Po wjace hač třoch lětdźesatkach je so Beno­ Bělk 30. smažnika z připosłucharjemi Serbskeho rozhłosa rozžohnował. Bosćan Nawka je so z woblubowanym moderatorom rozmołwjał.

Knježe Bělko, najwoblubowaniše prašenje na kóncu powołanskeho skutkowanja je: Wuměnkar – a što nětko? Potajkim: Što nětko?

B. Bělk: Sprawnje prajene scyła njerozumju, zo sej ludźo hižo pjeć lět do renty hłowu wo tym łamaja, kak potom dale. Njewuchadźam z toho, zo so za mnje pře­wjele změni. Poprawom njemóžu rjec, zo sym minjene 31 lět na dźěło chodźił. Wólny čas, dowol, zhromadnosć w chórje abo sportowym cyłku a wězo skutko­wanje za mikrofonom – wšo to ze so­bu zwisuje, wšitko so mjez sobu wobwli­wuje a móže nastorki dawać. Ani jenički raz njejsym rano w třoch stanył a sej prajił:­ Dźensa pak so mi njecha! Popoł­dnju po wusyłanju snano, hdyž bě wu­konowa křiwka popušćiła, tajke myslički hdys a hdys mějach. To pak zawěsće kóždy znaje.

Romuald Domaška

štwórtk, 02. julija 2020 spisane wot:
2. julija 1945 zemrě we Worklecach spi­sowaćel a Maćicar, pater Romuald ­Domaška. Narodźił bě so wón 28. julija 1869 žiwnosćerskej swójbje w Koslowje. Po wopyće Serbskeho seminara w Praze zastupi wón do rjadu cisterciensow a studowaše teologiju w Litoměřicach. Dźesać lět bě kapłan w klóštrje Marijinej hwězdźe, wot 1909 do 1940 administrator w Róžeńće a propst Pančičanskeho klóštra. Lěta 1928 postara so wo wulki swjedźeń krónowanja hnadowneje postawy w Róžeńće. Tak předstajichu jeho hru wo njej, a Domaška wuda tež wobrazowu knihu „Tysac lět hnadowne městno Róžant“. 1935 organizowaše wón hódne wopominanje 100. posmjertnin spisowaćela Bosćana Tecelina Měta, 1940 jeho nacije wuhnachu. Tak je po Europje pućował a wjele wo tym pisał. Pod pseudonymom Ilsan wozjewješe wón pilnje swoje powědančka wo surowych serbskich stawiznach, kaž 1935 wot nacijow zatamane „Wbohec mosty, Pilatusowy jězor ...“, a wo žiwjenju w Delanach, kaž knihu „Wrjós.“ LND wuda 1961 jeho literarne dźěła pod titlom „Wokoło stareho młyna“. W Koslowje a Šunowje dopominatej wopomnjenskej tafli na njeho. Manfred Laduš

Po 75 lětach chcedźa we Łazu pomnik za woporow ćěkańcy a wuhnanstwa postajić

Wjes to w idyliskej wokolinje: Konrads­waldau blisko Briega. „Tři jězory, wulke žiwnosće, tři hosćency, dwaj rěznikaj, dwě pjekarni a třo frizerojo; dźěd a wowka z maćerneho boka měještaj zahrodnistwo a wobchod z kolonialnymi tworami. Staršej wobsedźeštaj frizersku stwu. My dźěći hrajkachmy sej při jězorje. Tam móžachmy so w lěću kupać a w zymje so smykać“, dopomina so 85lětna Sigrid Hanske ze Šćeńcy na dźěćatstwo w Šleskej. Wjes rěka dźensa Przylesie, leži pola Brzega a słuša k wojewódstwu Opole.

W januarje 1945 bližeše so fronta. Druha swětowa wójna nawróći so do kraja, kotryž bě ju rozputał. „Bě jara zyma, minus 23 stopnjow; a mějachmy wjele sněha. Dyrbjachmy ćěkać. Mějachmy jenož mały kófer a poslešćo při sebi, jako so z dwěmaj konjomaj na puć nastajichmy. Wokolne wsy běchu hižo wopušćene.“ Sigrid Hanske rodź. Schmidt bě tehdy dźesać lět stara. Woznam kaž tež stróžele wójny jej hišće wědomej njeběchu.

