Wilamowšćina – rěč, kotruž je šuler wuchował
W pólskej Šleskej leži blisko města Bielsko-Biała městačko Wilamowice. W 13. lětstotku běchu so w regionje kolonisća wšelakich germanskich ludow zasydlili. Woni wuwichu cyle wosebitu rěč, mjenujcy wilamowšćinu (němsce: Wilmesaurisch abo Wymysiöeryś). To je srjedźowěkowska němčina, wobwliwowana wot delnjoněmčiny, nižozemšćiny, frizišćiny, jendźelšćiny, pólšćiny a šotisko-geliskeje rěče. Po lěće 1945 pak wilamowšćinu dźěćom hižo dale njedawachu. Wokoło lěta 2000 rěčeše jenož hišće něhdźe sto ludźi wysokeje staroby tutu rěč.
Trump chce popłatk za přejězd
New York (dpa/SN). W znowa eskalěrowacych wojerskich rozestajenjach na Hormuskim přeliwje su USA dźensa blokadu iranskich přistawow zahajili. US-ameriski prezident Donald Trump připowědźi nimo toho, zo chce sej „fairnosće dla“ w přichodźe popłatk za wěsty přejězd nakładnych łódźow přez přeliw we wobjimje 20 procentow hódnoty nakładowanych tworow žadać. Po tym zo bě so před něšto tydźenjemi podpisane ramikowe dojednanje mjez Iranom a USA pozitiwnje na płaćizny nafty wuskutkowało, so wotpowědne kóšty mjeztym masiwnje powyša.
Hladanje dźeń a dróše
Lipsk/Drježdźany (dpa/SN). Po informacijach Zwjazka narunanskich kasow (vdek) je so přerězna suma swójskeho měsačneho podźěla na kóštach za hladanje w Sakskej lětsa na 3 152 eurow zwyšiła. To je nimale 300 eurow wjace hač loni. Z 3 761 eurami po cyłym Zwjazku najwyši podźěl maja ludźo w Bremenje płaćić. Najtuńši je swójski podźěl za wobydlerjow w Saksko-Anhaltskej. Tam płaća měsačnje 2 891 eurow.
Dalši wopor zastojnikow ICE
Wot 22. do 23. awgusta wotměje so pod hesłom „Freedom 250 Grand ...
Dźeń a wjace zapowědźenjow
Manewry připowědźił
Sankcije pře Israel njewobzamknyli
Brüssel/Berlin (dpa/SN). Hižo dlěje diskutuja politikarjo Europskeje unije wo sankcijach přećiwo Israelej sydlenskeje politiki w Zapadnojordanskim kraju dla. Tež na wčerawšim zetkanju wonkownych ministrow w Brüsselu su znowa wo tym wuradźowali, na kóncu pak so na naprawy dojednać njezamóchu. „Je to hižo stoty raz, zo wo tym rěčimy, kak móhli ćišć na Israel wukonjeć“, Luxemburgski wonkowny minister Xavier Bettel kritizowaše.
Po informacijach społnomócnjeneje za wonkowne naležnosće Kaje Kallas sej mjeztym wjacore čłonske staty EU konkretne namjety za wikowanske embargo přećiwo israelskim sydlerjam žadaja. Španiska, Irska a Nižozemska su hižo unilateralnje wikowanske wobmjezowanja zawjedli. Skeptisce hladajo na sankcije wuprajił je so nimo Italskeje zwjazkowy wonkowny minister Johann Wadephul (CDU). Město hospodarskich wobmjezowanjow namjetuje „efektiwne rozmołwy“ z israelskim knježerstwom. Mjez druhim wonkowny politikar SPD Ralf Stegner poziciju Němskeje kritizuje.
Konsens w dalokej měrje
Eksperća EU starobne hranicy za přistup socialnym medijam pruwowali
Brüssel (dpa/SN). W nadawku Europskeje unije su eksperća starobne hranicy za přistup socialnym medijam pruwowali. Wčera předstajichu swoju rozprawu komisiji EU. Woni poručeja, za dźěći w starobje pod 13 lětami we wšitkich čłonskich statach EU přistup socialnym medijam a druhim digitalnym posłužbam wobmjezować. Jich wužiwanje měło po jich měnjenju za tutu starobnu skupinu jenož pod dohladom staršich abo pedagogow a z časowym wobmjezowanjom dowoleć.
To a tamne (14.07.26)
Za pomnik woporow RAF, kotryž bě bayerski nutřkowny minister Joachim Herrmann (CSU) njedawno namjetował, je so tež pjeć swójbow wot teroristiskeje organizacije morjenych ludźi wuprajiło. W interviewje z nowinu Bild rjekny syn w lěće 1977 morjeneho prezidenta dźěłodawarjow Hannsa Martina Schleyera, zo je najwjetši čas, zo postaji so woporam najpozdźišo klětu składnostnje 50. róčnicy tak mjenowaneje Němskeje nazymy ze 14 smjertnymi woporami terora RAF centralny pomnik.
Masiwnych IT-problemow dla njejsu wčera na Berlinskich chłostanskich a ciwilnych sudnistwach dźěłać móhli. Tam njemějachu ani přistup mejlkam ani elektroniskim sudniskim aktam. Přičina za to běše licencny problem za software, zdźěli justicne zarjadnistwo Berlinskeho senata.
Cyrkej móža nětko saněrować
Berlin (B/SN). Za kulturneho statneho ministra Wolframa Weimera su cyrkwje najwjetši kulturni nošerjo Němskeje a zdobom „elementarny wobstatk našeje kulturneje identity“. Minister wopyta historisce wuznamnu ewangelsku wopomnjensku cyrkej kejžora Wylema w Berlinje a přepoda jeje załožbje spěchowanske srědki dźewjeć milionow eurow, zo móhli pomnikoškitany dom saněrować.
Nowa jednaćelka EWTN
Köln (B/SN). Nowa jednaćelka katolskeho telewizijneho sćelaka EWTN w němskorěčnym rumje je Theresia Theuke. Zamołwjaca strategiske a organizatoriske wuwiće chce wona swětowu medijowu syć EWTN dale wuwiwać a nowej generaciji ewangelij posrědkować: „zmužiće, wěrnje a na inspirowace wašnje“. Jeje předchadnik Martin Rothweiler bě sćelak w Němskej wutworił a 25 lět nawjedował. Wón je nětko programowy direktor.
Bamž na kupje Lampedusa był
Wizija Europasiona: Měr na swěće zachować
Lětuši kongres Europasion su před tydźenjomaj w awstriskim měsće St. Martgarethen w Burgenlandźe přewjedli. Mjez wobdźělnikami běše skupina Serbow.
Chrósćicy/St. Margarethen (SN/MiR). Pasionske hry St. Margarethen we awstriskim Burgenlandźe woswjeća lětsa stoty jubilej. Tuž su tamniši akterojo čłonow europskeho třěšneho zwjazka Europasion na kongres přeprosyli. Zdobom su wot 23. meje do 12. julija nowoinscenaciju pasionskeje stawizny „Mirjam – sylna kaž smjerć je lubosć“ předstajili. Předstajenje na hrajnišću w něhdyšej skale su nimo domoródnych a mnohich dalšich zajimcow tež wjacori Serbja, kotřiž su so na kongresu wobdźělili, sćěhowali. „To běše přemóžace dožiwjenje“, rjekny Marcel Haza, kotryž je zhromadnje z Pětrom Zahrodnikom tekstowu předłohu za lońše pasionske hry w Chrósćicach pisał. „Najbóle putało je Mirjam a jeje dušiny a duchowny poměr k Jězusej kaž tež wočiwidna zhromadnosć hrajerjow“, wón doda.
