Mócnarstwo na kóncu?

póndźela, 05. januara 2026 spisane wot:
Poselstwo prezidenta USA Donalda Trumpa je jasne: Podwolće so nam, abo bjerjemy sej namócnje, štož sej žadamy! Runje tak jasne je jeho hroženje, zo ma wojerska akcija přećiwo prezidentej Venzuele Nicolásej Madurje „warnowanje“ wšěm tym być, kotřiž so woli USA dale spjećuja. Je tole snadź přičina spodźiwneho mjelčenja, wosebje w europskich krajach? Zwjazkowy kancler Friedrich Merz přeco hišće rozmysluje, kak měł namóc ze stron USA posudźować. AfD, kotraž ma sympatiju Trumpa, tohorunja mjelči. Snadna kritika ze stron EU drje Trumpa wulce jimać njebudźe. Je-li tole wotnětka nowy stil w mjezynarodnych poćahach, mamy drje přichodnje hišće wjace tajkich akcijow wočakować. Wćipni směmy być, kak swět po prěnim šoku reaguje: Wostanje wón kolektiwnje zlemjeny abo namaka snano ­tola móc so spjećować. W stawiznach je dosć dopokazow, zo su wulke mócnarstwa z tajkej namocu jeničce dopokazali, zo su na kóncu. Marko Wjeńka

Nowe lěto w zymnej wodźe witali

póndźela, 05. januara 2026 spisane wot:
Při wonkownej temperaturje runje dweju stopnjow celsiusa je so 15 zmužitych ­Choćebužanow Nowe lěto dopołdnja do tři stopnje zymneje wody Knorawskeho ­jězora (Sachsendorfer See) zwažiło. Dźeń prjedy, silwester, běchu sej městno za ­kupanje na zalodźenym jězoru přihotowali. Wšitcy přisłušeja skupinje zymskich ­kuparjow z mjenom „Choćebuske polarne liški“, kotraž ma dohromady něhdźe 40 čłonow a hižo wot lěta 1979 eksistuje. W zymskich měsacach so kóždu njedźelu ­dopołdnja w lódzymnej wodźe zetkawaja, zo bychu na tute wašnje swoju strowotu skrućeli. Foto: Michael Helbig

To a tamne (05.01.26)

póndźela, 05. januara 2026 spisane wot:

Rubizna při spektakularnym nadpadźe na lutowarnju w Gelsenkirchenje móhła wjac hač sto milionow eurow wučinjeć. Wjacori ludźo su mjeztym zdźělili, zo mějachu wjace hač 500 000 eurow w swojich kašćikach na bance składowanych. Policija so nad informacije kupcow, zwotkal pjenjezy maja, dźiwa. Móžno je, zo jedna so wo ilegalne pjenjezy clanow. Oficialnje rěča potrjecheni wo „kwasnych pjenjezach“. Rubježnicy běchu murje trezora z točenskim nastrojom pře­winyli a zamknjene kašćiki wurubili.

Wowcu „zajeli“ su policisća na dróze pola Konstanza w Badensko-Württembergskej. Wona bě z pastwy ćeknyła a běhaše po dróze. Wjacori šoferojo skoćo widźachu a na policiju zawołachu. Wowca ćekny, jako zastojnikow wuhlada. Skónčnje pak ju popadnychu a zaso na pastwu dowjezechu.

K wjace diplomatiji namołwjał

pjatk, 02. januara 2026 spisane wot:

Rom (dpa/SN). Na swojej prěnjej nowolětnej Božej mši w połnje wobsadźenej Pětrowej cyrkwi je bamž Leo XIV. znjepřećelene staty k wjace diplomatiji a mjezsobnym jednanjam namołwjał. „Kóždy dźeń je za kóždeho z nas móžny spočatk noweho žiwjenja. W tutym ­zmysle měli do runje zahajeneho no­weho lěta kročić“, wuzběhny bamž.

W Bołharskej euro zawjedli

Sofija (dpa/SN). Bołharska je spočatk lěta Lew z eurom narunała. Balkanski stat, kotryž liči k najchudšim w EU, je 21. kraj unije, w kotrymž su euro zawjedli. Nowa zhromadna změna budźe turizmej kaž tež bołharskemu wikowanju z Europu a swětom na wužitk, tak wuzběhnyštaj bołharske financne ministerstwo a narodna banka BBN. Mnozy Bołharojo pak maja strach, zo z přestajenjom měny płaćizny w kraju stupaja.

Smjertnej woporaj w Bielefeldźe

Na njewšědnym městnje, mjenujcy na staciji New Yorkskeje podzemskeje Old City Hall, kotraž leži pod radnicu města, je wčera generalna statna rěčnica Letitia James lěwicarskeho demokrata Zohrana Mamdanija (wotlěwa) jako měšćanostu najwjetšeje metropole w zjednoćenych statach spřisahała. Jemu poboku z bibliju w ruce steji jeho mandźelska Rama Duwaji. Foto: pa/abaca

Tragedijaw Šwicarskej

pjatk, 02. januara 2026 spisane wot:

Crans-Montana (dpa/SN). Silwestersku nóc je w šwicarskej gmejnje Crans-Montana (kanton Wallis) w barje „Le Constellation“ wulki woheń wudyrił. Při tym 40 wopytowarjow zemrě, něhdźe 115 so ćežce zrani – za 80 z nich je strowotniski staw kritiski.

