„Hdyž wólby demokratiju morja“

pjatk, 19. awgusta 2016 spisane wot:

Wašnje dźensnišich wólbow mori demokratiju, měni belgiski historikar David Van Reybrouck. Na wupěranju Donalda Trumpa abo na brexiće so pokazuje, kak njekničomnosć, prózdnota abo tendenciozne medije demokratiju podrywaja. Najwjetši problem pak je, zo smě lud jenož mjez „haj“ a „ně“ wolić, zo čuje so desinformowany­ abo samo wobšudźeny. Wón zhubi dowěru, je njespokojny a móže politikarjam jenož srjedźny porst pokazać. Mnozy sej žadaja, zo dyrbjeli fachowcy wo komplikowanych prašenjach rozsudźeć. Ale to by nastajenje, zo elity činja, štož chcedźa, hišće zesylniło. Lěpje je, hdyž so demokratija dale wuwiwa. Hladajo na přikład­ na brexit namjetuje Van Reybrouck wólby z losowanjom. Tomu móhli tysac kmanych Britow wulosować, kotřiž maja chwile wo Europje rozmyslować. Woni dóstanu wšitke informacije, kotrež trjebaja, zo móža situaciju měrnje pruwować a wotpowědne namjety činić. Jich diskusija so dospołnje transparentnje wotměwa. Kandidaća, kotrychž njejsu wulosowali, smědźa přez medije sobu rěčeć a alternatiwy namjetować, wo kotrychž na kóncu lud wothłosuje.

Zarys stawiznowa časowych zwiskow

pjatk, 19. awgusta 2016 spisane wot:

Mysle k nowej popularnowědomostnej knize wo „narodnostnej“ politice młodeje NDR

Ze 662 stronami je nowa kniha z pjera historikarja dr. Pětša Šurmana w rjedźe Spisow Serbskeho instituta „Sorbische Interessen und staatliche Minderheitenpolitik in der DDR“ jako žórłowa edicija z lěta 1947 do 1961 wonkownje nahladna a kompaktna. Ludowje prajene tuž tójšto na wahu přinjese. Z historiskeho a politiskeho wida ma wona přewšo wulku wědomostnu wahu. Prěni króć su zjawnosći přistupne dokumenty z prěnich lět mjeńšinoweje „narodnostneje“ politiki. Zajimowany čitar móže so na spušćomne žórła złožować, chce-li wotmołwu na prašenje, kak bě fundament pozdźišeje mjeńšinoweje politiki NDR twarjeny.

Jan Skala a žadyn kónc

pjatk, 19. awgusta 2016 spisane wot:

Mysle ke knize Petera Kroha wo mjeńšinowej politice w Němskej a Europje

Chce so stać z koncertnym hudźbnikom

pjatk, 15. julija 2016 spisane wot:

Pola młodeho talentowaneho pišćelerja w Dobranecach na wopyće

Rjane hudźbne a pozbudźace to dožiwjenje swjatki njedźelu w Hodźijskej cyrkwi. 16lětny šuler Budyskeho Serbskeho gymnazija wuprudźa ze swojim koncertom na pišćelach firmy Eule nutřkownu radosć připosłucharjow. Johannes Krahl hraje twórby Johanna Sebastiana Bacha, Enjotta Schneidera a Mauricea Durufléja. Młodźenc zamóže pišćelowe kruchi baroka, romantiki a moderny mištersce­ inter­pretować. Jeho porsty pohibuja so technisce a w rytmje po kla­wiaturje a noze po pedalach. Wuměłc wuprudźa zdobom hłuboke začuća organista. Fascinowace, kak wón přez tasty a pedale stotorym pišćałkam kralowny instrumentow w jednoće žiwosć spožča a dari wopytowarjam koncerta nutřkowny pokoj, z dynamiskosću hudźby pak jich potom tež zaso sobu storhnje.

Kóždolětnje přeprošuje Smochčanski Dom biskopa Bena zhromadnje z towarstwom Via regia na openairowy hudźbny swjedźeń. Wjeršk swjedźenjowanja je nócne hudźbne pućowanje stajnje do hinašeho kraja, kotrež wuhotuje Serbski ludowy ansambl. Lětsa steješe Skandinawiska na programje.

Što wjaza nas Serbow hudźbnje z Norwegskej? Edvard Grieg – najpopularniši komponist swojeho kraja, kiž bu za swój čas samo jako narodny rjek česćeny – a Korla Awgust Kocor běštej rowjenkaj. Wosebje zajimawe je, zo spisa załožer serbskeje wuměłskeje hudźby tež tři norwegske spěwy. Titulej „Na přibrjoze“ a „Rozžohnowanje z hórskim pastwišćom“ stej wuraz toho, zo spyta Serb so do kolorita tohole kraja a jeho hudźby zanurić. Budyski hudźbnik Tasso Schille so duktusej romantiki zbliži a spisa w nadawku SLA orchestrowy part. A wurjadna šwicarska sopranistka Rahel Indermaur, skutkowaca tučasnje w Berlinje, přednjese wuměłskej spěwaj z trěbnej sensibelnosću, tak zo so wurjadnje do cyłka hodźeštej.

Janusz Wójcikwo serbskim basniku

pjatk, 15. julija 2016 spisane wot:

Mnohe lěta hižo organizuje Janusz Wójcik nimo zastojnstwa jako zamołwity za kulturu wobwoda Opole Mjezynarodne zetkanje basnikow na hrodźe šleskich Piastow w Brzegu. Lětsa budźe 26. tajke zetkanje. Bě to stajnje dobra składnosć, zeznajomić so z pólskimi, běłoruskimi, čěskimi, słowakskimi, ukrainskimi a ruskimi basnikami. K Serbam a k serbskej poeziji Wójcik wosebitu lubosć pěstuje, přełožujo basnje za planowanu pólskorěčnu antologiju našeho basnistwa.

Lyrika we wjacorych rěčach

pjatk, 15. julija 2016 spisane wot:

Swjedźeń poezije w duchu Jana Arnošta Smolerja přewjedli

Wot 20. junija do 4. julija wotmě so we a zwonka Łužicy 38. mjezynarodny swjedźeń serbskeje poezije, kotryž bě lětsa Janej Arnoštej Smolerjej wěnowany. Zwjazk serbskich wuměłcow běše tradicionalne zetkanje awtorow z tu- a wu­kraja organizował. Zazběh tworješe zarjadowanje za dźěći pod hesłom „Po puću z pěsnjemi a bajkami na česć Smolerja“ we Wojerecach. Pod nawodom Wórše Wićazoweje předstajichu šulerjo z Chrósćic pisany program. Tomasz Nawka rozłoži na to serbske instrumenty. Štwórtk, 23. junija, dožiwi w Budyskej Smolerjec kniharni antologija „Mosty w jachlacym wětrje – Serbja a jich přećeljo zjednoćeni w słowje a wobrazu“, wušła w časopisu „Bawülon“, swoju łužisku premjeru. Někotři z awtorow, kotřiž su w njej zastupjeni, čitachu swójske basnje w originalu kaž tež w přebasnjenju. Nimo toho prezentowachu so młodźi serbscy lyrikarjo, přednošowacy swójske twórby.

Twórby dosć reprezentatiwne

pjatk, 15. julija 2016 spisane wot:

Serbske wuměłče wustajeja w Biskopičanskej galeriji Carla Lohsy a radnicy

Wustajeńca „JASYM – DRUHI WID“ w Biskopicach stej poprawom dwě, přistupnej w rozdźělnych wote­wrjenskich časach hišće hač do 31. julija. Jedna je w měšćanskej galeriji Carla Lohsy,­ tamna w radnicy.

Galerija Carla Lohsy njeje runjewon mjez najwjetšimi hornjołužiskeho regiona, za propagowanje serbskeho tworja­ceho wuměłstwa pak ma njesnadny wu­znam. Hdyž tam serbske wuměłske dźěła pokazuja, wotwěraja wažne wrota do swojoraznosće regiona: do kultury Serbow. Galerija je pomjenowana po wažnym zastupjerju němskeho ekspresionizma Carlu Lohsy (1895–1965), woby­dlerju města wot 1929 hač do jeho smjerće. Wuběr twórbow njeje hladajo na date móžnosće přewobšěrny. Njedźiwajcy na to je wustajeńca dosć reprezentatiwna ze zastupjenymi wuměłčemi, kotrež su Maja Nagelowa, Iris Brankačkowa, Isa Bryccyna, Sophie Natuškec a Marion Kwicojc.

Mysle k předstajenju moderneho oratorija „Wětrnik a časy“ w Chrósćicach

We Łužicy wjerća so wětrniki – někotre hižo lětstotki, dalše hakle krótki čas, druhe docyła wjace nic. Kamjentnym je swójske, zo so tež potom hišće hordźe pozběhuja, hdyž wokřidła hižo njedźěłaja, młynske nastroje su wurumowane a do dźěłowych rumnosćow su ludźo zaćahnyli. Tajke młyny přetraja časćišo dlěje hač bróžnje a domy.

Witana to metafra za serbski lud, kotryž je zrudne časy přetrał, wjacekróć bu mortwyprajeny a je tola žiwy. Wona wšak njeje tak wšehowšudźomna kaž jejko, wuměłsce debjene, tak zo nichtó na ideju njepřińdźe, je wočinić.

Serbscy ludźo maja wosebitosć: Woni ženje z durjemi do domu njepadnu. Radšo­ wužiwaja woni přispomnjenje, wobraz abo hudźbu za to, štož chcedźa rjec. Rady přewostajeja připosłucharjej, sej sam wułoženje namakać. Takle začuwaš to tež w serbskim oratoriju za chór, orchester a rockband. Tradicionalnosći bu po mnohich lětach skónčnje něšto moderneho přidate. Jeli ći stawizny něšto woznamjenjeja, tworiš tež rady poćah k dźensnišemu časej.

Běchmy – Smy – Wšojedne

pjatk, 15. julija 2016 spisane wot:

„Ta jedna wěc přec’ wostanje: Tón serbski lud, tón nihdy njezańdźe!“ Što pak by było, njeby-li kaž w pozbudźowacej štučce było? Jeli Serbja tola raz – njehladajo na wšě­ krótko- a dołhodobne prognozy – zańdu? Njeby-li hižo nichtó serbsce rěčał; njebychu-li hižo nihdźe žane serbske chorhoje­ zmawowali. Njebychu-li družki z procesionom hižo po pólnych šćežkach do Róžanta putnikowali. Njeby-li so hižo nichtó z mjenowanej štučku pozbudźował? Za mnohich z nas drje je to struchła předstawa.

Tola by wšitko to tež ludźi přichoda rudźiło? Myslu sej, zo nic. Něchtóžkuli drje by melancholisce na to zhubjene zhladował, ale za wjetšinu by to we wšědnym dnju samsny woznam měło kaž za nas dźensa to polabiske, kumbriske abo dalmaciske – mjenujcy žadyn.

A tak mamy zajimawu, haj, tróšku wonajku situaciju. Ludźo tohole hypotetiskeho přichoda budu fakt zańdźenych Serbow bjezdźakni zaznawać. Štóž so wot Serbstwa wotpóznawa, tomu je to po wšěm zdaću smorže, hewak by dźě tomu zadźěwał. A komuž je Serbstwo něšto hódne a kiž je njezapomina, do njeho njezańdźe­, wšako je z nim žiwy.

nawěšk

nowostki LND