Čitajće w nowym rozhledźe (30.12.20)

srjeda, 30. decembera 2020 spisane wot:

W aktualnym wudaću pokročujemy z interviewowej seriju wo skutkowanju serbskich towarstwow w zamórskich krajach. Trudla Malinkowa je so z Jan Slack, předsydku towarstwa Texas Wendish Heritage Society, wo jeho stawiznach a aktiwitach rozmołwjała. Po załoženju 1972 je jara angažowane a hibićiwe zjednoćenstwo nastało, kiž ma dźensa nimale 1000 čłonow a so na mnohotne wašnje wo serbske herbstwo stara. Jedyn z nich je profesor za jendźelšćinu a rušćinu na wuměnku Charles Wukasch. Wón předstaji w Rozhledźe typologiju mjeńšinowych rěčow Paula White a zarjaduje serbskej rěči do njeje. Zajimawe žórło je Měrćin Brycka do rukow dóstał. Je to list Jurja Bruska z lěta 1947. W nim rozprawja tehdyši serbski ­farar w Działoszynje wo špatnych žiwjenskich wobstejnosćach, kotrež dyrbješe po swojim wuhnanstwje 1945 a po tym zo bě so do Pólskeje nawróćił, nazhonić.

Koronapandemija je so sylnje na lětušu bilancu Serbskeho ludoweho ansambla wuskutkowała. Wot srjedź měrca su nima­le 150 předstajenjow we Łužicy, po cyłej Němskej, Španiskej, Čěskej a Pólskej wotprajić dyrbjeli.

Wjelestronskosć ju wuznamjeniła

póndźela, 28. decembera 2020 spisane wot:

K smjerći Wórše Lanzyneje, w Barće bydlaceje a hač do wysokeje staroby skutkowaceje serbskeje tworjaceje wuměłče

Štóž je sej k hodam serbsku knihu „Hody“­, 1970 w Ludowym nakładnistwje Domowina wušłu, k rukam wzał, snadź hižo njewě abo hišće njewě, zo ma serbsku žadnostku w ruce. Wórša Lanzyna bě škitnu wobalku, wjazbu a typografiske wuhotowanje na starosći měła, a to tak wuspěšnje, zo bu kniha jako „najrjeńša škitna wobalka NDR“ wuznamjenjena. Jedne to z mytow, kotrež je Wórša Lanzyna žnjała.

W 1970/80tych lětach zeznach Wóršu Lanzynu jako młodu wuměłču. Koło serbskich tworjacych wuměłcow je w tutym času wšelakore jězby a kónctydźenske seminary organizowało, hdźež so jako wuměłcy na wosobinske wašnje mjez sobu zeznawachmy. Derje so na to dopomnju, kak je Wórša tute wulěty zmóžniła a so wo wšitko njesprócniwje starała. Nastała je tak zdźěla do dźensnišeho trajaca dobra mjezsobna zwjazanosć. Za to sym jej dźakowna a so zrudnje ćicho z njej rozžohnuju. Maja Nagelowa

Psyče hody

srjeda, 23. decembera 2020 spisane wot:

Hodowna kriminalka Serbskich Nowin 2020 – napisał Měrćin Wjenk

1. Mops –

23. decembra 2020, 8:30 hodź.

Komisar Krawc zetka policista Šmita na dworje policajskeho prezidija. „Ih! Što da je to do njezboža?“ Komisar Krawc po­ka­za wograwany na wone něšto pódla Šmita. „Mój nowy pad.“ – „Dyrbiš wuslědźić, što to je?“ Šmit wotkiwnje. „Mam mopsa wróćo dowjesć. Patrulja je jeho w nocy namakała a wčera je wšak tu něchtó swoje­ho psa dla zazwonił.“ – „Tónle čwak mjasa bjez formy a kontury ma wobsedźerja, kiž chce jón wróćo měć?“ – „Tak zlě tež zaso njeje. Hladaj, jowle deleka su tajke něšto kaž klibory a tole móhła wopuška być.“ Krawc z hłowu wije. „Da pak ma wón dwě wopušce. To drje stej wuši, a jowle zady je wopuška.“ – „Woprawdźe, a wona so tak lóštnje tam a sem čumpa. Wjeseli so zawěsće, zo je z namaj.“

Komisar Krawc hlada na swój časnik a rozsudźi, zo póńdźe z policistom Šmitom sobu. Wot prezidija do stareho města njeje daloko a krótke koło po Budy­šinje budźe jemu tyć. Je nerwozny. Njewušne hody so bliža a wón nima žadyn pad, na kotryž móhł so koncentrować.

Zasněžene hody

srjeda, 23. decembera 2020 spisane wot:

Mario, młody, zróstny muž, štapa we hłubokim sněze po hór­skim puću. Chce do připoł­dnja burski statok, na hórce sam stejacy, docpěć. Je patoržica. Rano zahe bě wón z Mnichowa wotjěł. We wsy, w kotrejž je so za „Frau Grantlhuber“ prašał, su jemu puć na horu w Allgäuskich alpach pokazali.

Mjeztym so dale a sylnišo sněhuje. Mario lědma hišće něšto widźi. Jenož derje, zo su wulke žerdźe na kromje puća wěsta orientacija. Byrnjež temperatura pod nulu ležała, so Mario poći. Po hłu­bokim sněze kročić, a to hišće na horu, jeho tola chětro napina.