Jako přičinu katastrofy poda knježerstwo kantona Wallis w medijowej zdźělence wčera tak mjenowany „flashover“. Wobrot wužiwa so za njejapki rozmach małeho wohenja na wulki woheń w běhu sekundow. Přičina toho je hoberska horcota, dla kotrejež palacy so material spěšnje wěste płuny twori. Tute so potom samo bjez kontakta z płomjenjemi w běhu sekundach w eksploziji zapala. Najwjace woporow su teenagerojo a młodźi do­rosćeni w starobje nad 20. žiwjenskim lětom. Bara „Le Constellation“ je mjez młodostnymi turistami wosebje woblubowana. Wjetšina zranjenych ma ćežke spalenja kože. Ale tež zajědojćenje kura dla kaž tež złamanje kosćow paniskeje tołkańcy dla je někotryžkuli z nich poćerpjeł.

Za zjawne wohnjostroje

pjatk, 02. januara 2026 spisane wot:
W skeču „Dinner for One“, kotryž telewizijne sćelaki kóždy silwester wusyłaja, přeco rěka: „The same procedure as every year“ – na samsne wašnje kaž kóžde lěto. A tak, kaž ma so butler James lěto wob lěto składnostnje narodnin swojeje knjenje wopić, jeje njeboh přećelow hrajo a sej z hosćićelku spochi připiwajo, praskotaca mjeńšina ludnosće wjetšinje kołowokoło noweho lěta dny dołho na čuwy pada. Přećiwo rjanym wohnjostrojam a praskotanju krótko po połnocy na proze do noweho lěta přiwšěm ničo nimam. Ale sceny ze wšelakich městow – kaž we wobydlerskej wójnje ze strašnymi atakami na policistow a pasantow – pokazuja, zo tu wo kulturne kubło njeńdźe. Tež nic při praskotanju hižo wot spočatka předanje pyrotechniki dny do kónca lěta. Njech je silwesterski wohnjostroj w přichodźe jeničce w horšći wjesnych towarstwow a druhich zjawnych zarjadowarjow. Priwatne ekscesy na kóšty strowoty njetrjebamy. Marcel Brauman

Třo protestowacy w Iranje morjeni

pjatk, 02. januara 2026 spisane wot:

Teheran (dpa/SN). Hižo pjaty dźeń za ­sobu su wčera syły Iranjanow w zwisku z ćežkej hospodarskej krizu w kraju přećiwo awtoritarnemu statnemu wjednistwu demonstrowali. Swědkojo rozprawjeja, zo su w metropolach wěstotne jednotki z masiwnej prezencu protestne ­akcije zaraćili a druhdźe w kraju z njepřiměrjenej namocu přećiwo demonstrantam postupowali. Při tym su znajmjeńša třoch z nich morili.

Zahajili běchu so protesty minjenu njedźelu, po tym zo su dewizowe kursy njejapcy spadnyli. Spontanje su přede­wšěm wikowarjo w stolicy Teheranje na dróhu šli. Bórze so dalše skupiny wo­bydlerstwa přidružichu, mjez nimi studenća a protesty wupřestrěwachu so w slědowacych dnjach na druhe regiony kraja.

Na swojim wopyće štwórtk w prowincomaj Tschahar Mahal a Bachtiari pre­zident Peseschkian njewšědnje wote­wrjenje přizna, zo maja stat a banki winu na tuchwilnej hoberskej inflaciji w kraju. Nimo hospodarskich reformow wón připowědźi, zo subwencije za importerow šmórnje, kotřiž běchu dotal ze statneho spěchowanja dewizoweho kursa profi­towali.

Tójšto spodźiwnych rozsudow

pjatk, 02. januara 2026 spisane wot:

Lukáš Novosad komentuje prěnje tydźenje noweho čěskeho knježerstwa

Praha. Kajke su prěnje tři tydźenje noweho čěskeho knježerstwa byli? Wothladajo wot hodowneho tydźenja, hdyž su wšitcy wotpočowali a politika je wokomik womjelknyła, stej tydźenjej do toho samsnej byłoj, kaž cyły čas wólbnych dobyćerjow do jich knježerskeho spřisahanja – połnej njewěrjomnych anekdotow. Nowy wobswětowy minister Petr Macinka, předsyda strony Motoristé sobě, je po swojim nastupjenju do funkcije zdźělił, zo „z tym je so w Čěskej klimowa kriza zakónčiła“. A hnydom je cyły wotpowědny ministerski team za škit klimy rozpušćił. Jeho ministerski předchadnik Petr Hladík (křesćanska unija KDU-ČSL) naspomni: „Sym wćipny, štó budźe agendu z našimi europskimi partnerami diskutować a organizować.“

Pokiw čitarjam

pjatk, 02. januara 2026 spisane wot:
Dokelž sće wutoru silwesterski Předźe­znak jako přiłohu SN dóstali, dźensa regularny Předźenak jako přiłohu Serbskich Nowin njenańdźeće. Wot přichodneho tydźenja přiłoha zaso prawidłownje wu­chadźa. redakcija SN

HSSL25

LND onlineshop 2026

Chróšćan Šulerjo

Nowe poskitki knihow LND namakaće w lětušim wudaću Nowinkarja!

Nowinkar 2025