Spočatk lěta je sławna spěwarka Björk napisała, zo „žohnuje Grönlandźanow w jich wojowanju za njewotwisnosć, dokelž su Islandźenjo wodychnyli, hdyž su so w lěće 1944 wot Danskeje dźělili.“ A dale: „Njewotwisnosć Islandskeje je přežiwjenje mojeje rěče wuskutkowało, hewak bychu moje dźěći dźensa dansce rěčeli. Wěmy wo Grönlandskej, hdźež su so Danojo aktiwnje prócowali, grönlandski lud wutupić.“ Před lětomaj wozjewi britiski dźenik The Guardian, zo su danscy lěkarjo mjez 1966 a 1970 4 500 grönlandskim žonam a holcam wot dwanaće lět spiralu implementowali, zo by so mjenje dźěći narodźiło. A su Grönlandźankam narodźene dźěći preč wzali, zo bychu je dansce kubłali.

4 500 mortwych w Iranje

srjeda, 21. januara 2026 spisane wot:

Teheran (dpa/SN). Při najnowšich protestach w Iranje je po informacijach aktiwistow něhdźe 4 500 ludźi žiwjenje přisadźiło. Organizacija za zachowanje čłowjeskich prawow HRANA je dotal 4 519 mortwych zličiła. Dalšich 9 000 smjertnych padow hišće přepytuja. Mjez morjenymi je tež 197 policistow. Internet w Iranje wostanje dale zawrjeny. Jenož poněčim předrěwaja so informacije z Irana, kotrež woprawdźity rozměr namócneho poraženja protestow dokumentuja.

Milion ludźi bjez miliny

Kijew (dpa/SN). Po ćežkich ruskich nadpadach na infrastrukturu kraja dyrbi po informacijach ukrainskeho prezidenta Wolodymyra Zelenskeho něhdźe milion ludźi jeničce w Kijewje bjez miliny wutrać. Wjace hač 4 000 wysokodomow stolicy z třomi milionami wobydlerjow je bjez tepjenja, Zelenskyj w swojim wječornym widejowym poselstwje zdźěli. Na­jebać nadpady su jadrowu milinarnju Černobyl zaso syći přizamknyli.

Za Kurdow demonstrowali

Po wšej USA, kaž tule w kaliforniskim San Diego, protestuja ludźo přećiwo politice prezidenta Donalda Trumpa, kotraž měri so dale a bóle přećiwo zasadam demokratije a swobody. Demonstranća Trumpej wumjetuja, zo nałožuje awtokratiske srědki mócnarjow a zo wupěra so kaž kral. Foto: dpa/Jacob Lee Green

Zwyša ćišć na demokratow

srjeda, 21. januara 2026 spisane wot:
Washington (dpa/SN) W rozestajenju wo wjele diskutowanym zasadźenju zarjada za migraciju ICE w staće Minnesota je justicne ministerstwo USA ćišć na demokratiskich politikarjow zwjazkoweho stata zwyšiło. Kaž medije rozprawjeja, su guwernera Tima Waltza, generalneho statneho rěčnika Keitha Ellisona a měšćanostu Minneapolisa Jacoba Freya na sudnistwo skazali. Pozadk su rozestajenja po zasadźenju zastojnikow ICE, při kotrymž bě zastojnik 37lětnu mać třoch dźěći zatřělił. Zamołwita ministerka zadźerženje zastojnikow zakitowaše. Po­dawk je po wšěm kraju protesty zbudźił a juristiske rozestajenje mjez zwjazkowym krajom Minnesota a zwjazkowym knježerstwom zawinował.

Přiměr w Syriskej wujednany

srjeda, 21. januara 2026 spisane wot:

Damaskus (dpa/SN). Po nowych wojowanjach na sewjeru Syriskeje su so přechodne knježerstwo a wot Kurdow nawjedowane Syriske demokratiske mocy (SDF) na přiměr dojednali. Po informacijach ma přiměr najprjedy raz štyri dny trać. Wojerske jednotki noweho syriskeho knježerstwa su so minjeny čas wo­spjet do kónčin zadobyli, kotrež SDF kontroluja. Při tym je k wojowanjam dóšło. Kurdojo, něhdy najwažniši zwjazkarjo w boju přećiwo teroristiskej milicy IS, so boja, zo dyrbja teritorije, móc a wuwojowane prawa zaso wotedać.

Wčera běchu so Kurdojo jako stražnicy wuwołaneho lěhwa jatych islamistow al-Hol w Syriskej wróćo sćahnyli, po tym zo bě tam k wojowanjam dóšło.

Trump „Měrowu radu“ załožił

srjeda, 21. januara 2026 spisane wot:

Washington (dpa/SN). Najebać zdźeržliwu reakciju europskich zwjazkarjow je prezident USA Donald Trump dźensa wot njeho iniciěrowanu Měrowu radu załožił. Za to je wón w šwicarskim alpowym městačku Davosu tak mjenowanu Chartu měroweje rady podpisał. W běhu dnja wočakowachu narěč Trumpa k wažnym mjezynarodnym problemam.

Zwjazkowe knježerstwo njeje so dotal jasnje k Měrowej radźe wuprajiło. Prócowanja wo měr a wujednanje w Berlinje zasadnje witaja, rěčnik knježerstwa zdźěli. Za to pak bě swětowe zjednoćenstwo po zahubnej Druhej swětowej wójnje UNO załožiło, dale rěkaše.

Tež Francoska hišće jasnje reagowała njeje. Trump bě nimo zwjazkoweho kanclera Friedricha Merza (CDU) mjez druhim prezidentku komisije EU Ursulu von der Leyen, ruskeho prezidenta Wladimira Putina, turkowskeho prezidenta Recepa Tayyipa Erdoğana a pólskeho prezidenta Karola Nawrockeho přeprosył. Čłonstwo w Měrowej radźe Trumpa płaći miliardow dolarow.

Rěč mocy a rěč ducha

srjeda, 21. januara 2026 spisane wot:
Mamy so ćežko, za „Nachhaltigkeit“ wšo wopřijace słowo wužiwać. Hač wudźeržliwosć abo naslědnosć – w tutym modiskim němskim zapřijeću tči wjele bytostnych aspektow. Dokelž je němčina tradicionalnje rěč mocy, dźe knježacym wšelakich runin wo to, rjane młowojte słowa kreěrować, kotrež zaćišć posrědkuja, zo su na prawym puću. Najnowši spektakularny přikład je „Sondervermögen“, štož njeje zamóženstwo, ale gigantiski dołh na kóšty přichodnych generacijow. W serbšćinje, rěči ducha a duše, njemóžemy tak manipulatiwnje formulować, naše měritko je konkretne žiwjenje: Štó je što z kotrym praktiskim efektom za druhich činił? A po našich měritkach ma strategija wo­krjesa Sprjewja-Nysa dosć potenciala, spomóžne skutki inspirować. Zo zarjadnisce zamołwity z nazhonjenjow Afriki čerpa, hdźež ludźo tak běrokratisce kaž němscy planowarjo njemysla, je dobre wuchadźišćo. W tutym zmysle: Wjele wuspěcha po puću do přichoda! Marcel Brauman

To a tamne (21.01.26)

srjeda, 21. januara 2026 spisane wot:

Globus za 600 eurow je sej čěski ministerski prezident Andrej Babiš kupił – zo by dokładnje wědźał, hdźe Grönlandska leži. „Jemu pobrachuja zakładne šulske znajomosće“, jeho ludźo w interneće wusměšuja. Babiš argumentuje, zo wšak skutkuje arktiska kupa na kartach wjetša hač wona je. Hakle na globusu widźiš woprawdźity poměr mjez Grönlandskej a USA abo Europu.

Termometer do horceje pjecy tyknył je sydomlětny hólc w bayerskim Schwandorfje, zo by mać wo swojej zymicy přeswědčił. Prjedy hač móžeše „argument“ wućahnyć, termometer w 200 stopnjow horcych kachlach rozbuchny. Nimo wo­hnjoweje wobory tež policija přijědźe. Při detonaciji njeje so nichtó zranił. Jědojteho žiweho slěbra dla pak so kachle hižo dlěje za přihotowanje jědźow njehodźa. Swójba dyrbi sej nowe kupić.

Trutam so lěpje wobarać

wutora, 20. januara 2026 spisane wot:

Kijew (dpa/SN). Zo móhła so ruskim nadpadam z trutami lěpje wobarać, Ukraina swój powětrowy škit přerjaduje. Tutón nadawk je prezident Wolodymyr Zelenskyj wuspěšnemu komanderej truty wužiwaceje jednotki Pawlej Jelisarowej dowěrił a jeho na wicekomandera wojerskeho lětarstwa powołał. Dźe wo lěpše zasadźenje mobilnych jednotkow za wotwobaranje trutow. Tute chcedźa „kaž wulku syć“ po wšěm kraju rozpřestrěć.

Le Pen wojuje wo swój přichod

Paris (dpa/SN). Rewizijne sudnistwo w Parisu je so dźensa Marine Le Pen wumjetowaneho znjewužiwanja pjenježnych srědkow EU dla woprašało. W měrcu 2025 běchu politikarku prawicarskeho hibanja Rassemblement National k dwěmaj lětomaj jastwa z elektroniskimi putami při nohomaj zasudźili. Nimo toho njesmě wona hižo pjeć lět k wólbam nastupić. Le Pen chce 2027 znowa při prezidentskich wólbach kandidować.

Přewjele chorych w zawodach

Po wospjetnych nadpadach žrawcow na płuwarjow a surfowarjow su wjacore pobrjohi w Awstralskej zawrěli, kaž tule pola Sydneyja na juhowuchodźe kraja. Wčera a předwčerawšim su žrawcy trójce ludźi we wodźe nadpadnyli a zdźěla ćežko zranili, mjez nimi dwanaćelětneho hólca. W nowembru bě tam žrawc šwicarsku turistku morił. Foto: dpa/Jeremy Piper

HSSL25

LND onlineshop 2026

Chróšćan Šulerjo

Nowe poskitki knihow LND namakaće w lětušim wudaću Nowinkarja!

Nowinkar 2025