Z wudaća: pjatk, 19 nowembera 2021

pjatk, 19 nowembera 2021 13:00

Zaso w centrumach šćěpić

Drježdźany (dpa/SN). Marburgski zwjazk (MB) sej žada w Sakskej šćěpjenske centrumy zaso wotewrěć. „Trjebamy krótke puće, krótke čakanske časy a njeběrokratiske poskitki šćěpjenja – nic jenož w metropolach, ale předewšěm tam, hdźež su šćěpjenske kwoty niske a incidency wysoke“, wuzběhny dźensa předsyda sakskeho krajneho zwjazka MB Torsten Lippold. Chorownje a lěkarske praksy njemóža šćěpjenja dosahajcy zaručić.

Powěsć wopačna

Waršawa/Minsk (dpa/SN). Němska rozprawy wo přiwzaću 2 000 ćěkancow na běłorusko-pólskej mjezy wotpokazuje. Na wopyće we Waršawje zwjazkowy nutřkowny minister Horst Seehofer (CSU) wčera wječor wuzběhny, zo njeje k tajkemu dojednanju dóšło. Do toho bě rěčnica běłoruskeho prezidenta Aleksandera Lukašenka zadźiwanje zbudźiła. Po jeje słowach je sej Lukašenko wot zwjazkoweje kanclerki Angele Merkel (CDU) žadał, zo ma wona humanitarny koridor za 2 000 ćěkancow do EU zwoprawdźić.

W Awstriskej zaso lockdown

wozjewjene w: Politika
pjatk, 19 nowembera 2021 13:00

Znowa słowo lěta pytane

Serbske Nowiny a nakładnistwo wot jutřišeho namjety zběraja

Budyšin (SN/CoR). Lěto 2021 so nachila, a tuž je pomału tež načasu za facity najwšelakorišeho razu. Jako instituciji, kotrejuž nadawk je hajić serbsku rěč, chcetej redakcija Serbskich Nowin a Ludowe nakładnistwo Domowina tuž znowa online-akciju „Hornjoserbske słowo lěta“ přewjesć. Hinak hač na lońšej premjerje, při kotrejž bě aktiwne wobdźělenje zjawnosće wobmjezowane na to, z předpołoženeje lisćiny potencielnych kandidatow swojeho faworita wuzwolić a za njeho wothłosować, so podźěl zjawneho wob­wliwowanja tónraz powjetši. Tak móža zajimcy hižo nětko w prěnim kroku sobu pomhać, lisćinu dźesać kandidatow-wopřijećow w nowembrje zestajeć. Hakle w druhim kroku sćěhuje w decembrje poprawne wothłosowanje wo tym, što skónčnje budźe „Hornjoserbske słowo lěta 2021“.

wozjewjene w: Kultura
Dale přiběraceje ličby natyknjenjow z koronawirusom dla tež w Čěskej nětko we ­wosebje potrjechenych kónčinach wojakow zasadźeja. W južnomorawskim Břeclavje zapokazachu jich wčera w chorowni, zo móhli chorobnym sotram při hladanju ­pacientow pomhać. Chorownja je dospołnje přećežena. Foto: pa/ČTK/Vaclav Salek

wozjewjene w: Politika
pjatk, 19 nowembera 2021 13:00

Kafkaeskna twórba

Nowa dźiwadłowa hra Jaroslava Rudiša w Drježdźanach prapremjeru dožiwiła

Jaroslav Rudiš je čěski spisowaćel, dramatikar a awtor scenarijow. W Liberecu, Zürichu a Praze studowaše wón germanistiku, stawizny a žurnalizm. W lěće 2002 wozjewi swój prěni roman „Der Himmel unter Berlin“. Wot toho časa pisa romany, słuchoknihi, comicsy a dźiwadłowe hry w čěskej kaž tež němskej rěči. Při tym je Sakska takrjec jeho prěnje nastupišćo po puću do lisćin najlěpšich knihow Němskeje.

