Z barbami zmužiće wobchadźeli

wutora, 27. oktobera 2020 spisane wot:

Budyšin (SN/MiR). Kurs za posrědko­wanje zakładow při molowanju akwarela bě minjenu sobotu do Budyskeho Serbskeho muzeja přiwabił wosom zajimcow, sydom žonow a muža. Kuratorka muzeja za kulturne stawizny a literaturu Andreja Pawlikowa witaše přitomnych, wosebje pak nawodnicu kursa, wuměłču Isu Bryccynu.

Bohuměr Ludovici

wutora, 27. oktobera 2020 spisane wot:

26. oktobra před 350 lětami narodźi so wučer a awtor Bohuměr Ludovici w Barće fararskej swójbje Jurja Ludovicija. Nan spisa najstaršu hornjoserbsku gramatiku we łaćonskej rěči. Jeho syn Bohuměr je po maturiće na Budyskim gymnaziju w Lipsku mjez druhim ewangelsku teologiju studował a z wuběrnym wukonom 1691 jako magister a doktor skónčił. Jako wučer­ skutkowaše Bohuměr Ludovici čas žiwjenja zwonka Łužicy. Najprjedy bě zastu­powacy rektor Lipšćanskeho gymnazija swj. Mikławša, po tym 13 lět rektor gymnazija w durinskim měsće Schleu­singenje a jědnaće lět direktor gymnazija w Coburgu. Tam 21. apryla 1724 zemrě.

Wón bě awtor spisow we łaćonskej a němskej rěči wo šulskich a cyrkwinskich stawiznach kaž 1703 w Lipsku ćišćanym dźěle „Teutsche Poesie dieser Zeit“ a spis wo historiji Coburgs­keho gymnazija. Zaběraše so tež z pochadom serbskich słowow, napisa wo tym 1693 traktat we łaćonšćinje „Dissertatio histor. phil. de fonte linguarum, potissimum Autori Originum Sorabicarum opposita“ a rozestaješe so w nim z wopačnymi nahladami fararja a slědźerja Abrahama Frencla.

Manfred Laduš

Prěni serbski spěwny swjedźeń

póndźela, 26. oktobera 2020 spisane wot:

Wuznamny podawk w našich kulturnych stawiznach bě před 175 lětami prěni serbski spěwny swjedźeń, kotryž wotmě so 17. oktobra 1845 w Budyskej „Třělerni“. 80 serbskich wučerjow ze sakskeje Hornjeje a pruskeje srjedźneje Łužicy, mjez nimi dźewjeć chowancow wučerskeho seminara, zanošowaše pod dirigatom Korle Awgusta Kocora (1822–1904), kiž tehdy w Stróži pola Hućiny wučerješe, rjad serbskich spěwow. Za 22 z nich bě 22lětny Kocor sam melodije skomponował. Jeho „Serbska meja“ žněješe wulke připóznaće zahorjeneho publikuma. Wučerjo zanjesechu wosebje wot Łazowskeho fararja Handrija Zejlerja (1804 –1872) spisane spěwy, mjez nimi nětčišu narodnu hymnu „Rjana Łužica“. Dale „Sto lět, kaž mi dźens je“, „Njepušćamy rjanu nadźiju, zo so wróća złote časy“. Zaklinča tež dołho jako narodna hymna spěwane „Hišće Serbstwo njezhubjene“ spisanej wot Zejlerja, po pólskej narodnej hymnje, „Lubka lilija“ kaž tež wot Kocora skom­ponowany „Zawod k prěnjemu serbskemu swjedźenjej“, zahraty na klawěrje. Wothłós na poskićene twórby bě přewšo wulki, wosebje tež mjez tójšto wosob­nymi němskimi měšćanami.

Kak klinči domizna?

póndźela, 26. oktobera 2020 spisane wot:

Podstupim (SN/CoR). Zwuki Sprjewje, zwuki wokoliny Rańskeho a dalšich łužiskich jězorow, zwuki wětrnikow, wulkich a mjeńšich dróhow, ale tež zwuki, kotrež su nastali, jako stej hromadźe z Gregorom Kliemom w jeho ródnej wsy Dešnje štom sadźiłoj – tajke a hinaše zwuki je wuměłča dr. Kat Austen hižo tu zběrała za swój łužiski projekt „This Land is Not Mine“. A wona přeprošuje tež Łužičanow – wo­se­bje Serbow – so wobdźělić, zwuki nahra­wać a na datowej bance https://lausitzklang.katausten.com składować. „Kak klin­či domizna? Kak začuwaš domiznu? Kotre zwuki słušeja k domiznje? Bych so jara wjeseliła, hdyž ludźo mi swoje wo­sobin­ske domizniske zwuki posrědkuja“, rje­kny wuměłča, kotraž dźěła wot apryla jedne lěto we wobłuku europskeho programa Artist in Residence w Podstupimskim instituće za transformatiwne slě­dźe­­nje za naslědnosć. W mnohich mjezynarodnych galerijach a muzejach je wona hižo swoje twórby a performancy předstajiła.

„Swoje“ zwuki zapodać

póndźela, 26. oktobera 2020 spisane wot:
Štóž chce wědźeć, štó ta žona je, kotraž runje­ łužiske zwuki za swój wuměłski projekt „This Land is Not Mine“ zběra a što za tym tči, njedóstanje na internetnej stronje https://lausitzklang.katausten.com jenož pisomne informacije, ale přez wideja tež wobšěrniši zaćišć wo Kat Austen a jeje wotpohledźe. Mam to za dobru ideju, zo chce wona za zwukowy wobraz Łužicy wosebje tež to zapřimnyć, štož wobydlerjo z domiznu zwjazuja, štož maja za charakteristiske za region. „Namakajće ,swójski‘ zwuk, kotryž wašu wosobinu abo charakter regiona wosebje derje wotbłyšćuje“, wona ludźi namołwja. Tutón zawěsće blisko brunicoweje jamy abo při awtodróze hinak klinči hač njedźelu w Radworju, hdyž zwony zwonja abo wosada spěwa. By rjenje było, hdyž by wuslědk projekta woprawdźe wšelakorosć Łužicy zapopadnył. Serbske dudy runje tak k to­mu słušeja kaž Sprjewja. Tuž wužiwajmy naše smartfony, nahrawajmy a zapodajmy zwuki a pomhajmy při tym, Łužicu prawje zaklinčeć dać. Cordula Ratajczakowa

Hłowne myto za film šulerjow

pjatk, 23. oktobera 2020 spisane wot:
Choćebuz (SN). Młodźinski stawizniski projekt „Mjeńšina pod ćišćom – Serbja w NDR“ Choćebuskeho centruma za čłowjeske prawa je z 10 000 eurami dotěrowane hłowne myto wubědźowanja „Serbski pśichod: Łužica“ braniborskeho kulturneho ministerstwa dobył, kaž centrum zdźěli. W kooperaciskim projekće z Choćebuskim Delnjoserbskim gymnazijom (DSG) a Załožbu za serbski lud je štyrnaće młodostnych wo situaciji Serbow w NDR slědźiło a hromadźe z łužiskim filmowcom Stefanom Göbelom dwurěčny krótkofilm „Zymske prózdniny“ produkowało. „Za šulerki a šulerjow, kotřiž su dwě lěće­ w swojim wólnym času rozmołwy z časowymi swědkami wjedli a žórła wuhód­noćili, je to zasłuženy hoberski wuspěch“, měni wučerka DSG Angela Šurman­nowa, kotraž je projekt přewodźała. Z dźělom mytowanskich pjenjez chce Centrum za čłowjeske prawa serbsku kulturu regiona direktnje podpěrać. 2 000 ma Spěchowanske towar­stwo DSG dóstać, 1 000 eurow chcedźa Stefanej Göbelej přewostajić. Zbytne pjenjezy maja mjez druhim k tomu słužić, potłóčowanje Serbow w šulskim kubłanju wobjednawać.

Pokazaja historiske hrajne karty

pjatk, 23. oktobera 2020 spisane wot:
Pod hesłom „Karty hrać“ wustaja Muzej Budyšin hač do 17. januara swoju zběrku histo­riskich kartowych hrow w kooperaciji z Němskej towaršnosću kartowych hrow „Bube Dame König“. Motiwy kartow běchu w běhu lětstotkow jara wšelakore. Restawratorka Friederike Szlosze pokazuje tu łopjena, na kotrychž su wikowanske sceny widźeć. ­Lipšćanske nakładnistwo „Industrie Comptoir“ Friedricha Gotthelfa Baumgärtnera je ju 1818 wudało. Tež w Budyšinje je dotal njeznata ćišćernja karty z motiwami kaž su to drasty, powołanja a měšćanske napohlady produkowała. Foto: SN/Hanka Šěnec

Rólna reforma w Hornjej Łužicy (kónc)

pjatk, 23. oktobera 2020 spisane wot:

Spjelnił by so tak són mnohich Serbow, wšako běchu łužiscy ryćerkublerjo bjez wuwzaća Němcy.

Styki k Serbam jemu stajnje wažne byli

štwórtk, 22. oktobera 2020 spisane wot:

Žurnalist, awtor a čestny prezident eksilo­weho P.E.N.-kluba němskorěčnych krajow­, Hans Lindemann, je 9. oktobra w starobje 92 lět w Kölnje zemrěł. Hans Lindemann bě wuběrny znajer wuchodneje Europy a wobhnadźeny organizator z daloko sahacymi stykami. Při tym bě jemu stajnje wažne, zo wostanje w pozadku. Hišće derje w dopomnjeću wo­stali su wjacore wot njeho po powalenju murje přihotowane wjele wobkedźbowane mjezynarodne kongresy w Němskej – w Drježdźanach, w klóštrje Marijny doł we Wostrowcu – w Belgiskej a Čěskej.

Wosebje wažne běchu Hansej Lindemannej stajnje styki k Serbam. Tak móže­še zemrěty w běhu časa tež rjad serbskich spisowaćelow za sobudźěło w eksil-PEN-klubje zdobyć, mjez nimi Róžu Domašcynu, Benedikta Dyrlicha a Tima Meškanka.

Hance Krawcec k 30. posmjertninam

štwórtk, 22. oktobera 2020 spisane wot:

Ćetu Hanku znaju ze swojich młodych lět sem. Z přećelom Janom Deleńkom smój sej jako młodostnaj předewzałoj, zo pojědźemoj z kolesom z Njebjelčic k přećelkam do Harrachova. Naju prěnja stacija běše po čěskej hranicy Varnsdorf. Wědźachmoj, zo je na tamnišej farje serbski katolski farar Michał Rab. A nadźijachmoj so, zo dóstanjemoj pola njeho nóclěh. Farar naju serbsce narěča, ale njeměješe za nas žane chwile a žadyn nóclěh. „Zaklinkajće pola Hanki Krawcec, kotraž tu na farje bydli, snadź wona wam pomha“, so wón z namaj rozžohnowa. Smój zaklinkałoj a po krótkim času zastupichmoj do bydlenja małeje, čiłeje staruški z wjesołymaj wočomaj.

„Njebjelčicy znám, mám tam dobrou kamarádku Cecilii Nawkec. Samozřejme, že tu múžete přenocovat“, wona wjesoła rjekny.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

  • Pnačičanski procesion - Die Panschwitzer Prozession.
  • Kulowscy křižerjo - Die Witticheunauer Kreuzreiter.
  • Njebjelčanscy křižerjo – Die Nebelschützer Verkündigungsprozession.
  • Chróšćanski křižerski procesion - Die Crostwitzer Osterreiter.
  • Baćonscy křižerjo - Osterreiter in Storcha
  • Ralbičanscy křižerjo - Die Ralbitzer Osterprozession.
  • Baćonscy křižerjo - Osterreiter in Storcha

nowostki LND