Nichtó sam wěrnosć nima
„Myslu, potajkim sym“ – w tutej krótkej sadźe pućrubarja rozswětlerstwa Renéja Descartesa ze 17. lětstotka tči jadro našeho okcidentalneho indiwidualizma. Štož je pola nas za wšěch samozrozumliwe, njewotwisnje wot politiskeho swětonahlada a wšojedne hač do Boha wěrja abo nic, móže ludźom w druhich kulturach a kónčinach swěta dospołnje cuze być.
Rodźeny Choćebužan Roberto Simanowski, kulturny wědomostnik, kiž so z filozofiskeho wida z medijemi zaběra, je na to w knize wo kumštnej inteligency (KI) skedźbnił. US-ameriscy poskićowarjo „rěčnych mašinow“, z kotrymiž ludźo mjeztym po cyłym swěće za wotmołwami na prašenja wšědneho dnja pytaja, bědźa so přiběrajcy z pobrachowacej akceptancu w Africe a Aziji. Wšako njeje KI jenož z hoberskim mnóstwom datow wuhotowana, ale tež z hódnotami programowana. A tute su rozdźělne. Simanowski zwěsća, zo knježi nic jenož w afriskich towaršnosćach město „myslu, potajkim sym“ skerje zasada „dokelž my smy, sym ja.“ Čłowjek njewurostuje ze sebje samoho, ale ze zhromadnosće.
Pućowacy su sej wohroženja wědomi
Maik Förster je mějićel pućowanskeje agentury Evangtours w Połčnicy, kotraž je na jězby do Israela specializowana. W zwisku z wójnskimi rozestajenjemi na Bliskim wuchodźe je so Milan Pawlik z nim rozmołwjał.
Knježe Förstero, su mjez pućowacymi, kotrymž sće jězby sposrědkował, tež někotři w tuchwilu wot wójny wohroženych kónčinach po puću?
Do kónčin w golfowym regionje jězby njeposkićujemy, ale w Israelu su jednotliwi mojich kupcow po puću. Někotři su tam na přikład na dźěłowym přebytku w kibbuzu, tamni pućuja na turje „Na slědach Jězusa“. Z nimi sym w stajnym zwisku. Momentanje njewidźu móžnosć, kak móhł jim pomhać so dočasnje nawróćić. Po mojim měnjenju je za nich tuchwilu najwěsćišo, zo wostanu na městnje, hdźež su. To sym jim tež tak zdźělił.
Wy sam pućowanske skupiny wosobinsce do Israela přewodźujeće. Hdy sće posledni raz w kraju přebywał?
Začuća ludźi zapopaduje
Štóž našu nowinu kedźbliwje čita, tomu je jeho mjeno cyle wěsće hižo napadnyło: Konstantin Hrjehor přewodźa ze swojej kameru kulturne a sportowe zarjadowanja, ale tež priwatne swójbne wjerški kaž kwasy. Wo jeho puću k fotografowanju a wo tym, što jeho wosebje na tutej zaběrje puta, je so Lisa-Maria Cyžec z Róžeńčanom rozmołwjała.
Kak sy k fotografowanju přišoł?
Prěnjotnje sym za móžnosću pytał, sej něšto přizasłužić. Přez swojeho nana dóstach šansu, sportowe zarjadowanja za Serbske Nowiny fotografować. Z kóždym zarjadowanjom buch we wobchadźe z kameru wěsćiši a fotografowanje so mi dźeń a bóle spodobaše. Tak sym so krok po kroku do tohole dźěła zanurił.
Što najradšo fotografuješ a čehodla?
Najradšo fotografuju kwasy, festiwale a druhe zarjadowanja. Wosebje mje zahorja, hdyž móžu ze swojej kameru woprawdźite začuća zapopadnyć. Tute wokomiki su jónkrótne, a runje to mje na fotografowanju fascinuje. Kóžde zarjadowanje ma swójsku atmosferu. Tu chcu na foće widźomnu sčinić.
Što će wosebje na fotografowanju wabi?
Naslědnika namakać njeje samozrozumliwe
Hač do lěta 2030 steji w Sakskej kóžde lěto něhdźe 1 500 priwatnych předewzaćelow před nadawkom, za swoju firmu naslědnika namakać. Demografiskeho wuwića dla pak je to dźeń a ćešo. Jenož dźěl předewzaćelow ma zbožo, zo dźěćo w swójbje firmu přewozmje. Tuž hrozy strach, zo so w blišim přichodźe kopica předewzaćow zhubi.
Srjedu rozprawjachmy w Serbskich Nowinach wo rjanym přikładźe, kak je so w Njeswačanskej fyzioterapiji Angeliki Domašcyneje poradźiło, naslědnicu namakać. Tam drje so praksa njeje w swójbje dale dała. Za to pak stej trochu zboža a připad dopomhałoj, zo je Marija Škodźina z Wotrowa, kotraž chcyše so dawno hižo zesamostatnić, wo móžnosći zhoniła, praksu přewzać. Hdyž na kóncu wobě stronje profitujetej je takrjec wšo w porjadku. Wjelelětna mějićelka so wjeseli, zo praksa dale wobsteji a naslědnica ma šansu, swójske plany zwoprawdźić.
W prawym wokomiku
Z wjele rozpalitosću přewodźa Lea Kralec kwasy a wosebite wokomiki ze swojej kameru. Kajki bě puć k fotografiji ? Wo tym je so Lisa-Maria Cyžec z njej rozmołwjała.
Kajki bě puć k fotografiji?
Hižo zahe sym wjele ze šmóratkom fotografowała – předewšěm přirodu, přećelow a wosebite wokomiki. Sym při tym přeco zaso nowe perspektiwy wuspytała a pytnyła, zo mje tema zahorja. Mój nan je widźał, kak jara so za fotografiju zajimuju, a je mi prěnju kameru darił. Tuta je mi hišće raz cyle nowe móžnosće wotewrěła. Tež hdyž maja kamery šmóratkow dźensa jara dobru kwalitu, skići fotoaparat prosće wjace funkcijow a předewšěm wjace kreatiwneje swobody.
Što najradšo fotografuješ?
Přeja sej serbske wobdźělenje
Žónske akciske tydźenje 2026 w Budyskim wokrjesu wočakuja wot tuteje njedźele hač do kónca měrca zajimče a zajimcow na wjace hač połsta zarjadowanjow. Mjez poskitkami něhdźe 40 akterow njeje ani jedyn wuraznje serbski.
Wojerecy (SN/MiR). W aktualnym programje žane eksplicitnje serbskorěčne poskitki njejsu. To wotbłyšćuje lětuše wobdźělenje. Tole zwuraznja na naprašowanje SN Luise Baatzsch, projektowa nawodnica „Čińće raz něšto z mocu“ w žónskej iniciatiwje Budyšin z.t.. „Witamy wuraznje přichodne kooperacije a wobdźělenja – tež ze serbskimi towarstwami, iniciatiwami a dalšimi akterkami a akterami - runje tak z dalšimi rozdźělnymi rěčnymi a kulturnymi pozadkami“, wona rjekny. Mjeztym 6. žónske akciske tydźenje w Budyskim wokrjesu organizuja społnomócnjene za runostajenje města Budyšin a Wojerec kaž tež Budyskeho wokrjesa a Budyska žónska iniciatiwa zhromadnje.
Na dwójny jubilej RCW
Rěčny centrum WITAJ swjeći lětsa swoje 25lětne wobstaće. Přichodnu njedźelu přeproša wot připołdnja na mjeztym 15. swójbnu schadźowanku. Milenka Rječcyna je so z nawodnicu RCW dr. Beatu Brězanowej rozmołwjała.
Što Wam tónle jubilej woznamjenja, wšako nimale 17 lěta RCW nawjedujeće?
Jubilej je přewšo rjany podawk, na kotryž so jara wjeselu, a to zhromadnje ze cyłym teamom. Sym přez cyłe lěta woprawdźe jara zbožowna na tymle dźěłowym městnje a wuhlady su tajke, zo to tež dale budu.
Tónle njedźelu swjeći RCW zhromadnje z wulkej syłu gratulantow tradicionalnu swójbnu schadźowanku na nowym městnje. Čehodla?
Wosebite narodniny zasłuža sej wosebity swjedźeń! Składnostnje 25lětneho wobstaća Rěčneho centruma WITAJ přeprošamy lětsa na swójbnu schadźowanku do Serbskeho ludoweho ansambla. Tam přihotujemy z našimi partnerami poskitki we wšitkich rumnosćach.
Dopominaće so hišće na spočatki swójbneje schadźowanki?
Haj. Te mějachu w Chrósćicach hnydom jara dobry wothłós. Smy samo wosebity róžk za staršich ze ćěšenkami zarjadowali. Tuta atmosfera bě cyle wosebita.
Hudźba Mětškaa tójšto wjac
Serbski komponist Juro Mětšk (1954–2022) je, štož je skerje mało znate, tež jewišćowu hudźbu tworił. Štwórtk, 26. februara wotměje so w Smolerjec kniharni we 18 hodź. premjera noweje CD. Milenka Rječcyna je so z moderatorku wječora dr. Theresu Jacobsowej rozmołwjała.
Kruh zajimcow je wudał produkt, zjimacy wšelake komponenty, kotrež na Jura Mětška skedźbnjeja. Kak je tomu dóšło?
Prěni króć je mje Paul Viebeg w lěće 2022 narěčał, hač nochcych Jura Mětškowe tworjenje dokumentować. Wón pytaše za kooperaciskimi partnerami za zestajenje knižki wo namrěwstwje wuměłca a jeho mandźelskej, wuměłče Ulrike Mětškowej. Knižka je w lěće 2023 w edicijach Serbskeho instituta wušła. Na to stej Mětškowa a Viebeg namjetowałoj, zynkonošak z jewišćowej hudźbu Mětška wudać, kotraž njeje wulce znata. Smy z jeho tworjenja kruchaj za dramu Kita Lorenca „Die wendische Schiffahrt“ a na bajku Milenki Markoveje „Die Teufelsbrücke – Čertowy móst“ wupytali, kotrejž stej mjeztym na CD wozjewjenej.
Kotrych partnerow sće měli?
Jako aupairso derje zažiwiła
Mila Dźisławkec je so po maturje na aupair-lěto do Nižozemskeje podała. Kotry nadawki Dobrošičanka tam na starosći ma, chcyše Lisa-Maria Cyžec w rozmołwje z njej wědźeć.
Čehodla sy so za aupair-lěto w Nižozemskej rozsudźiła?
Po swojej maturje chcych najprjedy raz něšto druhe činić, prjedy hač ze studijom započnu. Chcych do wukraja, nowe nazhonjenja zběrać a z ludźimi dźěłać. Mějach na wuběr dźěłanje a pućowanje, socialne lěto abo aupair-lěto. Wosebje wabiło je mje hladajo na aupair- přebytk, zo sym w swójbje žiwa, wšědny dźeń we wukraju sobu dožiwjam a přiwšěm wěstu wěstotu mam. Prěnjotnje běch w Norwegskej, sym so pak tam po negatiwnym nazhonjenju z tamnišej swójbu za změnu swójby rozsudźiła. Sym jara wjesoła a tež tróšku horda na sebje, zo sym sej hišće raz zwěriła, tutón krok hić. Nětko sym w Nižozemskej a čuju so jara derje.
Kak sy so w hóstnej swójbje zažiwiła?
Póstniske poselstwa
Božemje helaw! Póstniski čas je nimo. Přiznawam, zo słušam do kruha tych ludźi, kotřiž skerje ze zadźiwanjom a wěstym njezrozumjenjom na lětne karnewalistiske hejsowanje předrasćenych ludźi po měšćanskich dróhach w njepřijomnym zymskim wjedrje zhladuja. Lětsa pak je so moja perspektiwa na tutón podawk ritualizowaneje wjesołeje mysle změniła.
