Braniborska měznik stajiła
W Braniborskej wukubłaja wot přichodneje nazymy wučerjow za předmjet delnjoserbšćina. Skónčnje! Kelko lět je so wo tym rěčało a diskutowało. Kak wobšěrna běše ewaluacija na tamnišich šulach z delnjoserbskim rěčnym poskitkom a kak šěroka běše za to rešerša. Dopominam so derje na staršich, kotřiž su w Delnjej Łužicy před lětami wo dalewjedźenje delnjoserbskeho rěčneho poskitka za swoje dźěći wojowali. Widźu hišće před sobu mać z ćěšenkom na rukomaj, kotraž z ministerku za kubłanje diskutowaše, a samsnu mać něšto pozdźišo w dispuće ze zapósłancom Europskeho parlamenta, zastupowacym madźarsku mjeńšinu w Słowakskej republice. Wobě rozmołwje je wona z ramjenjomaj sukajo wopušćiła, dwělujo na tym, zo so něšto na dobro wučby delnjoserbšćiny stanje. Swój čas běše wuwučowanje delnjoserbšćiny mało šulerjow dla na wjacorych šulach w Delnjej Łužicy wohrožene. A dźensa? Na BTU móža so zajimcy za studij wučerstwa za zakładnu šulu přizjewić. Wot nazymy je studij přihotowany.
Ze swojej perspektiwu překwapja
Někotři ludźo po wšěm zdaću scyła njezestarja. Maćij Bulank je jedyn z nich. Nochce so mi prawje wěrić, zo wón dźensa 70. narodniny swjeći. Hdyž jeho něhdźe zetkam, so mi zda, zo njeje so ani kuska změnił, po tym zo bě spočatk lěta 2020 po lětdźesatkach jako nowinski fotograf na wuměnk šoł.
Do toho smědźach wjele lět jeho kolega w redakciji Serbskich Nowin być a nazhonich, kak Maćij z rozdźělnych perspektiwow na wěstu wěc hlada. Rady so na to dopominam, kak je mi druhdy na wobrazu wjesne napohlady pokazał a ja dyrbjach rjec, z kotreho městna je wobraz zapopadnył. Tajke fotografije njenastachu někajkeho droheho objektiwa dla, ale skerje dźakowano kedźbliwemu wóčku, z kotrymž Maćij jako fotograf na swět zhladuje. Z wuslědkami swojeho dźěła nas wón stajnje zaso překwapja. Při tym so ženje doprědka abo do srjedźišća njetłóči, ale radšo w pozadku wostawa a wottam fotografuje, štož druzy zwjetša přewidźa.
Čěšćina na šulach wostanje
Jiří Jonák je wučer čěšćiny, kotryž w nadawku čěskeho ministerstwa za kubłanje w Serbach čěšćinu wuwučuje. Wón naslěduje z tym Janu Štillerovu, Pavela Šlechtu a Jana Breindla. Milenka Rječcyna je so z nim rozmołwjała.
Na kotre wašnje přichadźeja čěscy wučerjo do Łužicy, hdźež čěšćinu wuwučuja?
Čěske knježerstwo spěchuje wučbu čěšćiny we wukraju a podpěruje zajimcow při nawuknjenju mojeje maćeršćiny. Kandidatow za jednotliwe dźěłowe městna wuzwoli gremij ekspertow. W nim skutkuja zastupjerjo čěskeho ministerstwa za kubłanje, čěskeho wonkowneho ministerstwa a Karloweje uniwersity.
A kak wupada to konkretnje z poskitkom za Łužicu?
Dom za wonkowne zhromadne dźěło (DZS), kotrež čěskemu ministerstwu za kubłanje přisłuša, sćele wučerjow do Łužicy a je tež zapłaći. Łužiskich Serbow ma čěska politika za wusko zwjazanu zhromadnosć. Tuž wona wot lěta 2004 wučerjow do Budyšina a wokoliny deleguje. Zasadźenje we Łužicy traje zwjetša štyri do šěsć lět. Nimo Serbow maja tež němskorěčni zajimcy składnosć, tute poskitki wužiwajo, čěšćinu wuknyć.
Digitalny nastroj je grat, nic hrajka
Něhdźe 200 zajimcow je minjeny pjatk na dnju wotewrjenych duri studijo Liška w serbskim kubłanskim srjedźišću LIPA w Smjerdźacej wopytało. Milan Pawlik je so z tam skutkowacym medijowym pedagogu, 43lětnym Smjerdźečanom Stefanom Gedikom rozmołwjał.
Što je telko ludźi do studija Liška přiwabiło?
Wot časa wotewrjenja loni w awgusće smy mjez druhim tydźenski projekt na Ralbičanskej šuli přewjedli. Cyłodnjowske poskitki we wobłuku dźěła z kompjuterom a programami přewjedujemy nimo na Ralbičanskej tež na Chróšćanskej a Worklečanskej šuli. To rěka: Njesmy hižo njeznaći. Zdobom dźěłamy wusko ze zamołwitymi serbskeho kubłanskeho srjedźišća LIPA hromadźe, kotřiž su sobu za nas wabili.
Studijo Liška je wotnožka Budyskeho studija LUCIJA. Maće w Smjerdźacej specifiski wobłuk nadawkow na starosći?
Zasadnje nadawki tak rozdźělne njejsu. Kolegina Theres Wjeńkec a ja smój so jako wukubłanaj kubłarjej snano bóle na pedagogiske planowanje a přewjedowanje projektow specializowałoj, kotrež starobje zajimcow wotpowěduja.