Na zapad ćěkali

Dalša kniha wo Guliweru wušła

srjeda, 01. julija 2020 spisane wot:

Lipsk (SN). W rjedźe „Literatura w serbskej rěči“ Instituta za sorabistiku Lipšćan­skeje uniwersity je wušła nowa kniha pod titulom „Jězby Guliwera“. Z njej zbliža sej serbski čitar třeću a štwórtu jězbu Lemuela Guliwera, kiž po swojimaj prěni­maj jězbomaj do Liliputa a Brobdingnaga doma dołho njewutraje. Hišće dwójce wopušći wón swoju jendźelsku domiznu a swójbu a so hakle po dołhim času a po mnohich ćerpjenjach nawróći. Guliwer dožiwja jězby do Laputy, Balnibarbija, Luggnagga, Glubdubdriba, Japanskeje a Hawyhnhnmowa. Kniha w přełožku prof. ­Edwarda Wornarja płaći dźesać eurow. Korekturu čitała je Kerstin Šěnowa, wuhotował je nowostku Mato Šlegel.

Z wótrym pjerom šwika irski spiso­waćel, anglikaniski měšnik a politikar Jona­than Swift (1667–1745) njedostatki tehdyšeje towaršnosće, ale tež powšitkowne słabosće čłowječeho charaktera. Jeho twórba njeje ani po nimale 300 lětach­ na aktualnosći zhubiła. Mjeno hłow­neje figury Lemuel Gulliver złožuje so na jendźelske słowo gullible, kotrež woznamjenja mjez druhim lochkowěriwosć abo tež ćelkojtosć (Einfältigkeit).

Koncert inteligentnje rozrisali

wutora, 30. junija 2020 spisane wot:

Budyšin (CRM/SN). „Poprawom dyrbješe dźensa tu w našej tachantskej cyrkwi swj. Pětra oratorij ,Paulus‘ Felixa Mendelssohna Bartholdyja zaklinčeć. Bohužel pak njeje ze znatych přičin woko­mik­nje móžno tak wobšěrnu chórosinfonisku twórbu z wulkim orchestrom předstajić.“ Takle je farar Christian Tiede zašłu njedźelu hosći witał. Zamołwići ewan­gelskeje wosady pak běchu inteligentne rozrisanje namakali. Kantaty za smyčkowy orchestero komponista němskeje romantiki w 19. lětstotku, kotrehož mnozy „aristokrata hudźby“ mjenuja, kaž tež dalše jeho duchowne twórby steja­chu na programje. Prezentowachu je pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Michaela Vettera. Prědku w ewangelskim dźělu Božeho domu zabrachu swoje městno Berlinska sopranistka Christina Rosenberg, z Budyšina pochadźaca a tu jako altistka skutkowaca Stephanie Hauptfleisch kaž tež tenor Falko Hoffmann z Lipska a basist Sebastian Richter z Kamjenicy. Wulke wočakowanja spjelni tohorunja w połnej měrje prědku agě­rowacy smyčkowy orchester Serbskeho ludoweho ansambla.

Zjězd w Slepom

wutora, 30. junija 2020 spisane wot:
Dźensa před 20 lětami zahaji so tři­dnjowski Zjězd Serbow z wječorkom dudakow w Slepom. Z pěsnjemi holanskeje kónčiny je Slepjanski folklorny ansambl wopytowarjow zahorił. Solisća skupiny Sprjewjan, spěwarka Marhata Korjeńkowa a dudakaj Tomasz Nawka a Steffen ­Kostorž kaž tež čěscy, pólscy a sewjerofriziscy hosćo zbudźichu wjeselo z hudźbu a spěwami. Pjeć hodźin trajachu sobotu wuběrne programy ludowuměłskich ćělesow župow Kamjenc, Budyšin, Wojerecy a Delnja Łužica. Chór Pančičanskeje Šule Ćišinskeho strowješe hosćićelow tež ze spěwomaj w slepjanšćinje. Pokazka Slepjanskeho kwasa-swaŕby ze wšěmi tradicionalnymi wašnjemi bě wosebita atrakcija a wukónc župnych programow. Wjeselo za młodźinu skićeše so sobotu při bliskim Brězowskim jězorje. Wjerškaj zjězda běštej njedźelu, 2. smažnika, jenička prapremjera spěwneho wěnca „Doma rědnje jo“ Detlefa Kobjele, kotryž zjednoćene delnjoserbske chóry zanjesechu, a swjedźenski ćah z 51 pisanymi wobrazami wo žiwjenju a nałožkach Serbow z wulkim podźělom dźěći a młodostnych mjez sobuskutkowacymi. Manfred Laduš

