SLA ma tež nadawk pósłanca

pjatk, 20. julija 2018 spisane wot:

Drježdźany (ML/SN). „Wona je požadana dirigentka z ćišćom k nowemu – a wot awgusta stanje so Judith Kubicec na znajmjeńša tři lěta z intendantku Serbskeho ludoweho ansambla w Budyšinje. Zastojnstwo njeje jednore, přetož jeje předchadnikaj njejstaj dobrowólnje šłoj, hamt njebě dołhi čas wobsadźeny. Tři lěta je jednaćelka Diana Wagnerec w dwójnej funkciju dom nawjedowała, dokelž njemóžeše so Załožba za serbski lud wo naslědniku dojednać. Nětko tworitej wobě žonje feministisko-dynamiske dwójne načolnistwo, při čimž nastupi Kubicec jako wuměłstwowa nawodnica z čerst­wym wotmachom a nowymi idejemi.“

Wučerjo faluja

štwórtk, 12. julija 2018 spisane wot:

Berlin (ML/SN). „Serbskich wučerjow njemóžeš jenož tak připódla z druhich zwjazkowych krajow wotwabić.“ Z tutym citatom zapósłanče Zelenych w Sakskim krajnym sejmje Franziski Schubert skedźbni nowina Neues Deutschland we wobšěrnym přinošku pod nadpismom „Sakska planuje kampanju za serbšćinu“ na problemy serbskeho ludu. „K zesylnjenju serbšćiny přewjedźe Sakska nětko imageowu kampanju. Wona ma přede­wšěm prestiž mjeńšinoweje rěče skrućić a k jeje nałožowanju zmužić. Za kampanju su w etaće za 2019/2020 wotpowědne srědki zaplanowane.“

Nowina cituje saksku ministerku Evu-Mariju Stange (SPD). Wona je w krajnym sejmje pjatu rozprawu wo połoženju serbskeho ludu podała, při čimž wuzbě­hny: „Chcemy, zo maja Serbja samsne móžnosće kaž wšitcy druzy Saksojo. ­Woni trjebaja za dalewobstaće swojeje identity zrozumjenje a pomoc wjetšinoweje ludnosće.“ Někotři sakscy politikarjo warnowachu po­brachowacych serbskich wučerjow dla. Hajko Kozel (Lěwica) skedźbni na to, zo w přichodnych sydom lětach sto wučerjow na wuměnk dźe.

Za digitalizaciju serbšćiny

póndźela, 11. junija 2018 spisane wot:
Drježdźany (ML/SN). „Serbja liča k wosebje tradicionelnemu a pobožnemu ludej, kotryž je sej swoje nałožki a wašnja přez lětstotki zachował. Tola tež za nich je digitalizacija wulka tema, předewšěm jeli dźe wo zachowanje maćeršćiny.“ Pod nadpismom „Šef Domowiny Statnik sej žada: Přiswojće wirtuelnym asistentam kaž Alexy skónčnje serbšćinu“ pisaše ­nowina Dresdner Morgenpost zawčerawšim. W přinošku z fotom předsydy Domowiny dale čitamy: „Něhdźe 40 000 Serbow je doma w sakskej Łužicy. A wo nich budźe póndźelu zjawne słyšenje w Sakskim krajnym sejmje. We wuběrku za wědomosć, wysoke šulstwo, kulturu a medije dźe potom předewšěm wo zachowanje serbskeje rěče. Serbja čuja dźeń a wjetše barjery w digitalnym swěće, ­praji předsyda Domowiny Dawid Statnik. Tohodla je jedyn z najwažnišich nadawkow politiki, rěč narodneje mjeńšiny do digitalneho swěta 21. lětstotka přewodźeć. Idealne by było, bychu-li tež rěčni asistenća kaž Siri a Alexa na zapodaća w hornjo- abo delnjoserbšćinje reagowali.“

Hdźe namakaja so jědźe z tradiciju, lětstotki wróćo sahacej? Wobsteji europska jědźna tafla? Što su kulinariske wosebi­tosće regionow? Prašenja to, z kotrymiž zaběra so awtor telewizijneje serije „Der Geschmack Europas“ Lojze Wieser. Ideja, so filmisce rozestajeć z jědźemi w jed­not­liwych regionach Europy, zakorjene­nymi w nazhonjenjach jeje wobydlerjow a zwěčnjenymi w literaturje a spěwach, słowjenskeho nakładnika z korutanskeho Celoveca hižo mnohe lěta zaběra.

K skandalej w Chróšćanskej šuli

srjeda, 02. meje 2018 spisane wot:

Nětko dóšłe februarske čisło časopisa Če­sko­-lužický věstník ma na titulnej stronje baseń „Serbske fible“ („Lužické slabikáře“). K tomu poda so najprjedy tele­ wujasnjenje: „We łužiskich Chrósćicach w februaru 1938 Kamjenski šulski ins­pek­tor Otto a jeho pomocnicy serbske fible a čitanki roztorhachu a do wohenja ćisnychu.“ Baseń bu 18. junija 1938 w nowinje „Naše hlasy“ wozjewjena. Awtor twórby z dźesać štučkami je Karel Sedláček. (Přispomnjenje: Karel Sedláček [1875–1939], přełožowaše basnje Ćišinskeho a druhich serbskich basnikow, bě čłon towarstwa Adolf Černý – M.K.). Najprjedy je w teksće rěč wo tym, zo so wučer nad swojimi rjenje serbsce rěčacymi šulerjemi wje­seleše. Po žadanjach knježerstwa pak dyrbješe so „młody serbski dorost hny­dom do němskeho změnić“. Serbskemu wučerjej boli wutroba, jako inspektor do rjadownje zastupiwši widźi, zo maja „serbske dźěći njeněmsce pisane knižki“. Hnydom pokaza swoju móc, wolu, hrabny jednu, ju na połojcy roztorha, na zemju ćisny, na jej teptaše.“ Na kóncu basnje­ awtor Bohu prašenje staja: „Čehodla twój lud, twoji Serbja, dyrbja to wšitko wutrać, sami hinyć, dźěći zhubić?“

30 700 ludźi křižerjow wobdźiwało

pjatk, 06. apryla 2018 spisane wot:

Drježdźany (ML/SN). „Při wětřikojtym a zymnym wjedrje wobdźiwachu dźesaćitysacy přihladowarjow zaso křižerjow, kotřiž běchu we Łužicy po puću. Suknju woblečeni a z cylindrom na hłowje su mužojo njedźelu na konjach jutrowne poselstwo spěwajo wozjewjeli. Po zdźělenju Zhorjelskeje policije zličichu při dźewjeć procesionach 30 700 přihladowarjow.“ Tak rozprawješe dźenik Dresdner Neueste Nachrichten wutoru wobšěrnje wo serbskim nałožku. „Dohromady bě něhdźe 1 500 křižerjow po puću. Tež bywši ministerski prezident Stanisław Tilich a mandźelska Weronika běštaj w Pančicach-Kukowje mjez přihladowarjemi.“ Čitar zhoni tež wo lěta 1830 prěni króć naspomnjenym jejkakulenju na Budyskim Hrodźišku, wo jutrownych jěcharjach w Cerkwicy (město Lubnjow) a wo stawiznach křižerskich procesionow.

Wo jutrownych tradicijach we Łužicy

štwórtk, 05. apryla 2018 spisane wot:

Drježdźany (ML/SN). „Što bychu jutry w Sakskej bjez mnohostronskich pisanych tradicijow Serbow w Hornjej Łužicy byli? Do najstaršich z nich słuša dlěje hač 450 lět jěchanje křižerjow mjez Budyšinom a Kulowom. Na postajenych pućach woni jutrowničku w dźewjeć procesionach wjesołe poselstwo zrowastanjenja Jězusa Chrystusa wozjewjeja.“ Tak čitamy w nalětnim wudaću nadregionalneho časopisa „Meine Sachsen Zeit“ wo jutrach we łužiskim regionje, kotrež derje křižerski procesion wopisuje. Dale skedźbnja wone na jejkakulenje na Budyskim Hrodźišku. W dalšich krótkich přinoškach je tež wabiło za wopyt 21. serbskich jutrownojejkowych wikow w Slepom, na pyšenje jejkow jutry w Budyšinje a pokaza na jutrowne nałožki w Slepjanskej wosadźe kaž tež na poskitki tamnišeho Serbskeho kulturneho centruma. K tomu doda pisane fota wo nałožkach.

Křižerjo a dalše nałožki

Serbski sejm wizija abo utopija?

štwórtk, 15. měrca 2018 spisane wot:

Po tym zo bě iniciatiwna skupina Serbski sejm we wjacorych čisłach Praskeho časopisa Česko-lužický věstník wabiła, dawa redakcija nětko zastupnikam tam­neho „lěhwa“ („tábora“) słowo. Tónkróć je wozjewjene měnjenje bywšeho jednaćela Domowiny Bjarnata Cyža, kiž so praša „Sejmik – nošna wizija a realistiska koncepcija abo utopija?“. Awtor wustaja, zo w koncepciji dotal wotmołwy k pjeć zakładnym prašenjam njepředleža. Tak njeje jasne, „kotra forma awtonomije dyrbjała so zwoprawdźić“ abo zo po Zakładnym zakonju Němskeje „njeje móžno wšěch Serbow zarjadnisce registrować“. Cyž zjima, zo je „njedostatk koncepcije sejma přičina, čehodla so po wjac hač šěsć lět za teoretizowanje wo tutej njerealistiskej wiziji skoro nichtó njeza­jimuje“.

110 lět Towarstwo přećelow Serbow

póndźela, 19. februara 2018 spisane wot:

W lěće 1907 załožichu w Praze „Łužiskoserbske towarstwo Adolf Černý“, dźensa pod mjenom Společnost přátel Lužice“ (SPL) skutkowace. Składnostnje 110. róčnicy wobstaća ma najnowše wudaće časopisa Česko-lužický věstník (čo. 11-12/2017) krótki zarys stawiznow SPL a mysle wšěch předsydow po lěće 2002. Su to Radek Čermák, Leoš Šatava, Hanuš Härtel, Petr Kaleta a Lukáš Novosad.

Měnjenja sahaja wot zwjeselacych nowinkow, kaž je to přistup 28 nowych čłonow 2017, hač k zwěsćenju „zajim wo Łužicu a Łužiskich Serbow w čěskej zjawnosći cyłkownje stagněruje“. Jako wjerški po 1989/1990 su wosebje mnohe kulturne a wědomostne zarjadowanja, nawrót do Serbskeho seminara, wuchowanje a katalogizowanje Hórnikoweje knihownje mjenowane, ale tež zhromadne dźěło ze sakskim zastupnistwom w Serbskim seminarje. Wozjewjene su postrowy k róčnicy wot basnika a přełožowarja Milana Hrabala (wón připowědźa za lětsa online-katalog Hórnikoweje knihownje) a ze serbskeje strony wot předsydy Maćicy Serbskeje Jurja Łušćanskeho a referenta Domowiny Clemensa Škody.

Čěske hódnoćenje Kita Lorenca

štwórtk, 18. januara 2018 spisane wot:

Hakle nětko dóšłe oktoberske čisło Praskeho časopisa Česko-lužický věstník ma dwě wobšěrnišej spominani na zemrěteho Kita Lorenca. Předsyda Towarstwa přećelow Serbow Lukáš Novosad mjenuje jeho „najwjetšeho serbskeho basnika druheje połojcy 20. lětstotka“, ale tež „jednoho z najwažnišich přełožowarjow a editorow“. Novosad wustaja, zo je Lorenc tójšto wuznamjenjenjow „poetiskeje přeswědčiwosće dla“ dóstał, zo „w čěšćinje nimo sorabistow so jeho basnjam wěnowachu tak znaći přełožowarjo kaž Jan Skácel a Ludvík Kundera“. Milan Hrabal z Varnsdorfa dopomina so na „mnohe wosobinske zetkanja z Lorencom, kiž je njezapomnity“. K smjerći přećela stwori wón baseń „Básnik se loučí“ („Basnik so rozžohnuje“). Z pjera Kita Lorenca stej wozjewjenej basni „Čas njebě“ (z přełožkom Radeka Čermáka do čěšćiny) a „Melodija“ (přełožk Milan Hrabal). Časopis wozjewi foto zemrěteho a wobraz něhdyšeho młyna we Wuježku.

nawěšk

nowostki LND