Přehladka tyje widźomnosći
Budyšin (SN/bn). Pućowaca wustajeńca „Městna za žony w Sakskej“ je po zahajenju před lětomaj w Budyskim Žónskim centrumje druhi raz z hosćom w sprjewinym měsće. Přistupna je hižo wot kónca měrca w foyeru Dźiwadła na hrodźe, wčera wotmě so oficialna wernisaža. Intendant Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła Lutz Hillmann a Budyski wyši měšćanosta Karsten Vogt (CDU) staj na nju něhdźe 60 zajimcow witałoj. Měšćanosta so wosebje wjeseleše, zo bě dźakowano Jonasej Löschauwej (Zeleni) samo měšćanskeje rady podźělnje přitomny. Dale Vogt wuzběhny, zo je we wobłuku Zwjazkoweho programa ‚Městna žonow‘ Budyski wokrjes mjeztym štyri króć zastupjeny. „Mam za jara wažne, zo so widźomnosć skutkowanja žonow, na kotrež so přerady přezahe zabudźe, zwyši.“
Přiklesk a poloneza za comeback
Na kamelach a słonach jěchać
Tradicija. Magiske to zapřijeće, pod kotrymž sej kóždy něšto druhe předstaja. Kóždy pak zwjazuje z tym škit swojeho žiwjenja, najhusćišo w zwisku ze swjedźenjemi, kaž su to jutry. Tohodla su Serbske Nowiny tute słowo w běhu minjeneju tydźenjow wšědnje wužiwali: w 21 tekstach. Na tradicije dyrbi so mjenujcy dźiwać, dyrbimy je wobarnować, dodźeržować, dyrbimy z nimi čestliwje wobchadźeć, byrnjež njewědźeli, zwotkel přińdu. Hdy nastanje z někajkeho činjenja abo ideje nałožk abo tradicija? Štó to rozsudźi? Nichtó tole njewě, a tola smy sej přezjedni, zo wšo, štož w zwisku z nałožkami činimy, jenož takle činimy a nic hinak. Prošu žane změny! To je zajimawe wašnje čłowjeskeho skutkowanja – dowěrić swoje žiwjenje předchadnikow, kiž su sej wšo wumyslili a dawno njeboh.
Dobry test za „wšědny chlěb“
Na Serbskej wyšej šuli „Michał Hórnik“ we Worklecach je so zeleny štwórtk projektny dźeń wotměł. Z wučerku Katrin Čornakec, kotraž měješe hłownu zamołwitosć, je so Milenka Rječcyna rozmołwjała.
Sće prěni króć jako zamołwita projektowy dźeń za cyłu wyšu šulu přihotowała. Na čo sće wosebje dźiwała?
Kolegojo su mi poboku byli a su zwjetša po swójskich zajimach poskitki w zwisku z temami přiroda w nalěću, jutry a serbska rěč přihotowali a přewjedli. Zdobom su nas serbscy studenća a redakcija Serbskich Nowin podpěrali. Nam bě wažne, zo njejsu skupiny šulerjow přewulke.
Kak zarjadowanje wuhódnoćiće?
Wuchadźam z toho, zo na přichodnym słužbnym posedźenju wo tym rěčimy, što je so derje radźiło a na čim měli přichodnje dźěłać. Běch wolóžena, zo běše wjedro přijomne, tak zo su so poskitki pod hołym njebjom kaž zběranje wotpadkow, kolesowanje, rjedźenje šulskeho dwora abo lišča hońtwa po Worklecach z hódančkami přewjesć móhli.
Studenća su dźěłarničku wuhotowali. Kak je to na šulerjow skutkowało?
Su elektroawta woprawdźe přichod?
Elektroniske awta su za přichod mobility dźeń a wažniše. Tež hladajo na aktualne wuwiće płaćizny ćěriwow so ludźo přiběrajcy za nje zajimuja. Tola zadani so elektroawto nětko hižo? Bosćij Knop, překupc za awta w awtowym domje w Kamjencu, je Hanje Nukec aktualne wuwiće dokładnišo rozkładł.
Kak je so zajim za elektroawta poslednje lěta wuwił?
Zajim za elektroawta je minjene lěta jasnje přiběrał. Jedna přičina je, zo su ludźo swoju spočatnu skepsu poněčim zhubili, dokelž su pola přiwuznych abo znatych, kiž běchu sej hižo elektroawto kupili, wuspěch a lěpšiny toho widźeli. Tuž su so e-awta mjeztym w towaršnosći etablěrowali.
Změja elektroawta přichod?
Fakt, fake a jutry: Dokal dźemy?
Je zrowastanjenje Jězusa historiski fakt? Wikipedija statistisce wotmołwja: Dwě třećinje bohosłowcow, kotřiž su so z tym zaběrali, prajitej: Haj. ChatGPT salomonisce zdźěli, zo je dźiw zwonka toho, štož móhł stawiznar dopokazać. Faktologija płaći drje dźensniši dźeń porno „fake newsam“ jako wupuć do rozuma, ale hižo ček faktow zjawnoprawniskeho rozhłosa ludźi druhdy polarizuje. A kelko wulkich demonstracijow a masowych peticijow su ludźo zašłe lěta přećiwo wotkrytym zapřisahańcam a pozdatnym skandalam organizowali, kotrež so po dalšich rešeršach abo sudniskich jednanjach skerje same jako fake wupokazachu.
Zahority pokiw, zo powěsć w kanalach social-media-syćow „wiralnje dźe“, potajkim so jara chětř rozpřestrěwa, njewoznamjenja, zo je wona wěrna. Nostalgiski nawrót do pozdatnje dobreho stareho časa, hdyž je prěnjotnje lektura nowin ludźi wo swěće informowała, pak njefunguje. Zo je Weimarska republika zahinyła, njezaležeše na pobrachowacym zajimje za nowiny – nawopak, wone su ze swojim mjezsobnym škaranjom puć do katastrofy sobu rubali.
