Drježdźany (cry/SN). Składnostnje 90­tych narodnin w Budyšinje rodźeneje Evelyn Richter wěnuje Drježdźanski Albertinum hromadźe z tamnišim Kabinetom kopororytwow a wuměłskim fondsom Statnych wuměłstwowych zběrkow Drježdźany jednej z najwuznam­nišich němskich fotografkow wosebitu wustajeńcu. Wčera su ju wotewrěli.

Evelyn Richter je hižo „wuchod“ fotografowała, jako njeje jón hišće nichtó tak mjenował. Mjeztym je moderne wobrazowe dopomnjenki na wuchodne krajiny pokazować, wona pak je to přeco hižo činiła­. A to z drohej fotowej papjeru, sta­rost­liwje tworjenymi wotćahami a hódnotnym ramikowanjom, w kotrymž so wobraz w połnej wulkosći jewi, bjeztoho zo je kroma wobtřihana. Jeje fotografije pokazuja suwerenitu kmaneje wosoby. Wona njeinscenuje, ale komponuje. A wo­na móže čakać, hdyž dyrbi być, samo dny dołho. Za jeje skutkowanjom tči wulka lubosć k wobrazej, k wosobam a wěcam.

Moderna kontra tradiciji

póndźela, 27. januara 2020 spisane wot:
Serbski ludowy ansambl ma z ptačokwasnym programom stajnje spagat mjez modernu a tradiciju zmištrować. Tohodla, a to sprawnje přiznawam, ani na to njemyslu so na tajki nadawk zwažić. Druhdy so to mjenujcy derje radźi, někotryžkuli raz pak nic. Lětuši program zaměstnjam na hranicy. Moderna a tradicija drje běštej zastupjenej, ale waha njebě prawa. Pobrachowaše trochu wjac ptačeho kwasa w ptačokwasnym programje. Moderna stawizna poćahuje so na aktualne wuwiće we Łužicy a tu a tam tež něštožkuli pošwika, štož derje njeběži. To mam za prawe a trěbne. Ale tradicija je lětsa překrótko přišła, dokelž skutkowaše skerje kaž připlack k modernej stawiznje. Tola měnjenja su – kaž přeco – chětro rozdźělne. Pře­zjedni pak móžemy sej w jednym być: akterojo na a před jewišćom su wuběrny wukon pokazali. Tuž, štóž program hišće wi­dźał njeje, wobhladajće sej jón, a tworće sej sami swoje měnjenje. Janek Wowčer

Bjedrich Batš

póndźela, 27. januara 2020 spisane wot:

24. januara 1820 narodźi so wučer a misionar Bjedrich Batš korčmarjej w błótowskim Tšupcu. Wón studowaše na wučerstwo a skutkowaše jako tajki w Berlinje, hdźež jeho młoda mandźelska a mały synk nahle zemrěštaj. Po tajkim struchłym dóńće so Batš rozsudźi we wukraju misionować, mějo so po přikładźe bratra Hendricha. Tón bě tohorunja najprjedy wučerił, doniž njepósła cyrkej jeho po swójskej próstwje jako misionara do Indiskeje. Tam je w nadawku cyrkwje hač do lěta 1872 spomóžnje dźěłał. Po na­wróće wučerješe hač do smjerće 1898 w Choćebuzu.

Bjedrich Batš poda so tohorunja jako misionar 1846 z płachtakom do indi­skeho wulkoměsta Kalkutta. 38 lět bě tam na wsach mjez ludom Kolsow žiwy. 1884 nawróći so do Wjelikeho Wósenka (Groß Oßnig) pola Choćebuza. Do Misionskich powěsćow je wobšěrnje wo swojich dožiwjenjach a jězbach po Indiskej a wo žiwjenju w Kalkuće dopisował. Jako rukopis zawostaji wón jara­ wobšěrnu rozprawu wo swojim misionarstwje,­ wo pućowanjach a wo žiwjenju domoródnych ludźi. Na wopyće we wsy blisko Hamburga wón 1. januara 1907 zemrě. Manfred Laduš

Pawoł Lubjenski

pjatk, 24. januara 2020 spisane wot:

Pawoł Lubjenski bě so 25. januara 1895 blidarskemu mištrej Janej Lubjenskemu w Bukecach a jeho mandźelskej Mariji, rodź. Pecoldec z Njechornja, narodźił. Hólčec­ wotrosće w serbskej, křesćansko-rjemjeslniskej swójbje. Do šule chodźeše w ródnej wsy. Pola nana nawukny powołanje blidarja a sta so w lěće 1923 z blidarskim mištrom.