Haj, čehodla je so Mario scyła ze swojeho přijomneho bydlenja w Mnichowje sem podał? Před někotrymi dnjemi bě mać z Łužicy Marijej zdźěliła, zo budźe ćeta Lejna, njeboh wowcyneje sotra, runje­ hody, 25. decembra, wosomdźesat lět, a zo by wón při tej składnosći ćetu Lejnu wopytać móhł a jej tež w mjenje maćerje gratulował. Mario, na ničo njemyslo, što móhło jeho zwonka Mnichowa wočakować, bě so tuž z małym darom we wačoku na puć podał. Měješe dźě mjez hodami a Nowym lětom swobodne.

Dźěła na nowym twarjenju na ležownosći Budyskeho Serbskeho ludoweho ansambla derje postupuja. Fundamenty su hotowe a twarscy dźěłaćerjo maja wšitko za kidanje dnowneje platy spřihotowane. Na městnje stareho proboweho twara nastanje nowy dwuposchodowy dom z probowymi rumnosćemi za chór a balet. Kónc lěta 2022 ma wšitko hotowe być. Foto: Jurij Helgest

Nastawa film „Bože dźěćatko“

srjeda, 23. decembera 2020 spisane wot:

Běły Chołmc (SN/CoR). Režiserka Angela Šusterec z Běłeho Chołmca přihotuje serbskorěčny hodowny krótkofilm „Bože dźěćatko“ a pyta hišće podpěraćelow za jeho zwoprawdźenje. Załožba za serbski lud spěchuje projekt ze 60 procentami, zbytk pobrachowaceho financowanja chce filmowča nětko přez crowdfun­ding-kampanju na internetnej stronje https://de.gofundme.com/f/ein-lausitzer-weihnachtsfilm zběrać. Tam wona tež serbsce wabi: „Lubja so Wam hodowne filmy? Maće snadź hišće pjenjez w kapsy, kotryž byšće hewak za chłóšćenki wudali? Podpěrajće nas a darće Łužicy mału hodownu hru wo Božim dźěćatku. Stworće z nami něšto wobstajne – film, kotryž kóžde lěto znowa wjeselo w hodownym času wobradźa.“

W srjedźišću filmoweho jednanja steji Wojerowske Bože dźěćatko w 1920tych lětach, jako bě nałožk hišće žiwy. Hižo w oktobrje je filmowy team Angele Šusterec w Stróžanskim šulskim muzeju „Korla Awgust Kocor“ nahrawać započał. Podpěrało je jón něhdźe třinaće dźěći. Wosebje za wupožčenje a přiměrjenje serbskeje drasty hišće pjenjezy faluja.

Zawěta wjeska

srjeda, 23. decembera 2020 spisane wot:

Sněh pada – běłe wšudźom wšo –,

a wětr sepje mjeta šwarne.

Pod hórku chowa wjeska so,

we sněze chěžki tča kaž sparne.

Puć wusypany přez wjes dźe

a wusypane k dwórčkam šćežki.

Wot chěžkow mało widźeć je,

sněh słomjane tež kryje třěški.

Tam styskno tak za ćicho tak

a ničo nic so njezasłyši.

Sněh drobny dele pada pak,

a wětr z mjećelemi tyši ...

A z wuhnjow zakuri so wšěch.

Mać staja neplki do něsće:

„Sej skoro přečakała běch;

nan z dźěła přińdźe hłódny wěsće.“

Jakub Bart-Ćišinski

wujimk ze Serbskeje poezije 11

LND 1981

Nowotar a pućrubar

póndźela, 21. decembera 2020 spisane wot:

Nestor serbskeho filmowstwa dr. Toni Bruk njejapcy wumrěł

W našich dnjach, hdyž w Serbach – skónčnje! – zaso wo serbskim filmje rě­čimy, je najkompetentniši hłós za njón na přeco womjelknył. 18. decembra je dr. Toni Bruk, promowowany filmowc, wěcywustojny teoretikar a njesprócniwy praktikar serbskeho filmowstwa po krótkej ćežkej chorosći zemrěł.

Zeznach Tonija Bruka, jako steješe hišće­ na čole Domowinskeje župy Wy­soke šulstwo „Jan Skala“. Wón kaž druzy młodźi ludźo w narodnej organizaciji, kaž Hans Nowuš a Ruth Thiemannowa, starosćachu so wo Domowinu. Mějachu ju za mjenje bóle sprostnjenu. Diskusije tych młodych w klubowni Serbskeho domu­ zdachu so přiwótřene być. To pak njezadźiwa, pytaše dźě druha młoda, powójn­ska generacija puć za sebje a za serbsku organizaciju.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

  • Pnačičanski procesion - Die Panschwitzer Prozession.
  • Kulowscy křižerjo - Die Witticheunauer Kreuzreiter.
  • Njebjelčanscy křižerjo – Die Nebelschützer Verkündigungsprozession.
  • Chróšćanski křižerski procesion - Die Crostwitzer Osterreiter.
  • Baćonscy křižerjo - Osterreiter in Storcha
  • Ralbičanscy křižerjo - Die Ralbitzer Osterprozession.
  • Baćonscy křižerjo - Osterreiter in Storcha

nowostki LND