NATO dóstanje měrowe myto

štwórtk, 06. nowembera 2025 spisane wot:

Münster (dpa/SN). Wojersku aliancu ­NATO počesća 2026 z mjezynarodnym mytom Westfalskeho měra. Generalny sekretar NATO Mark Rutte ma myto w radnicy Münstera přijeć, hospodarska towaršnosć Westfalska-Lippe zdźěla, kotraž myto po dwěmaj lětomaj spožča. Z wu­znamjenjenjom mytuja „kontinuowace měrowe dźěło“ wojerskeho zwjazka.

W časach globalneje njewěstosće za­ruča NATO spušćomnosć, spěchuje partnerstwo a zmóžnja měr přez stabilitu, předsyda towaršnosće Reinhard Zinkann wuzběhny. „Pod nawodom Marka Rutteho so pokazuje, zo njejstej wojerska sylnosć a zawěsćenje měra žadyn přećiwk, ale zo so mjez sobu wudospołnjatej.

Z Westfalskim měrom běchu 1648 surowu 30lětnu wójnu skónčili.

Akciski plan Ruskeje dla

štwórtk, 06. nowembera 2025 spisane wot:
Berlin (dpa/SN). Nowa narodna wěstotna rada je na swojim prěnim posedźenju akciski plan k wotwobaranju hybridneho wohroženja wosebje ze stron Ruskeje wobzamknyła. Koncept wopřija naprawy přećiwo spionaži za škit kritiskeje infrastruktury, rěčnik knježerstwa zdźěli. K tomu słušeja mjez druhim milinarnje, wodo- a milinowody kaž tež płuno- a wolijowody. Nadrobnosće plana njejsu dotal wozjewili, schadźowanja gremija su tajne. Zwjazkowe knježerstwo reaguje „na přiběracu ličbu hybridnych wohroženjow přećiwo zwjazkowej republice Němskej, kotrež wuchadźeja předewšěm z Ruskeje“, ze skromneje zdźělenki wuchadźa.

Woclowy wjeršk pola kanclera

štwórtk, 06. nowembera 2025 spisane wot:

Berlin (dpa/SN). Na tak mjenowanym „woclowym wjeršku“ je zwjazkowy kancler Friedrich Merz (CDU) dźensa ze zastupnikami branše z wjacorych zwjazkowych krajow wuradźował, kak móhło zwjazkowe knježerstwo w krizy tčacu industriju podpěrować. Na zetkanju wobdźělichu so tež financny minister Lars Klingbeil (SPD), ministerka za hospodarstwo Katherina Reiche (CDU) kaž tež ministerka za dźěło Bärbel Bas (SPD). Nimo ministerskich prezidentow zwjazkowych krajow z woclowej industriju běchu tež šefojo předewzaćow a zastupnicy dźěłarnistwo do kanclerskeho zarjada w Berlinje přichwatali.

Němska woclowa industrija bědźi so hižo dlěši čas z wulkimi problemami. ­Jako dodawaćelka krizojteje awtoweje ­industrije nima hižo dosć woteběraćelow za swoje produkty. Wysoke cła USA importy němskeho wocla nimo toho masiwnje haća. Wysoke płaćizny energije produkciju raznje podróša. Hospodarske ministerstwo připowědźa industrijnu płaćiznu miliny wot lěta 2026.

Merz zakituje Wadephula

štwórtk, 06. nowembera 2025 spisane wot:

Zeleni žadaja sej w debaće wo syriskich ćěkancach wjace wěcownosće

Berlin (dpa/SN). Zwjazkowy kancler Friedrich Merz je w debaće wo syriskich ćěkancach wonkowneho ministra Johanna Wadephula (wobaj CDU) zakitował. ­„Wězo zwjazkowy kancler swojeho wonkowneho ministra podpěruje“, rjekny rěčnik knježerstwa Stefan Kornelius. Merz je jara spokojom, kak je frakcija CDU/CSU wutoru z temu wobchadźała. Wonkowny minister je runja druhim zamołwitym zastupnikam zwjazkoweho knježerstwa swoju poziciju w tymle prašenju rozłožił.

Wadephul bě minjeny tydźeń z wuprajenjemi wo wobydlerskej wójnje w Syriskej tójšto diskusijow w rjadach unije zbudźił. Pobywši w ćežko wobškodźenym měsće w Syriskej minister na tym nětko dwěluje, zo móža so syriscy ćěkancam hladajo na masiwne zničenja do swojeje domizny nawróćić. Merz ­runočasnje rjekny: „Wójna w Syriskej je nimo. Njeje žanych přičinow wjace za azyl w Němskej. Tuž móže so nawrót ­ćěkancow zahajić.“, wón rjekny.

Wuběrny lawreat

štwórtk, 06. nowembera 2025 spisane wot:
Budźmy sprawni: Štó by sej měrowe myto bóle zasłužił hač NATO? Skónčnje su zamołwići w Münsteru, hdźež su 1648 zahubnu 30lětnu wójnu skónčili, zbožownu ruku dopokazali. K swjatočnosći w pyšnej žurli radnicy mam hišće pokiw: Za čestnych hosći bych sej na kóždy pad zastupnikow Serbiskeje přeprosył. Kraj ma wosebje wutrobny poćah k NATO. Najlěpši swjedźenski rěčnik by w tym zwisku Josch­ka Fischer wot Zelenych był. Tón bě lěta 1999 runje wonkowny minister Němskeje, jako měješe NATO wuběrny měrowy plan: Dokelž so Serbiska spjećowaše, swoju Kosowsku prowincu po woli zapada do njewotwisnosće pušćić, NATO Serbisku bombardowaše. 78 dnjow bomby padachu, na ministerstwa, mosty a dwórnišća. Tež „Tornada“ němskeho wójska so na akciji wobdźělichu, kiž je a wostanje wójnske złóstnistwo. Hišće dźensa spominaja w serbiskich městach z pomnikami na 3 000 mortwych ciwilistow. To tla so měrowe myto derje hodźi. Marko Wjeńka

To a tamne (06.11.25)

štwórtk, 06. nowembera 2025 spisane wot:

Razniše chłostanja hroža přichodnje za rozbuchnjenje pjenježnych awtomatow. Zwjazkowy sejm je wčera wječor zakoń schwalił, z kotrymž minimalne chłostanje wot jednoho lěta na dwě lěće pozběhnu. Štóž při rozbuchnjenju druhich wohrožuje, dyrbi z jastwom hač do pjeć lět ličić. „Njeńdźe jenož wo pjenjezy w awtomatach, dźe wo wěstotne začuće ludźi“, rjekny zapósłanc CDU Marec Henrichmann. W Němskej je ličba rozbuchnjenych pjenježnych awtomatow minjenych dźesać lět masiwnje přiběrała.

Před strachami alkohola warnuje społnomócnjeny zwjazkoweho knježerstwa za bój přećiwo drogam Hendrik Streeck. Wón wobkedźbuje lochkomyslne wobchadźenje z alkoholom, „kiž steji při kóždej składnosći w srjedźišću“. Politikar CDU so za to wupraja, „přewodźane piće“ za młodostnych wot 14 lět wotstronić, dokelž wostanje alkohol strašna droga.

Awtonomija w Južnym Tirolu z přikładom

srjeda, 05. nowembera 2025 spisane wot:

Mjeńšiny w prowincy so wosebje škitaja, štož cyłej zhromadnosći tyje

Južny Tirol je hižo lětdźesatki přikład wuspěšneje awtonomije za tam bydlace mjeńšiny. Na kongresu Federalistiskeje unije europskich narodnych mjeńšinow před tydźenjomaj w Bozenje je region puće do awtonomije zastupjerjam tamnych mjeńšinow w Europje pokazał. Z historiskich přičin stej rěč a kultura němskeje a ladinskeje ludnosće w Južnym Tirolu škitanej. Fundament toho je statut awtonomije ze swójskim zarjadnistwom w Južnym Tirolu, kotryž swjećeše w lěće 2022 swoje 50. narodniny. Region je stabilny, hospodarsce rozrostuje a towaršnosć je wusko mjez sobu zwjazana. To je w zjawnym žiwjenju wšudźe widźomne a čujomne. Awtonomija škita tři rěčne skupiny – němsku, italsku a ladinsku – přez proporcny system, wetoprawo a paritetiske komisije. Institucije prowincy zawěsćeja, zo rozsudy cyła ludnosć nosy.

Wadephul rozhorjenje zbudźił

srjeda, 05. nowembera 2025 spisane wot:

Berlin (dpa/SN). Wonkowny minister Johann Wadephul (CDU) je z dalšim wuprajenjom rozhorjenje w frakciji CDU/CSU zwjazkoweho sejma zbudźił. Kaž wobdźělnicy zdźěleja, je Wadephul na frakciskim posedźenju pječa rjekł, zo wupada Syriska hórje hač Němska 1945. Hišće do posedźenja bě so zwjazkowy kancler Friedrich Merz (CDU) prócował, njedorozumjenja wotstronić, kotrež běchu po jězbje ministra do Syriskeje nastali.

Znowa čołm pašowarjow zničili

Washington (dpa/SN). Marina USA je w pacifiskim oceanje znowa pozdatny čołm wikowarjow drogow zničiła a při tym dweju mužow moriła. Tole zdźěla nawoda Pentagona Pete Gegseth. Wón mjenowaše woporaj drogoweju teroristow. Čołm je po jeho słowach drogi po znatej čarje pašowarjow transportował. USA su při akciji tajkeho razu mjeztym wjace hač 60 ludźi w mjezynarodnych kónčinach morja morili, štož powšitkowne mjezynarodne mórske prawo rani.

Warnuje před chaosom w USA

Wopomnišćo za wopory nadpada islamistiskeje Hamas na hudźbny festiwal „Nova“ 7. oktobra 2023. Při nadpadźe na hudźbny festiwal w pusćinje Negev w Israelu běchu terorisća tón dźeń 378 młodych ludźi morili a 44 dalšich zawlekli. Samo někotrych morjenych běchu atentatnicy sobu wzali. Poslednich žiwych zastajencow su 13. oktobra 2025 pušćili. Přiwuzni spominaja na wopory z wobrazami a wšelakimi wosobinskimi wěcami. Foto: dpa/Ingo Lehnik

Šwika debatu Syričanow dla

srjeda, 05. nowembera 2025 spisane wot:

Berlin (dpa/SN). Nutřkowny politikar SPD Sebastian Fiedler je debatu nastupajo spěšny nawrót syriskich ćěkancow do jich domizny kritizował. Zwjazkowy kancler Friedrich Merz (CDU) bě diskusiju nastorčił, jako rjekny, zo je wobydlerska wójna w Syriskej nimo a zo móhli so tuž wšitcy ćěkancy nawróćić a swój kraj zaso natwarić.

Fiedler w rozhłosu rbb na to pokaza, zo tójšto ludźi ze Syriskeje mjeztym w Němskej na dźěło chodźi a dawki a socialne wotedawki płaći. „Wo tym so poměrnje mało rěči. Nawopak. Nastanje ­zaćišć, zo je trjeba, ludźi ze Syriskeje tak spěšnje kaž móžno zaso wotsunyć. Tuta diskusija woprawdźitosći w Němskej ­scyła njewotpowěduje.“

HSSL25

LND onlineshop 2026

Chróšćan Šulerjo

Nowe poskitki knihow LND namakaće w lětušim wudaću Nowinkarja!

Nowinkar 2025