Jaroslav Rudiš wěnowaše so hižo Jesch­kenowej rakeće („Grandhotel“), ­Berlinskej podzemskej železnicy („Der Himmel unter Berlin“), čěsko-słowakskej rewoluciji („Nationalstraße“) a nětko, w swojej najnowšej twórbje, Rudnym horam. Jeho nadawkowa twórba „Anschluss“ zaběra so z nimale pozabytej železniskej čaru po hraničnym hórskim hrjebjenju. Prapremjera dźiwadłoweje hry bu wjacekróć přesunjena. 26. junija pak bě skónčnje tak daloko, a Jaroslav Rudiš ju w Drježdźanskim statnym dźiwadle zjawnosći předstaji.

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo

Isa Bryccyna z Kubšic zwjesela přećelow wuměłstwa z wosebitymi přeprošenjemi za wustajeńcy w Budyšinje

Łobjo rano, rozbudźena kóčka abo kačka jako stražnik – Isa Bryccyna z Kubšic je za wšitko a wšitkich prawe městno namakała. Su to jeje wuměłske twórby, kotrež na sfałdowanych łopjenach za wustajeńcy Budyskeho wuměłstwoweho towarstwa wabja. Tajke přeprošenja su něšto wosebite: Hinak, hač je to hewak z wašnjom, nimaja wone jenož dwě do štyri, ale wosom do dźesać stron. Tak je wjace městna za twórby a rozmyslowanja wo wuměłcach – přeprošenja su we wěstym zmysle minikatalogi. To zwjesela přećelow wuměłstwa, ale runje tak molerjow, grafikarjow kaž tež rězbarjow a socharjow, kotřiž w galeriji Budissin wustajeja. Tak je Klaus Drechsler w měrcu a aprylu plastiske twórby wustajał, a k nim słušeštej tež kóčka a kačka. Abo Gabi Keil z Drježdźan, molowaca „Łobjo rano“, wustaješe w aprylu a meji. W juliju bě wona znowa z hosćom w Budyšinje a podawaše tu kurs we wobłuku lětnjeje akademije wuměłstwoweho towarstwa w rozwalinje mnišeje cyrkwje.

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo

Za Serbsku pratyju 2022 je prěni raz Gregor Wieczorek na čole redakcije. Wjele lět (1964–1992 a potom hišće raz 2011– 2021) bě Horst Adam hłowny redaktor. Ingrid Hustetowa so dale wo dźěćace strony stara, Bernd Pittkunings zestaja „pratyju za kśesćijanow“. (Přispomnjenje: Hižo loni běchmy namjetowali, přijomniši wuraz „cyrkwinska protyka“ wužiwać.)

Wodźaca wobsahowa tema přinoškow je tónkróć zašłosć a přitomnosć wsy Škódowa pola Choćebuza. Wo sydlišću su nastawki ze słowom a wobrazom w serbskej a němskej rěči. Zo w Škódowje měrnišo bydliš hač w Choćebuzu, wo tym pisa Hanamarja Měškankowa. Z nastawka čitar zhoni, zo bě sej wona z mandźelskim Alfredom hišće w rentnarskej starobje dom natwariła, zo běštaj samaj wjele dźěłow wukonjałoj. Něhdyša wučerka zdobom wustaja, zo móžeš so hišće z wjacorymi wosobami serbsce rozmołwjeć, zo młodźina hišće rady serbske nałožki pěstuje.

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo
pjatk, 19 nowembera 2021 13:00

Niwow dale zawěsćić

Drježdźany (dpa/SN). Sakska chce žiwjenje we wjesnych kónčinach atraktiwniše sčinić. Na wčerawšim posedźenju krajneho sejma je minister za regionalne wu­wiće Thomas Schmidt (CDU) kónčinam dale podpěru na wysokim niwowje za­wěsćił. W časowej dobje 2021 do 2027 – to je spěchowanska perioda Europskeje unije – je wjac hač 207 milionow eurow srědkow k dispoziciji. Sakska pak chce podpěru wudospołnić. „Wažny princip wostanje, zo maja Leaderowe regiony wulke swobody. To płaći za zdźěłanje strategijow runje tak kaž za wuzwolenje projektow“, rjekny Thomas Schmidt. Nimo postajenjow ze stron EU Sakska Leaderowym kónčinam tuž žane hranicy njestaja, ale přewostaja jim samym rozsud. Spěchowanje mjenowaše minister wuspěšnu stawiznu.

wozjewjene w: Politika
pjatk, 19 nowembera 2021 13:00

„Młody duch a młode ćěło“

Skupina Holaski swój prěni studijowy album wozjewiła

Tučasnje so na polu serbskeje hudźby tójšto hiba. Młode cyłki kaž Skupina Astronawt, Nowa Doba abo Brankatschki wozjewjeja swoje spěwy prawidłownje jako hudźbne wideja na platformje Youtube abo jako awdijoformaty na Spotifyju a dalšich streamingowych platformach. Jedna z tychle młodych skupin ­rěka Holaski, kapała wokoło štyrjoch ­Donatec bratrow Józefa, Michała, Bosćana a Tadeja z Chrósćic, a bubnarja Kita Marka z Noweho Łusča. Spočatk lěta hižo běchu woni z wozjewjenjom spěwa „Wódny muž“ w formje hudźbneho wideja na so skedźbnili. Nětko su so na hudźbny wulkoprojekt zwažili a album „Młody duch“ z dźesać swójskimi kompozicijemi wozjewili, a to analognje na cejdejce. Zyn­konošak je wot minjeneho pjatka na předań.

Wuspytuja wšelake stile

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo

W tutej kolum­nje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a do­žiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Nanajpozdźišo z filmom „Windtalkers“ z hollywoodskim starom Nicolasom Cageom z lěta 2002 je powšitkownje znate: Nałožowanje rěče navajo w zwisku ze šifrěrowanej komunikaciju je ameriskim wojerskim jednotkam, wojowacym za čas Druheje swětoweje wójny z Japanskej, wuraznje pomhało. Japanscy dešifranća njezamóchu tónle „navajo-kode“ ženje rozłušćić. Mjenje znate pak je, zo su Američenjo w datym zwisku tež rěče přisłušnikow druhich „indianskich“ ludow resp. kmjenow, kaž na přikład Cherokeejow abo Seminolow, kaž tež europskich připućowarjow mjez druhim z Baskiskeje wužiwali. Z tutej zakładnej informaciju smy sej ­mosćik k małym europskim ludam a jich (často wohroženym) rěčam wutworili – to rěka k temje, z kotrejž so prof. Wink wo­sebje rady a intensiwnje zaběra(še).

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo
pjatk, 19 nowembera 2021 13:00

Čěska zawjedźe 2G

Praha (dpa/SN). Čěska zawjedźe w boju přećiwo koronawirusej w mnohich wobłukach prawidło 2G. „Smy so wot bayerskeho modela inspirować dali“, rjekny amtěrowacy ministerski prezident Andrej Babiš wčera po kabinetnym posedźenju w Praze. Štóž chce do hosćenca abo hotela, dyrbi wot póndźele dospołnje šćěpjeny abo wustrowjeny być, negatiwny test wjace njedosaha. To płaći zdobom za posłužby, kaž frizerske, a za wulkozarjadowanja. Nimo toho je wotpohladane, po cyłym kraju zaso spěšnotesty w předewzaćach zawjesć.

Čěske strowotniske zarjady běchu předwčerawšim z 22 511 padami dnjowy rekord nowonatyknjenjow z koronawirusom wozjewili.

wozjewjene w: Politika

słowo lěta 2020

nawěšk