„Přechod“ w Celovecu zahajeny

štwórtk, 23. januara 2020 spisane wot:
W Muzeju moderneho wuměłstwa Korutanska (MMKK) su wčera wječor wuměłski projekt třoch krajow „Wobrazy krajiny – Přechod“ zahajili. Nimo direktora Załožby za serbski lud Jana Budarja, direktorki MMKK Christiny Wetzlinger-Grundnig, ini­cia­­tora projekta Karla Vouka a krajneho hejtmana dr. Petera Kaisera (wotlěwa) běchu tež wšitcy dwanaćo wobdźěleni wuměłcy tam. Wustajeńca, kotraž bě loni w Budyskim Serbskim muzeju widźeć, je zhromadny projekt załožby, Serbskeju muzejow Budyšin a Choćebuz, MMKK z Awstriskeje a Muzeja za moderne a načasne wuměłstwo Koroška w słowjenskim měsće Slovenj Gradec. Foto: Ferdinand Neumüller

Pytaja „Barbojte kamuški“

srjeda, 22. januara 2020 spisane wot:

W Njebjelčicach rodźeny publicist a basnik Jan Skala wobwliwuje hač do dźensnišeho žiwjenje wsy a gmejny. Milenka Rječcyna je so z wjesnjanostu Tomašom Čornakom (CDU) rozmołwjała.

Kotru wažnosć kładźe Njebjelčanska gmejna na to, zo wostanje Jan Skala we a zwonka gmejny w zjawnym pomjatku?

T. Čornak: Dźensniša a předchadźace generacije njejsu ženje na njeho zabyli. Mamy w Njebjelčicach po nim pomje­nowany puć a pěstowarnju. Ta nosy zdobom­ mjeno ,Barbojte kamuški‘, štož na basniske tworjenje Jana Skale poka­zuje. Nažel je so jeničce jako manuskript předležaca, za ćišć přihotowana zběrka basnjow w 1960tych lětach zhubiła. Namołwjamy tuž ludźi, zo bychu na swojich knižnych polcach za manuskriptom py­ta­li. Husto nadeńdźe so zhubjene zdate wo wjele pozdźišo zaso na njewšědnych městnach. Bychmy-li zběrku nadešli, móhli hižo dźěći w pěstowarskej starobje wo myslach Skale zhonić.

Ma wón za Was wosobinski wuznam?

Jan Skala před 75 lětami zemrěł

srjeda, 22. januara 2020 spisane wot:

Serbski patriot, poet a politikar Jan Skala narodźi so 17. junija 1889 w Njebjelčicach a zemrě na tragiske­ wašnje dźensa před 75 lětami w pólskich Dziedzicach. Z krótkim žiwjenjopisom jeho tule­ wopominamy­.

Staršej, skałar Jakub Skala a šwalča narodneje drasty Marja, rodźena Glawšec, njeběštaj swojemu synej Janej ani materielnu bohatosć ani towaršnostne priwilegije, za to pak křesćanske hódnoty a lubosć k serbskemu ludej na puć žiwjenja sobu dałoj. Často formowaše wón z mjenowanymi hódnotami zwjazane ideale a žedźenja w serbskich basnjach; prěnje wozjewjenja slědowachu 1910 w časopisu „Łužica“. Dźesać lět pozdźišo wozjewi Skala wjacore basnje w zběrce „Srjódki“. W lěće 1923 wuńdźe dalša zběrka „Škrě“. Třeći zwjazk basnjow, lěta 1937 za ćišć přihotowany, z mjenom „Barbojte kamuški“, njebu hižo wozjewjeny a je so bo­hužel zhubił. Přičina njewuchadźenja su znate zakazy wšeje serbskosće přez nacionalsocialistow.

Pisa, kaž sej literaturu přeje

srjeda, 22. januara 2020 spisane wot:

Prěni raz je so Patricia Kralec z Róžanta 2015/2016 na Literarnym wubědźowanju LND a Załožby za serbski lud wobdźěliła, tehdy hišće bjez wuznamjenjenja. Tónraz pak dósta so z powědančkomaj „Skok“ a „Ke kermuši“ do ligi mytowanych, a to w dwěmaj kategorijomaj. Přinošk za Radijo Satkula, kotryž bě 21lětna studentka zubneje mediciny w Drježdźanach při­hotowała, a rozmołwa ze zamołwitym za wubědźowanje ze stron załožby Johnom Petrikom běštej jej nastork, so znowa pjera jimać. „Tež nutřkownje je mje wabiło. Poprawom so přeco mjerzam, zo nimamy serbsku literaturu za młodych ludźi, kajkuž bych sej přała. Tajku, kotraž so lochko čita, hdźež mje hižo w prěnim wot­rězku žane mi njeznate słowa njewottrašeja a kotraž młodźinske temy wob­jed­nawa.“ Młoda žona je hižo wot lěta 2013 nazhonjenja na polu rozhłosoweho žurnalizma zběrała. A wosebite wašnje pisać, zo by připosłuchar tež jeno słyšo rozumił, wo čo dźe, pytnješ tohorunja w powědančkach Patricije Kralec. Direktne a wočerstwjace wone su – tajke, kaž by ći něchtó něšto powědał. „Štož sej myslu, dyrbi won.“ Tak chce tež dale pisać.

Bayerske filmy a serbske basnje

srjeda, 22. januara 2020 spisane wot:
Wulke Hendrichecy (SN/CoR). Nowy projekt „Medijowy centrum kultura na wsy“ zahaji Wobswětowa biblioteka we Wulkich Hendrichecach (Großhennersdorf) ze zarjadowanjom pod hesłom „Dorfbegräbnis – Bayerske filmowe wuměłstwo zetka so ze serbsko-němskim basnistwom a fotografiju“ wot 7. do 9. februara. Róža Domašcyna čita 8. februara w Žitawje, k tomu wustaja fota Jürgena Maćija. Na podijowej rozmołwje 9. februara wobdźělitaj so nimo serbskeje basnicy tež filmowcaj Benedikt Kuby a Rüdiger Lorenc z Bayerskeje, kotrejuž film „Bur ty wostanješ“ a paski z do­kumentaciskeje serije „Posledni swojeho stawa“ w programowych kinach w Mittelherwigsdorfje, Žitawje a Wulkich Hendrichecach pokazuja. Cil wot zwjazkoweho ministerstwa za zežiwjenje a ratarstwo spěchowaneho tři lěta trajaceho projekta je, natwarić medijowy centrum z filmami, knihami a fotami wo kulturje na wsy. „Serbja su so intensiwnje ze změnami na wsy rozestajeli, to chcemy předstajić – a serbsku kulturu tudyšim ludźom bjez klišejow zbližić“, rjekny Martin Schubach z Wobswětoweje biblioteki.

Pětr Elias Šěrach

srjeda, 22. januara 2020 spisane wot:
Wčera před 225 lětami zemrě po cyłej Němskej znaty knihićišćer a nakładnik Pětr Elias Šěrach w durinskim Rudol­stadće. 5. oktobra 1742 bě so wón jako syn fararja Hadama Zachariasa Šěracha w Malešecach narodźił. Bratr Pětra Eliasa bě Hadam Bohuchwał Šěrach, pozdźiši duchowny w Budyšinku kaž tež wustojny pčołar a přirodospytnik. Jeju dźěd pak bě 1656 w Křidole pola Kamjenca rodźeny pozdźiši farar Pětr Šěrach w Chrjebi, wótc sławneho Šěrachec rodu. Pětr Elias Šěrach nawukny powołanje knihićišćerja w Rudolstadće, sta so z najwuznamnišim a najwušiknišim ćišćerjom knihow swojeho časa a bě po cyłej Němskej znaty. Samo sławny Friedrich von Schiller jeho w swojich basnjach wuchwalowaše. Pětr Elias Šěrach bu z wulce připóznatym nakładnikom, kiž dóstawaše knihićišćerske nadawki z cyłeje Němskeje a samo ze susodnych krajow. Wón ćišćeše tež serbske knihi, mjez druhim nabožnu lekturu a w lěće 1773 nowonakład serbskeho wudaća Noweho zakonja kaž tohorunja někotre spisy wo Šěrachec swójbnych, na přikład za kwas swojeje maćerje-wudowy z duchownym Jenčom w Palowje (Pohla). Manfred Laduš

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND