka w stejišću madźarskeho knježerstwa. Wone nětko pruwuje, kak móhło Pólskej sudnisce pomhać. Komisija EU chce kraj chłostać, dokelž njeje dwělomnu komisiju ke chłostanju sudnikow přeco hišće rozpušćił.

Biden: Sćerpnosć so nachila

wozjewjene w: Politika
pjatk, 10 septembera 2021 14:00

Pokazać, što wšitko je móžno

SerbPop: Z dźěłarničkomaj a koncertom młodu serbsku hudźbu šěrić

Choćebuz (SN/bn). SerbPop 2.0 je titul zarjadowanja, kotrež chce „cyły spektrum noweje serbskeje hudźby na jewišćo přinjesć. Hač smyčkowy kwartet abo electro, hač folkrock abo jazz – młodźi akterojo zanurjeja so do swěta serbskeje hudźby, wšojedne, hač bydla w Berlinje, Lipsku abo Łužicy.“ Takle zjima to rozhłosowy sćelak RBB jako hłowny zarjadowar „live-koncerta a rejowanskeje partyje“ na swojej internetnej stronje. Ćežišćo programa twori hudźba, kiž je w nadawku sćelaka nastała resp. kotraž bu wot njeho produkowana. Mjez druhim prezentuja so 26. oktobra wokalna skupina PopKon, z čłonow bywšeje band Die Folksamen zestajana formacija Folk studio projekt, pop-spěwarka Juliane Baruck, hiphop a wizuelnu performance zwjazowacy ­Jakub Grul a projekt Serbska reja na je­wišću Choćebuskeho kluba Gladhouse. Zastup budźe darmotny.

wozjewjene w: Kultura
Na lětanišću rumunskeje stolicy Bukaresta je wčera pasažěrske lětadło předewzaća Qatar Airways z wjace hač 200 wosobami z Afghanistana přizemiło, mjez nimi 15 němskich staćanow. Bě to prěni króć po přewzaću mocy přez talibanow, zo smědźachu pomocy potrěbni kraj wopušćić. Zwjetša jedna so wo ludźi, kotřiž su wukrajnym wojakam pomhali. Foto: pa/Alexandru Dobre

wozjewjene w: Politika

Wuchodźowanje po Mikławšku k rowam biskopow a wyšich duchownych

Na zornowcowej skale sewjerozapadneho dźěla stareho Budyšina je sławny Mikławšk, z rozwalinu něhdyšeje katolskeje cyrkwje a z pohrjebnišćom. Hdyž běchu katolscy wojacy wjercha Wallensteina 2. meje 1634 nuzowani před sylnišim sakskim wójskom Budyšin wopušćić, komander čěskich cofacych zóldnarjow přikaza cyłe město zapalić, při čimž so tež Mikławska cyrkej wupali. Kěrchow južnje cyrkwje a nětko jeje rozwaliny bě hižo w dźensnišej wulkosći 1455 biskop Kaspar von Schönberg po­swjećił. Lěta 1852 bu nowonatwarjena kapałka za pohrjebne słužby a jako ćěłownja poswjećena.

W běhu lětstotkow su na Mikławšku wjele serbskich wosobinow a duchowych tachantstwa pochowali. Před sto lětami pisachu tuž, předewšěm w čěskich a serbskich nowinach, wo Mikławšku jako „Budyskim Vyšehradźe“ a „Serbskim Slavínje“. Na Vyšehradźe, druhim najwažnišim hrodźe złoteje Prahi, je pohrjebnišćo Slavín za wuznamne wosobiny čěskeho ludu, kaž staj to na přikład komponistaj ­Bedřich Smetana a Antonín Dvořák.

wozjewjene w: Předźenak
pjatk, 10 septembera 2021 14:00

Miłkečanski park wobkuzłuje

Za Ines Heide su wopyty w Miłkečanskim parku tež stajnje z dźěćacymi dopomnjenkami zwjazane a z rozprawami staršeju. Wšako staj so wobaj swój čas hišće wosobinsce na bywšich wobsedźerjow dopominać móhłoj, kaž wona ­powěda.

Wjes Miłkecy běchu lěta 1394 prěni króć jako ryćerske kubło Milkewicz naspomnili. Při tym jednaše so wo wódny hród, kotrehož městno hišće dźensa spóznawaš. Tak móhł stary kamjentny móst něhdy přistup k hrodej zmóžnić, kiž drje wobsteješe jeno z drjewa. Ines Heide a Albrecht Kuhne staj móst kaž tež druhe historiske objekty sporjadkowałoj, abo pomoc zawodow wužiwałoj. „Wšitko sam njezdokonješ, to trjebaš fachowcow“, wonaj měnitaj.

Lěta 2001 staj mandźelskaj park a k tomu słušacy knježi dom kupiłoj. „To bě namaj wažne, dokelž dopominatej mje park a wokolina na dźěćatstwo a runje tak na stawiznički staršeju kaž tež dźěda a wowki“, Ines Heide wuswětla. Pradźěd bě swój čas pohonč na knježim dworje był.

wozjewjene w: Předźenak
pjatk, 10 septembera 2021 14:00

Žanu mzdu w karantenje

Düsseldorf (dpa/SN). Sewjerorynsko-westfalski minister za strowotnistwo Karl-Josef Laumann (CDU) je so přećiwo tomu wuprajił, nješćěpjenym, kotřiž dyrbja do karanteny, mzdu dale płaćić. „Dyrbimy so prašeć, hač chcemy nješćěpjenym w karantenje dale mzdu dawać, haj abo ně?“ Laumann rjekny wčera w Düsseldorfskim krajnym sejmje, zo chcył tele prašenje přichodne dny pruwować a rozsudźić. „Sym za to, zo jim mzdu dlěje njepłaćimy“, wón rjekny. Štóž njeda so šćěpić, byrnjež to po wšěch dopóznaćach jenička móžnosć była pandemiju přewinyć, tón dyrbjał z konsekwencami žiwy być, kotrež z toho nastanu.

W padźe wukazaneje karanteny maja přistajeni po zakonju prawo na zarunanje. W zakonju pak tež steji, zo tele prawo hižo njewobsteji, hdyž hodźi so karantenje ze šćěpjenjom zadźěwać, Laumann rozłoži. Karantena njemóže po jeho měnjenju žadyn dołho trajacy cyłostatny nadawk wjace być. Po informacijach strowotniskeho ministerstwa su jeničce w Sewjerorynsko-Westfalskej dotal 120 milionow eurow za dalepłaćenje mzdy ludźom w karantenje wudali.

wozjewjene w: Politika

Florian Heilbronner, krajinowy architekt z Berlina, je nowy wobsedźer Ra­dworskeho hrodu. Zo by swoje plany z historiskim twarjenjom na serbskej wsy zwoprawdźić móhł, wšak budźe wón chětro dołhi dych trjebać.

Radworski hród ma noweho wobsedźerja. Kaž w Berlinje bydlacy a skutkowacy krajinowy architekt Florian Heilbronner Serbskim Nowinam wobkrući, je wón historisce wuznamne twarjenje Mjezynarodnemu burnoutowemu fondsej wotkupił. Kaž Heilbronner na naprašowanje dale zdźěli, je hród chětro dodźeržany a „je přezcyłnje wobškodźeny“. Trěbne nuzowe zawěsćenske naprawy je wón hižo do nadawka dał. Tak dyrbi třěchu hrodu dospołnje ponowić dać, wokna sporjedźeć, „zo njebychu so žane zwěrjata wjac do twarjenja dóstali“. Po měnjenju Heilbronnera bě třěcha hrodu „wot wšeho započatka wopačna konstrukcija“, a tak dyrbi ju statiku wobkedźbujo přetwarić. „Planować pak njemóžeš něhdźe při kompjuteru, za to maš na městnje być.“ Mjeztym so inženjerski běrow z Biskopic hižo wo nadawk stara.

