Färöčenjo nimale kaž w swójskim staće žiwi
Färöčenjo (Ferejčenjo) – germanski narod z wjace hač 50 000 přisłušnikami na Färöskich kupach w sewjernym Atlantiku – móža wuspěšnu etnisku emancipaciju nastupajo jako přikład mnohim druhim ludam bjez swójskeho stata słužić.
W druhej połojcy 19. lětstotka, hdyž bě so na wotležanych kupach, politisce k 1 200 kilometrow zdalenej Danskej słušacych, narodne wozrodźenje započało, bě ličba Färöčanow snadnuška – w lěće 1850 zličichu tam jenož 8 900 wobydlerjow. Najebać to bě jich kulturna a poněčimnje tež politiska emancipacija wuspěšna. W lěće 1852 so poradźi starodawny lokalny parlament Løgting wobnowić a dźeń a bóle etniske a rěčne žadanja přesadźować. Spočatk 20. lětstotka załožichu so narodne politiske strony.
Lubin: Běrow za turistow začinili
Wo njedowěrje wothłosowali
Strasbourg (dpa/SN). Wotum njedowěry přetrać dyrbjała je dźensa komisija Europskeje unije pod nawodom Ursule von der Leyen. Wjacori zapósłancy prawicarskich stron Europskeho parlamenta běchu sej wothłosowanje žadali. Woni kritizuja postupowanje komisije při wikowanskim zrěčenju Mercosur z Brazilskej, Argentinskej, Uruguayom a Paraguayom. Spjećowanje europskich ratarjow su w Brüsselu ignorowali, woni měnja.
Warnuje před optimizmom
Davos (dpa/SN). Wicekancler Lars Klingbeil (SPD) warnuje tež po cofnjenju cłow přećiwo Europje přez prezidenta USA Donalda Trumpa Grönlandskeje dla před wulkim optimizmom. „Po wonym tam a sem minjenych dnjow dyrbimy wočaknyć, što wuradźowanja mjez Trumpom a generalnym sekretarom NATO Markom Ruttejom konkretnje wunjesu. Wón chcył wuslědk „čorne na běłym“ widźeć. Trump bě dojednanje připowědźił, nadrobnosće pak njejsu znate.
Zelenskyj do Davosa skazany
Zahubne wohenje zachadźeja tuchwilu w Chile. Dotal je znajmjeńša 16 ...
Wothladanje dale a dróše
Berlin (dpa/SN). Wothladanje ludźi w starownjach je dale a dróše. Prěnje lěto přebywanja w tajkich domach dyrbja hladanja potrěbni w cyłoněmskim přerězku 3 245 eurow měsačnje ze swójskeje kapsy připłaćić, přepytowanje zwjazka narunanskich kasow wunjese. To je 137 eurow wjace hač 1. julija 2025 a 261 eurow wjace hač spočatk minjeneho lěta. Ličby ćišć na knježerstwo CDU/CSU a SPD dale zwyša, kotrež chce z lětsa planowanej reformu kóšty za potrjechenych čujomnje znižić.
Regionalnje su rozdźěle nastupajo kóšty jara wulke. Najdróše su hladarnje w Bremenje z 3 637 eurow připłaćenja. Najmjenje připłaćić dyrbja ludźo w Saksko-Anhaltskej, mjenujcy 2 720 eurow.
Delegacija USA znowa w Moskwje
Moskwa (dpa/SN). W prócowanjach wo skónčenje wójny w Ukrainje su dźensa dalše koło wuradźowanjow zahajili. Po wjacorych rozmołwach mjez zastupnikami USA, Ukrainy a Europskeje unije wočakowachu dźensa wurjadneho pósłanca USA Steva Witkoffa znowa w Moskwje. Tam chcyše wón ruskeho prezidenta Wladimira Putina zetkać. Witkoffa přewodźa přichodny syn prezidenta USA Donalda Trumpa, Jared Kushner. Wobaj běštaj hižo w decembru k rozmołwam w Moskwje.
Washington spyta, we wójnje posrědkować. W zasadnych prašenjach, kaž pola žadanjow Ruskeje za kónčinami w Ukrainje, pak su pozicije Moskwy a Kijewa hišće daloko wot so zdalenej.
Merz za dowěru a přećelstwo
Davos (dpa/SN). Zwjazkowy kancler Friedrich Merz (CDU) je wuznam NATO wuzběhnył. Wón rjekny dźensa w Davosu: „Najebać wšón hněw a zwadu minjenych měsacow njesměli so transatlantiskeho partnerstwo přespěšnje wotrjec. Jako Europjenjo a jako Němcy wěmy, kak drohotna je dowěra, na kotrejž je NATO natwarjena. W časach wulkomocow su tež USA na tutu dowěru pokazane. Awtokraća maja snadź poddanow. Demokraća maja partnerow a spušćomnych přećelow“, zwjazkowy kancler apelowaše.
Hladajo na konflikt Grönlandskeje dla běchu so mnozy přichoda NATO dla stariosćili. Prezident USA Donald Trump bě wospjet zwuraznił, zo chcył sej Grönlandsku přiswojić. By-li wón při tym namóc nałožował, by drje NATO jako zakitowanski zwjazk rozpadnyła.
W swojej narěči Merz rozsud Europskeho parlamenta kritizowaše, z krajemi Łaćonskeje Ameriki wujednane zrěčenje Mercosur Europskemu sudnistwo k pruwowanju předpołožić. Merz mjenowaše to „zadźěwk“ na njedobro wikowanja.
Trump cła zaso cofnył
Na hospodarskim forumje w Davosu so wo Grönladskej dojednali
Brüssel/Davos (dpa/SN). Statni a knježerstwowi šefojo čłonskich krajow EU chcedźa dźensa wječor na wurjadnym wjeršku w Brüsselu wo dalšim postupowanju w konflikće Grönlandskeje dla wuradźować. Konkretnje ma wo prašenje hić, kak móhła EU na najnowše wudrěwanja prezidenta USA Donalda Trumpa reagować. Trump nochce akceptować, zo Danska dale wotpokazuje, Grönlandsku USA předać a bě tohodla minjeny kónc tydźenja chłostanske cła připowědźił.
Wčera wječor bě Trump swoje hroženja z cłami njewočakowano zaso cofnył, po tym zo bě wón z generalnym sekretarom NATO Markom Ruttejom na swětowym hospodarskim forumje w šwicarskim Davosu wo tym rěčał. W swojej narěči na forumje bě Trump hižo připowědźił, zo njebudźe wojerske srědki zasadźić. Tole bě mjezynarodnje wolóženje zbudźiło.
Kelko kupa płaći?
To a tamne (22.01.26)
Njewočakowano zahe jako swědk wustupował je britiski princ Harry w ciwilnej skóržbje přećiwo bulwarnej nowinje Daily Mail. Harry a druzy prominentni žurnalistam nakładnistwa wumjetuja, zo su wjele lět ilegalne formy rešerše nałožowali, zo bychu informacije z priwatneho žiwjenja jeho swójby zběrali a tak k nowym napismam přišli. Pječa su priwatnych agentow skazali, telefonaty swójby wotposkali a spytali, w domje Harryja techniku k wobčušlenju zatwarić. Nowina wumjetowanja wotpokazuje.
Najstarše wuměłstwo pračłowjekow w prózdnjency namakali su w Indonesskeje. Fachowcy trochuja, zo ja fragment wotćišća ruki 14 króć dźesać centimetrow znajmjeńša 67 800 lět stary. Šablony ruki su sobu najstarše wuměłske formy. Při tym su ludźo swój čas ruku na skału połožili a ju z barbu popryskali.