Jurij Słodeńk

póndźela, 29. junija 2020 spisane wot:
29. junija 1945 zemrě w Budyšinje Jurij Słodeńk. Wón bě so 4. septembra 1873 w Pančicach žiwnosćerskej swójbje na­rodźił. Po wopyće Budyskeho katolskeho wučerskeho seminara zastupi do Maćicy Serbskeje a bě pozdźišo nawoda jeje hudźbneho wotrjada. Wučerješe w Ra­dwo­­rju, hdźež 1895 załoži a dirigowaše chór Meja. Wot lěta 1899 hač do 1933 bě z wučerjom w ródnej wsy. Nacije jeho nalěto 1933 zajachu a z wučerstwa wuhnachu. 1907 bě wón spěwne towarstwo „Lipa Serbska“ w Pančicach wutworił a hač do jeho zakaza wuspěšnje nawjedował. Jurij Słodeńk w lěće 1912 towarstwo Domowinu sobu załoži a bu zapisowar młode­ho zwjazka. 1925 sta so z hłownym dirigentom Zwjazka serbskich spěwnych towarstwow. Skomponowaše tež serbske spěwy kaž „Ow, miły, swjaty wječorje“ a wuda 1927 dalši nakład „Towaršneho spěw­nika“ Fiedlerja. Słodeńk wozjewi w Serbskich Nowinach 14 lět rjad „Wobrazy ze wsy“ z dohromady 660 přinoškami a tójšto dalšich kulturnostawizniskich artik­low. Spisa hru „Napoleon“, knižku „Wendenland“ a LND wuda 1967 zběrku jeho dźěłow „Listy ze wsy“. Manfred Laduš

Młodym ludźom so wotewrjeć

pjatk, 26. junija 2020 spisane wot:
Ze swojeje knihi „Doma we wućekach II“ je wčera wječor Benedikt Dyrlich (srjedźa) w Njebjelčanskim kulturnym centrumje čitał. Jednaćel Ludoweho nakładnistwa Domo­wina Pětr Syman Cyž a zamołwita za rozšěrjenje LND Manja Bujnowska bywše­ho šef­redaktora Serbskich Nowin kaž tež něhdźe pjatnaće zajimcow wu­trob­nje powitaštaj. W srjedźišću wječora steješe prašenje, kak Benedikt Dyrlich tehdy a dźensa wo me­di­jach mysleše resp. mysli. „Redakcija ma so młodym ludźom wotewrić“, je wón přeswědčeny. Na kóncu zarjdaowanja daše sej tež nowy jednaćel LND knihu wot awto­ra signować. Foto: Feliks Haza

Čitajće w nowym rozhledźe (26.06.20)

pjatk, 26. junija 2020 spisane wot:

Z přesydlenjom ludźi brunicy dla zhubi serbski lud swoju rěč, swoje tradicije a swoju kulturu. To zwěsći Benedikt Dyrlich w swojim teksće wo boju wo za­cho­wanje Klětnoho. Z pomocu zapiskow ze swojeho dźenika zhladuje na wony čas połny změnow před 30 lětami, jako so po­ra­dźi holansku wjes wuchować. Z nimi skića wón čitarjam awtentiski dohlad do časa­ přewróta, hdźež je so po protestach masow ludźi politiski a towaršnostny system w běhu někotrych tydźenjow sypnył.

Sokoljo w Běłohrodźe

pjatk, 26. junija 2020 spisane wot:

Wot 26. do 28. junija 1930 wotmě so w Běłohrodźe 1. wšosokołski zlět kralestwa Juhosłowjanskeje. Na nim wobdźěli so sylna delegacija Serbskeho Sokoła (22 muži, dźesać žonow) pod nawodom starosty Jakuba Šajby a jednaćela Gu­stawa Janaka. W Radworju běchu do wuprawy scenu z narodnymaj rejomaj nazwučowali. „Bratr Mjeltka měješe zbožownu ruku při zestajenju zwučowanja“, pisachu Serbske Nowiny po zlěće.

We wulkim měšćanskim stadionje je so wustup 14 bratrow a štyrjoch sotrow derje poradźił. Wujimki zdźeržaneho materiala su w lěće 1990 do filma „Sokoł. P.S. ke kapitlej našich stawiznow“ (scenarij Alfons Wićaz/Toni Bruk) za­přijeli. Hosćo z Łužicy pochodowachu na poslednim dnju zlěta w swjedźenskim ćahu w sokołskich uniformach, žony w narodnej drasće. Šajba, Janak a Mjeltka mějachu česć, so na swjatočnym ­přijeću na kralowskim hrodźe wob­dźělić.

W Juhosłowjanskej přebywaše mjeńša skupina (dźesać Sokołow) hižo w lěće 1928 – na sokołskim zlěće w makedonskim Skopju. Mikławš Krawc

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND