Zachować ma so něšto, štož je za serbski

Na wuznamnym městnje sta so 19. oktobra 1991 wuznamny podawk. We Łazowskej cyrkwi, hdźež bě wótčinc Handrij Zejler w 19. lětstotku 37 lět Bože słowo wozjewjał, załožichu za přichod serbskeje rěče a kultury pod wuměnjenjemi wičneho hospodarstwa wažnu instituciju: Załožbu za serbski lud.

Prašenje, kak měło ze spěchowanjom Serbow po přistupje Němskeje demokratiskeje republiki k wobłukej płaćiwosće Zakładneho zakonja dale hić, njestaji so hakle 3. oktobra 1990. Hižo při swojich wopytach w dwurěčnej Łužicy we wobłuku wólbneho boja bu načolny kandidat CDU, prěni ministerski prezident nowowutworjeneho Swobodneho stata Sakskeje prof. dr. Kurt Biedenkopf, z tejle starosću konfrontowany.

Ideja so nazymu 1990 zrodźiła

„Žiwny wutk a strowy powětr“

pjatk, 28. oktobera 2016 spisane wot:

Nětčiši Kamjeničanski propst Clemens Hrjehor bě wot lěta 1991 čłon załožboweje rady a sta so 17. měrca 1999 z jeje předsydu. Z jadriwymi słowami so wón po wólbach na čłonow wobroći, skedźbnjejo na zamołwitosć załožboweje rady, spěchować serbsku rěč a kulturu. Wšako stejwonej wuraz identity serbskeho ludu. „Wonej trjebatej kaž porědka kwětka žiwny wutk a strowy powětr“, wón rjekny.

Mjez přesłapjenjom a nadźiju

pjatk, 28. oktobera 2016 spisane wot:

„Njemóžemy pak zamjelčeć, zo ćerpješe dźěło załožby pod sylnej njewěstotu planowanja“, pisaše Křesćan Baumgärtel w zawodźe brošurki z rozprawu wo załožbowej dźěławosći za lěta 2004 do 2006. Wot měrca 2003 bě wón pjaty předsyda rady Załožby za serbski lud. Přeco hišće je wot lěta 1998 płaćiwe financowanske zrěčenje mjez Zwjazkom, Braniborskej a Sakskej dźěło załožby poćežowało. „By-li so zrěčenje po słowje přesadźiło, by so dźěl rěčneje a kulturneje substancy Serbow pozhubił“, dale rěkaše. Wutrajne přeswědčowanske dźěło politikarjow, zapósłancow, čłonow załožboweje rady, parlamentariskeje přirady a zarjada samoho tomu zadźěwaše.

Załožbu skónčnje zesamostatnili

pjatk, 28. oktobera 2016 spisane wot:

Čas skutkowanja Marje Michałkoweje jako předsydka rady Załožby za serbski lud bě chětro čiły a na podawki bohaty. Na to wě so zapósłanča CDU w zwjazkowym sejmje hišće derje dopominać. Wona bě swój čas nawodnica Sakskeho kubłanskeho skutka w Biskopicach. Prěnjorjadnje dźěše wo to, prawnisku formu załožby a wšitkich serbskich institucijow scyła přerjadować. W sakskej statnej kencliji měješe Michałkowa z dr. Günterom Ermischom w tym zwisku dobreho a spušćomneho sobuwojowarja, kaž wona měni.

Prawniske noworjadowanje bě trěbne, dokelž běchu serbske institucije te­hdy faktisce hišće pod direktnym dohladom sakskeje statneje kenclije. W tym zwisku su tež poměr mjez Domowinu a załožbu a jeju nadawki znowa rjadowali, při čimž Domowinske městna do załožby přenjesechu. Jedyn z wuslědkow bě wuwiće Serbskeho ludoweho ansambla­ na towaršnosć z wobmjezo­wa­nym rukowanjom. Předewšěm w ansamblu bě tole tež z bolostnym wot­­twarom dźěłowych městnow w jed­not­- li­wych spartach zwjazane.

RCW wutworić prawy rozsud był

pjatk, 28. oktobera 2016 spisane wot:

Marko Hančik z Měrkowa njeje ženje z tym ličił, zo stanje so jako zastupowacy čłon dobre połdra lěta po skonstituowanju třećeje załožboweje rady 13. nowembra 2000 z jeje předsydu. „Jasne bě, zo móže funkciju předsydy jenož njewotwisny sobustaw přewzać, to rěka žadyn přistajeny wot załožby spěchowaneje institucije“, rjekny wón po wuzwolenju. Z hižo wobmjezowaneho kruha kandidatow „sym so na kóncu do toho zwolił.“ Wot apryla 2000 bě statny sekretar Eckhardt­ Noack radźe komisarisce předsydował.

Wužadanja nadměru wulke byli

pjatk, 28. oktobera 2016 spisane wot:

Wosom lět steješe Lejna Theurichowa na čole załožboweje rady a tak dotal najdlěje mjez wšitkimi předsyd(k)ami. „Rozsud, za tele zastojnstwo kandidować, je tehdy kaž wot samo přišoł. Běch swoje powołanske dźěło zakónčiła, nochcych pak so ze zjawneho skutkowanja wróćo sćahnyć a běch čłonka rady“, wona rozłožuje. Za zaměr bě sej stajiła, wuměłstwo spěchować, wosebje njeinstitucionalne. Wužadanja pak běchu cyle hinaše. „Mějachmy wojować wo zachowanje pjenježnych srědkow załožbje. Wšako bě Zwjazk tehdy swoje přilubjenje cofnył, Serbow w dotalnej měrje podpěrać. Chcyše financowanje pomjeńšić.“ Z přeswědčiwymi argumentami a z pomocu podpěraćelow, mjez druhim zapósłancow Sakskeje, Brani­bor­skeje a Zwjazka, so wotpohlad bohudźak njezwoprawdźi. Přiwšěm měješe Theurichowa ze swojim mustwom wobmje­zowanja w spěchowanju akceptować. Posudk prof. Matthiasa Theodora Vogta ze Zhorjelca a cyłotny koncept k spěchowanju serbskeje rěče a kultury wuwabištej po wšěch Serbach masiwnu diskusiju. „Kóždy chcyše wšitko změnić, jenož nic w swojim wobłuku. To pak je cyle čłowjeske wašnje.

Za mnje najzajimawše ćežišćo bě zazběh projekta „Prezenca serbšćiny w digitalnych medijach“, za čož je wot lěta 2015 Sakska a wot 2016 tež Zwjazk Załožbje za serbski lud přidatne srědki přizwolił. Wuslědk to zaměrnych prócowanjow, zahajenych lěta 2013 z wobzamknjenjom załožboweje rady, zwołać dźěłowu skupinu, kotraž je potrjebu na tym polu znosyła. Sym jara wjesoły, zo je so nam zhromadnje­ poradźiło, pjenjezydawarjow k tutomu za přichod wažnemu krokej pohnuć. Mjeztym je w naćisku hospodarskeho­ plana Braniborskeje 2017/2018 přidatna suma za tónle projekt zapisana. Ručež ju w parlamenće schwala, móžemy wotpowědne projekty tež za delnjoserbšćinu přewjesć.

Dalši wjeršk bě podpisanje 3. financowanskeho zrěčenja 15. februara 2016 w Berlinje, kotrež zwyši zakładny lětny budget załožby wo skoro 1,8 milionow eurow a zmóžni nam hospodarske planowanje hač do lěta 2020. Při wšěm zwyšenju budźe wulke wužadanje, za lěće 2019 a 2020 wurunany plan nastajić.

Nastork docenta jeho pozbudźi

pjatk, 21. oktobera 2016 spisane wot:

Kulturnje a politisce angažowany młody Serb

Wón je młodźinski, čerstwy duch a wětřik sobu do iniciatiwneje skupiny za demokratisce legitimowane ludowe zastupnistwo Serbow – Serbski sejm přinjesł. Ze swojej stawizniskej a politiskej wědu wón nowe aspekty tutej iniciatiwje dawa. Jeho wosebity angažement tež kóždy začuwaše, dožiwjejo 25lětneho Worklečana Alexandera Pólka 5. septembra we wobłuku 1. Budyskeho demokratiskeho tydźenja na zjawnym forumje z temu „Sejm dobudźe na spěšnosći – zwažimy so na demokratiju“. Na nim je so wón sobu zasadźował, zo so prawa a zajimawa diskusija kaž tež sobudźěło młodych a staršich nimale 80 wobdźělnikow wuwiwaše. Student wot 2010 na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće, kotryž klětu w měrcu swój masterski studij zakónči, chce wědomostnje na polu stawiznow, tež serbskich, skutkować.

Powučna lektura nic jenož wo Bukecach

pjatk, 21. oktobera 2016 spisane wot:

Kóždolětnu přewšo woblubowanu čitanku w maćeršćinje – klětušu Serbsku protyku – je Ludowe nakładnistwo Domowina zaso swěrnym čitarjam do rukow dało. Kaž hižo něšto lět je tež tuta najbóle čitana serbska edicija LND zaso jednomu městnu našeje domizny wěnowana. Tónraz je to wosadna wjes Bukecy na narańšej mjezy serbskeho sydlenskeho ruma. Titulny wobraz Tomaša Šołty poskića rjany­ pohlad na wjes w pahórkatej krajinje, kotruž barokna cyrkej z wysokej wěžu daloko přesahuje a tak wo prawosći jeje němskeho mjena Hochkirch swědči. Reportaža z barbnymi fotami zeznajomi čitarja z idyliskim zymskim napohladom wsy, z historiskim hosćencom Stary Fryc a z chodojtypalenjom.

Wustajeńca njeje žadynnostalgiski projekt

pjatk, 21. oktobera 2016 spisane wot:

Rozmołwa z direktorom Zhorjelskich zběrkow za stawizny a kulturu

Zhorjelc je łužiske město, chowace we sebi jara wjele kulturnje a historisce zajimaweho. K tomu přinošuja tež jeho wšelake muzeje, wopyt w tutych so stajnje zaso wudani. Alfons Wićaz je so wo tym z direktorom Zhorjelskich zběrkow za stawizny a kulturu, Jasperom von Richthofenom, rozmołwjał.

Što byšće wopytowarjej města namjetował, sej w Zhorjelcu na kóždy pad wobhladać?

Jasper von Richthofen: Ja bych wězo na prěnim městnje naše Zhorjelske zběrki, naš swójski dom z kulturnohistoriskim muzejom mjenował. Móžeš pak hišće wjele wjace mjenować. Tak mamy hač do 23. oktobra rjanu wustajeńcu w muzeju Kaisertrutz. Tam pokazamy Zhorjelske wobrazy, kotrež smy z našeho měšćanskeho archiwa zwuběrali. Tute njejsu z wěstosću hišće Zhorjelčenjo a tamni Łužičenjo wuhladali. To su wšelake pohlady z rozdźělnymi temami. Tam su tež widźeć starše symbole města, najwšelakoriše historiske wěcy – wot fotow hač k molerstwu a najstaršemu napohladej města.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND