Bajka a spěwy z jednoho pjera
Do zbožowneho dźěćatstwa słušeja bajki a spěwy. Njezadźiwa tuž, zo mamy njemało serbskich knihow, kiž woboje zwjazuja. „Mjetelčka“ (LND 1987), stawiznički z notami za melodiku, „Knjez Mróz a knjeni Zyma“ (LND 1989) abo „Marka, Janko, pójtaj won“ (LND 2016). Wot lońšeho předleži w Ludowym nakładnistwje Domowina najnowša publikacija w tutym stilu a zdobom prěnička nazhoniteje awtorki „Zhubjena kniha mudrosće“ Sabiny Žuroweje. Porno prěnim naspomnjenym titlam je tule awtorka nimo bajki tež spěwy sama spisała, hudźbu tworiła a nahrawanja, dirigat a nawod produkcije za přidatu cejdejku přewzała. Wučerka Sabina Žurowa je sej tójšto předewzała a by-li knize jeje biografiju přidali, bychmy zhonili, zo so hižo lětdźesatki za młodźinske dźiwadło w šulach zasadźuje a za nje kruchi pisa. Serbske Nowiny pisachu w lěće 2019: „Wosebitej měznikaj swójskeho tworjenja stej Sabinje Žurowej w lětomaj 2004 a 2009 spisanej kruchaj ‚Knoćik Frido‘ a ‚Zhubjena kniha mudrosće‘. Wobaj je wona z Pančičansko-Kukowskej skupinu kaž tež ze šulerjemi z Ralbic a Worklec inscenowała.“
Swětowy duch w Serbach
Wo započatku ludoweho kubłanja w Mužakowskej holi
Su němscy, pólscy, ruscy, litawscy, čěscy abo serbscy roboćenjo kmani pisać, čitać abo samo ličić? We 18. lětstotku bě tute prašenje tak njejasne kaž w 16. lětstotku prašenje, hač słušeja Indianojo poprawom k čłowjekam, k samsnej družinje stworjenjow kaž my? Wo druhim prašenju měješe bamž rozsudźić, wo prěnim su po wjele pospytach knjezow, fararjow a wučerjow zwěsćili: Haj, tući roboćenjo su inteligentni a kmani dosć, zo bychu jich čitać a pisać a ličić wučili, a zo bychu za to wosebite metody nałožili.
Wo mjelčacych (demokratiskich) žabach
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Tři lětdźesatki bjez žanrowych hranicow
Hrajna doba 2021/2022 bě a je Němsko-Serbskemu ludowemu dźiwadłu wosebita přiležnosć, stawizny jewišćoweho wuměłstwa w Budyšinje na najwšelakoriše wašnje wobswětlić. Wšako bu před 225 lětami prěnje stajne hrajnišćo w sprjewinym měsće wutworjene, mjenujcy w lěće 1968 zwottorhane dźiwadło při Lawskich hrjebjach. Dalša róčnica bě załoženje klankodźiwadła před 60 lětami. A přichodny jubilej steji hižo před durjemi. W hrajnej dobje 2022/2023 budźe tomu 30 lět, zo šulerki a šulerjo Serbskeho gymnazija Budyšin přihladowarjow prawidłownje na „deskach, kotrež swět woznamjenjeja“ zawjeseleja, zahorjeja, zamyleja a k rozmyslowanju pohnuwaja.
Wot wšeho spočatka jewišćo eksperimentow
Za serbske tradicije a nałožki so jara zajimuja
Wulkodubrawska starownja „Na kromje hole“ ma stajnje wulki zajim na tym, wobydlerjam wotměnjawe dny poskićeć. Nimo zwučenych zaběrow wěnowachu so njedawno tež Serbam.
Tři młode Budyšankize swojimi hłosami zahorjeja
Zo by něšto rjenje klinčało, njeje přeco instrument trěbny
Zo chowaja serbscy spěwarjo a serbske spěwarki wulki potencial w sebi, njeje dawno hižo žane potajnstwo wjac. Nowowutworjena a-cappella-skupina „Trojozynk“ je dobry dopokaz za to. Jej přisłušeja šulerki 10. lětnika Budyskeho Serbskeho gymnazija 16lětna Clara Kochanec a 15lětnjej sotře Sarah a Josephina Bretschneiderec. „Znajemy so hižo z časa zakładneje šule. Něhdźe wot 5. lětnika započachmy časćišo hromadźe spěwać. Hakle wot lońšeho nowembra wustupujemy oficialnje jako skupina. Jako bu flajer za adwentne wiki přihotowany, je so nas iniciatorka prašała, kak naša trójka scyła rěka. Dokelž běchmy přeco hižo trojohłósnje spěwali a chcychmy na kóždy pad serbske mjeno měć, smy potom ‚Trojozynk‘ zapodali“, Josephina rozłožuje.
Dopomnjenki z dźěćatstwa su tomu pohnuwali, hród kupić
Pohladnicy powědaja wo dawnych časach, swědča wo podawkach a ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy minjene lěta nimale pozabyli.
Krasne a radostne jutry
Po wšej Hornjej, srjedźnej a Delnjej Łužicy smědźachu ludźo lětsa skónčnje zaso jutry bjez wobmjezowanjow swjećić. To bě předewšěm jutry njedźelu tež widźeć. Mnozy běchu přijěli, zo bychu radostne a krasne jutry z křižerjemi, jutrownymi spěwarkami, Jejkacym Handrijom abo na cyle swoje wašnje na čerstwym powětře a ze słóncom přežiwili. Wosebje křižerjo w Budyšinje – jutrownej stolicy – mějachu swoju lubu nuzu so dopołdnja přez masy přihladowarjow předrěć – jara zlě bě krótko za Mostom měra při kružnym wobchadźe na Schliebenowej, hdźež dyrbješe policija najprjedy sebi a potom tež křižerjam šćežku wutworić.
Tola tež to njebě žadyn problem. Wšako běchu wšitcy – wšojedne hač zastojnicy, křižerjo abo hosćo-přihladowarjo wobrjadow – jara přećelni. Zawěsće je tomu słónčne wjedro runje tak polěkowało kaž njewobmjezowanosć po dwěmaj lětomaj z koronu.
Tři generacije so za narodnu drastu horja
Serbska rěč a narodna drasta tworitej jako nošny stołp krutu serbsku jednotu. Tomu bě tež w něhdy serbskim Wulkim Ćisku tak. Hdyž bě tam, kaž je Arnošt Kowar 1955 ličił, hišće 116 nošerkow narodneje drasty, bě jich 14 lět pozdźišo jenož hišće 69.
Hdyž je so Helga Nazdalina za čas suroweje Druheje swětoweje wójny 1943 tam do Kašporec swójby narodźiła bě ródna wjes hišće serbska. Wotrostła je wona pod skromnymi poměrami z jědnaće lět staršim bratrom a wo šěsć lět staršej sotru. Narodne a nabožne kubłanje staršeju so w njej zakorjeni. Dźensa dopomina so rady na swój čas dźěćatstwa a zo bě Ćisk tehdy nimale ryzy serbska wjes.
Cyła chěža połna klankow
Někotři zběraja piwowe podłožki abo šwabličkowe tyzki, tamni rědke twjerde pjenjezy a zaso druzy snadź tež jutrowne jejka. Zwjetša steja wone pokłady we witrinach abo su w kartonach abo faškach wotpołožene. Što pak je, hdyž zběranska zahoritosć njewočakowane rozměry docpěje? Nó, w tajkim padźe stanje so druhdy cyłe domske z dožiwjenskim muzejom. A tajki maš we Wodowych Hendrichecach, w muzeju klankow swójby Büttrich. Zaměstnjeny je w stilowej tykowanej chěži ze stołom, natwarjenej před nimale 200 lětami w hasy An der Läuterau 11, kotraž steji dawno pod škitom pomnikow. Přehladka, kotraž pyta swojeho runjeća, so po wjace hač 80 kwadratnych metrach rozpřestrěwa.
