Arnošt B. Jakub

wutora, 25. februara 2025 spisane wot:

Serbski farar Arnošt Bohuwěr Jakub na­rodźi so 16. małeho róžka 1800 jako syn Budyskeho korčmarja. Po maturiće 1819 studowaše teologiju w Lipsku a bě podstarši Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju bě tři lěta pomocny duchowny w Lubiju a wot lěta 1824 do 1827 w Njeswačidle za čas fararja Křesćana Bohuchwała Hajnika diakon. Nastupi potom duchownu słužbu w ródnym Budyšinje w Michałskej wosadźe, pjeć lět jako diakon a wot 1832 hač do smjerće 2. małeho róžka 1854 bě z wosadnym fararjom.

Konrad Zenda

wutora, 18. februara 2025 spisane wot:

7. małeho róžka před 125 lětami narodźi so tworjacy wuměłc a rězbar Konrad Zenda jako syn wyšeho přistajeneho we Wojerecach. Wón wopyta w Drježdźanach akademiju wuměłstwoweho rjemjesła a dźěłaše potom dwě lěće we wuměłstwowej lijerni we Łuchowje (Lauchhammer), hdźež plastiki a wuměłstwowe twórby a pomniki zhotowichu. Wot lěta 1921 bě swobodnje tworjacy wuměłc w Drježdźanach, kotryž hłownje małoplastiki za swójske zjawne potrjeby stwori. Po 1945 skutkowaše dale zwjetša jako wuměłstwowy rjemjeslnik. 1948 bě mjez załožićelemi Koła serbskich wuměłcow, kotrež Měrćin Nowak-Njechorński nawjedowaše.

Zenda stwori hłownje wulkoplastiki, busty a pomniki wo zasłužbnych serbskich wosobinach jako nadawkowe twórby. 1948 zhotowi wón druhu mjedźanu bustu za Łazowski pomnik Handrija Zejlerja při nawsy, kotraž bu 1949 swjatočnje zjawnosći přepodata. W Lipšćanskim internaće studentow „Handrij Zejler“ je dalša busta basnika-fararja wot Zendy. Postawa „Serbski brigadnik“, kotruž bě Zenda z pěskowca stworił, pyši wot wotewrjenja Serbskeho domu 1956 nabóčny zachod do bywšeje Serbskeje kofejownje.

Wojerecy (SN). Podcast „That‘s #WHY!“, kotryž so ze storytellingom zaběra, je dotal něhdźe 20 000 słucharjow a słucharkow docpěł. Nětko startuje poskitk druhe koło. Wón je wobstatk komunikaciskeje strategije „#WHY! – Změna we Wojerecach“, kotraž bu 2022 we wobłuku idejoweho wubědźowanja fondsa simul⁺ ze 100 000 eurami wuznamjenjena. Nowa stafla měri so wosebje na potencielnych nawrótnikow a nowowobydlerjow. „Dźakowano podpěrje fondsa simul⁺ a dalšeho spěchowanja smy minjene lěta nowe ideje za komunikaciju zrodźili, kotrež su za zarjadnistwo skerje njetypiske. To pak bě a je nam dale wažne, zo bychmy z mnóstwa informaciskich poskitkow wusahowali a jónkrótnosć našeho města a jeho wuwića wu­zběhnyli“, rjekny Christian Hoffmann, nawoda zarjada za hospodarske spěchowanje, za nowinarske a zjawnostne dźěło. W druhej stafli Wojerowskeje produkcije wozmje fiktiwna protagonistka Julia słucharjow sobu na pućowanje po měsće zaběrajo so z temami z wobłukow kultura, swójba, turizm a powołanje. „That‘s #WHY!“ je darmotny poskitk na podcastowych platformach kaž Spotify a Apple Podcast.

Měrćin Brückner

pjatk, 14. februara 2025 spisane wot:
1. małeho róžka 1700 zemrě na Budyskim tachantstwje tachant Měrćin Brückner z Brückensteina. Wón bě so wokoło 1650 w klóšterskej Nowej Wsy pola Kulowa ­narodźił. Po studiju teologije bě wot 1663 do 1671 kanonik w Budyšinje, po tym pjeć lět senior a 23 lět tachant Budy­skeho tachantstwa. Jako česćowar Prahi a prócowar wo dobre přećelske zwiski mjez Serbami a Čechami da wón křiž z dwójnym prěkušom, symbolom Pra­skeho arcybiskopstwa, na Budyskej serbskej cyrkwi Našeje lubeje knjenje při­prawić. Brückner, kotryž bu swojich zasłužbow dla do zemjanstwa pozběhnjeny, zdoby sej wulke připóznaće spěchowanja serbsko-katolskeho nabožinskeho pismowstwa dla. Měrćin Brückner von Brückenstein bě prěni najwyši duchowny w Bu­dyšinje. Najzasłužbniši bě rodźeny Ku­lowčan Franc Jurij Lok (1751–1831). Wón přiswoji sej w Praze ideje rozswět­lerstwa a zastu­powaše je tež we Łužicy, spisa rjad modlerskich a druhe nabožne knihi, spožči Handrijej Zejlerjej stipendij a załožowaše nowe šule w Kulowje a Budyšinje. Dalši z Kulowa pochadźacy biskop bě Jan Měrćin Nuk z Lichtenhofa (1720–1780). Manfred Laduš

Wo knihach a kniharni (14.02.25)

pjatk, 14. februara 2025 spisane wot:

Zyma so pomału minje a nalěćo so spłóšiwje pokazuje. Prěnje ptački so do našeje rjaneje Łužicy nawróća a słónco z chowanki fifola. Wutroba so wšěm wotewrja. Prěnje kwětki so pomału pokazuja a nalěćo powitaja. Zyma pak njeje hišće přetrata. Móže so přiwšěm stać, zo so wospjet sněh saje.

Jeli tuž njeje prawe wjedro za wulět do přichodneho zwěrjenca, móža sej naše najmjeńše dźěći nowu papjercowu BOOKii-knižku „Mój wobrazowy słownik – zwěrjata“ z Ludoweho nakładnistwa Domowina do rukow wzać, sej zwěrjeće zwuki kaž tež jich pomjenowanje w serbskej a jendźelskej rěči naposkać. Z něšto fantaziju nastawa zwěrjenc doma w dobrej stwě.

Po dyrdomdeju w priwatnym zwěrjencu trjebaja dźěći přestawku. Za to hodźa so rjane ilustrowane karty za masažu. Při kombinaciji rjaneho hrónčka z majkanjom chribjeta, nóžkow, rukow abo hłowy kóžde dźěćo wotpina. Wězo móža tež dorosćeni karty wužiwać. Što dźě dawa rjeńšeho hač masaža? Masažowe hrónčka su po počasach rjadowane. Tak hodźa so přeco zaso nowe kartki wupytać a mjezsobny poćah skrućić.

Tysacy bombow na Drježdźany padnyli

štwórtk, 13. februara 2025 spisane wot:

Dźensa před 80 lětami, 13. februara 1945, bu z najzrudnišim dnjom za saksku stolicu Drježdźany. Dotal njebu wulkoměsto nad Łobjom, kotrež bě swojich krasnych baroknych twarow dla swěto­znata metropola, wot ameriskich a jendźelskich lětadłow bombardowane. ­Sowjetska armeja steješe hižo sto kilometrow wuchodnje nad łužiskej Nysu, hdyž aliěrowane komanda přikaza Drježdźany přez bombardowanje zničić. Dwě hodźinje do połnocy 13. februara k 14. dnju tutoho měsaca zahaji so hoberski nalět ameriskich a jendźelskich wójnskich lětadłow na z ćěkancami z wuchodneje Němskeje a ze zranjenymi wojakami přepjelnjene wulkoměsto.

Hodźinje dołho mjetachu bomby na Stare a Nowe město a na dalše bydlenske wobwody Drježdźan. Domy so sypnychu a palachu so, tohorunja hasy, dróhi a naměsta, dokelž so tež palace bomby na město mjetachu. Rano zahe 14. februara docpě dalša žołma lěta­dłow město a tak cyły druhi dźeń dale a tež hišće 15. februara Drježdźany ­njesměrnje bombardowachu. Dohromady 3 450 bombowcow wospjet na město lećeše a swoje mordarske bomby ­mjetaše.

Dobra přiručka

srjeda, 12. februara 2025 spisane wot:

Budyšin (SN). Njedawno wuńdźe „Němsko-hornjoserbski słownik noweje leksiki“ Serbskeho instituta w Ludowym nakładnistwje Domowina. Słownik je so jako njeparujomna přiručka za wukmanjenje w modernej serbskej spisownej rěči wopokazał. Wón wudospołnja dwuzwjazkowy Němsko-hornjoserbski słownik (1989/91) a wopřija nowy słowoskład, kotryž je w zašłych tři lětdźesatkach našu spisownu maćeršćinu wobohaćił.

Awtorce Anja Pohončowa a Jana Šołćina stej 2. nakład dospołnje přehladałoj a na dobro wužiwajomnosće wobdźěłałoj.

Budyšin (SN/Žu). Dobrych 60 zajimcow je wčera wječor w žurli zwjazka archiwow na Hrodowej w Budyšinje přednošk dr. Lubiny Malinkoweje wo putnikowanju Jurja Wawrika do Roma w lěće 1842 sćěhowało. Mjez hosćimi běchu tež potomnicy – praprawnučce a jeju swójbni – z Kanec pochadźaceho Wawrika. Malinkowa bě mjez druhim w Romje studowała a w tym zwisku wo putniskim dźeniku katolskeho Serba zhoniła. W archiwje SI pak jón njenamaka. Rukopisny dźenik je we wobsydstwje swójby, „a tam je tež na prawym městnje“, wona podšmórny. Wězo mjeztym w digitalnej formje předleži. 24. januara 1842 je so 26lětny Wawrik zhromadnje ze staršimaj sobuputnikomaj Mikławšom Ledźborom z Kulowa a Janom Deleńkom z Pěskec přez Alpy do juha podał. Železnica bě tehdy lědma wutwarjena, daloke dźěle puća zmištrowachu tuž pěši. Wěčne město Rom docpěchu po něšto wjac hač šěsć tydźenjach. Na awdiency Hrjehorja XVI. wuprosy sej Jurij Wawrik wot swjateho wótca žohnowanje za swoju swójbu a za klóšter Marijinu hwězdu.

Antologija wulki zajim zbudźiła

wutora, 11. februara 2025 spisane wot:
Swobodny Němski zwjazk awtorow w Braniborskej je minjeny pjatk na wosebitu premjeru přeprosył. W knize „Wurzel & Wandel der Lausitz“ je so cyłkownje 23 awtorow pjera přimało a so na slědy serbskich prawowkow podało. W powědančkach, basnjach a spěwach su woni swoje mysle wozjewili. Połna žurla wopytowarjow w Choćebuskej měšćanskej bibliotece swědčeše wo wulkim zajimje na antologiji. Awtorojo su mjez druhim Andrea Melcherowa, Stefanie Krawcojc, Jill-Francis Ketlicojc (Źilka), Ilona Noackowa, Brigitte Königowa, Ingrid Hustetowa, Gabriele Warcholdowa, Christiana Piniekowa (Lenka) a Reinhard Stöckel. Foto: Martina Golašojc

Projekt „Phōnē“ dožiwi zašłu sobotu we wulkej žurli Budyskeho Dźiwadła na hrodźe serbsko-galiciske zakónčenje. Styki, kotrež su w běhu zašłych třoch lět nastali, pak chcedźa zamołwići na kóždy pad dale wudźeržować a pohłubšeć.

Budyšin (SN/MG). Zo serbski a galiciski dudak na jewišću wulkeje žurle Budyskeho dźiwadła na hrodźe zhromadnje hudźitaj, to drje bě prěnička. Prěnička je tohorunja serbsko-galicisko-němska koprodukcija Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła (NSLDŹ) a Centro dramatico galego (CDG) ze Santiago de Compostella z titlom „Lembrame! - Gedenke mein! - Spominaj na mnje!“. Wobaj nowumaj publikum sobotu dožiwi. NSLDŹ bě mjenujcy na „wječor zetkanja“ přeprosyło.

Chróšćan Šulerjo

nowostki LND

Nowe poskitki knihow LND namakaće w lětušim wudaću Nowinkarja!

Nowinkar 2025