wozjewjene w: Předźenak
pjatk, 10 septembera 2021 14:00

Danska wobmjezowanja zběhnyła

Kopenhagen (dpa/SN). W Danskej su wot dźensnišeho tež poslednje wobmjezowanja koronawirusa dla zběhnjene. Tak nje­trjeba na přikład w koparskim stadionje nichtó wjace dopokazać, zo je šćěpjeny, wustrowjeny abo negatiwnje testowany. Samsny dopokaz ludźo tež w diskotekach hižo njetrjebaja. Zdobom njeje covid-19, přez koronawirus zawinowane schorjenje, hižo „towaršnostnokritiska chorosć“.

Winowatosć, škitny nahubnik wužiwać, wšak běchu hižo minjene tydźenje a měsacy krok po kroku zběhnyli. Naposledk smědźachu tež nócne kluby zaso wotewrěć, spočatnje hišće z dopokazom šćěpjenja, wustrowjenja abo testowanja. To samsne płaćeše w hosćencach, fitnesowych klubach a druhdźe.

Hłowna přičina, zo su wobmjezowanja zběhnyli, je wysoka kwota šćěpjenja, kaž to strowotniski minister Magnus Heuni­cke w awgusće zdźěli, jako bě zběhnjenje naprawow ludźom připowědźił. Dotal je w Danskej wjac hač 83 procentow wšěch wobydlerjow kraja nad dwanaće lětami pře koronawirus šćěpjenych.

wozjewjene w: Politika

Tysac lět stara debjenka z Hornjeje Łužicy powěda na digitalnej jězbje wo wušiknym rjemjeslniku

W Sakskim krajnym zarjedźe za archeologiju je so něhdźe lěttysac stary słowjanski pjeršćeń na digitalnu jězbu podał. Serbske Nowiny smědźachu debjenku při tym přewodźeć.

Běše raz pjeršćeń. Před něhdźe 1 000 lětami bě jón wušikny rjemjeslnik ze slěbra zhotowił, formujo kónčki debjenki na wuško, kotrež na ličbu šěsć dopomina. „Tule družinu pjeršćenjow mjenuja w archeologiji spanjowe (Schläfenringe)“, rozkładuje Susanne Schöne z krajneho zarjada za archeologiju. Prjedy nošachu tajke na rubišku abo kožanym pasu, pak jednotliwe pak wjacore tajke wokoło spanja.

wozjewjene w: Předźenak

Pohladnicy powědaja wo dawnych časach, swědča wo podawkach a ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy minjene lěta nimale ­pozabyli.

Pohladnica wo Bolborcach z lěta 1905 wotbłyšćuje połoženje žiwnosćerjow a chěžkarjow tehdy ryzy serbskeje wsy z něhdźe 300 wobydlerjemi. Wot lěta 2007 słušeja Bolborcy do Budyšina. Motiwy z pohladnicy tam dźensa hišće nańdźemy. Wužiwanje a wobsydstwo pak stej so změniłoj. Tak bě „Serbska korčma“ při hłownej dróze na Słonu Boršć stajnje derje wopytana. Hosćo dachu sej tam dobru jědź słodźeć. Korčmar Traugott Nowotnick wa­bješe w januaru 1931 z nawěškom na tradicionalne zymske kózłopiwo, zwjazane ze swinjorězanjom a tak z wotpowědnym poskitkom połćika a krupjaneje kołbasy. Hosćenc bu 1. oktobra 1957 zawrjeny. Po tym zaměstnichu w domje předawarnju Konsuma, dźensa je tam bydlenje. Při puću stejacy tykowany dom je hižo dlěši čas na předań.

wozjewjene w: Předźenak

nawěšk

nowostki LND