Hdyž wuměłča praji: „Njejsym před dołhimi lětami wustajeńcy dla molowała, ale zo bych słowjanske zynki, kotrež su tam klinčeli, zapopadnyła. Wjeselu so, zo su mi wobrazy zmóžnili, swoje wuprajenje ludźom sposrědkować.“ Z tajkich słowow rěči hłuboka lubosć k Łužicy, k regionej, kotryž běše čěskej molerce Alenje Čermákovej serbski kraj. Wčera před 95 lětami, 28. februara 1926, so wona w Praze narodźi, w lěće 2009 wona zemrě.

Mjez mnohimi słowjanskimi wuměłcam, hač běchu to Čech Ludvík Kuba, Słowjenc­ Ante Trstenjak, Polak Jerzy Cieslak­ – mužojo –, je wona swojorazna wusahowaca wosobina. 1976 bu na Zasłužbnu wuměłču ČSSR pomjenowana.

Klasiski format

pjatk, 26. februara 2021 spisane wot:
Chrást (SN). „Svatební & Pohřební“ rěka nowa tačel skupiny Lídova muzika z Chrá­stu. Hudźbnicy su na njej dohromady 30 ludowych spěwow zwěčnili, kotrež titu­lej wotpowědujo „kwasy a chowanja“ tematizuja. Nimo pěsnjow rozdźělnych regionow Čěskeje a Morawy – mjez nimi prěni raz přinoškaj ze Sudetskeje w němčinje – je kapała znowa tež serbskej spěwaj w Plzeňskim studiju Čěskeho rozhłosa natočiła. Zynkonošak je jako CD kaž tež jako dwójna tačel na winylu, wobsahowaca kode za download, wušoł. Někotre eksemplary limitowaneho winyla su w Budyskej Serbskej kulturnej informaciji mjez druhim tež po wašnju „click and collect“ na předań.

Festiwal z fokusom na Europu

pjatk, 26. februara 2021 spisane wot:

„Mać Europa“ je hesło lětušeho 18. filmoweho festiwala Nysa (FFN). Jeli wobstejnosće to dowola, chce jón wuhotowace towarstwo Kunstbauerkino wot 18. do 22. meje jako prezencne zarjadowanje přewjesć.

Wulke Hendrichecy (SN/bn). Festiwalne hesło wotbłyšćuje lětsa jasnje politiske wusměrjenje NFF. „Fokusěrujemy so na to, štož Europjanow zwjazuje – na korjenje europskeje ideje, što Europu dźensa wučinja a kak móhł jeje přichod wupadać. NFF steji jako trojonarodne zarjadowanje wot wšeho spočatka za wotewrjenu, socialnje sprawnu a tolerantnu Europu. Rozdźělne bohatstwo, demokratiske deficity a nacionalistiske zmyslenje pak tule wiziju wohrožeja. Chcemy so z festiwalom mjenowanym aspektam zbližić a tak zesrjedź Europy towaršnostnemu diskursej polěkować“, w zdźělence Kunstbauerkino rěka.

Hendrich Jordan

pjatk, 26. februara 2021 spisane wot:
20. februara před 180 lětami narodźi so wu­čer a spisowaćel Hendrich Jordan wučerskej swójbje w Čelnom we Wochožanskej wosadźe. 1861 skónči wón wučerski studij w Bolesławju a wučerješe naj­prjedy jědnaće lět we Łazowskej wosadźe, dźewjeć lět z toho w Hermanecach nad Sprjewju. Basnješe a pisaše powědančka a wuda serbskej čitance za šulerjow pruskeje Hornjeje Łužicy. Handrij Zejler rěkaše jemu „mój basniski syn“. ­Jako Jordan 1. oktobra 1872 Herma­necy wopušći, zo by w delnjołužiskich Popojcach jako wučer a kantor dźěłał, zbasni jemu Zejler „Mój přewodnik – lubemu přećelej Jordanej“. Hač do smjerće 3. měrca 1910 skutkowaše Jordan w Popojcach. Tam je Zejlerjowe basnje a spěwy do delnjoserbšćiny přełožił. Jordan pisa­še wo stawiznach, mjenowědźe a pućowanjach a wozjewješe tójšto delnjoserbskich basnjow w Bramborskich Nowinach jako jich soburedaktor, we Łužicy a časopisu Maćicy Serbskeje. Tež Pratyju je sobu redigował. Wot lěta 1866 bě Maćicar a wot załoženja Maśicy Serbskeje tež jeje čłon a je Maśicu kaž cyłe delnjoserbske narodne hibanje sobu nawjedował. Manfred Laduš

Studija wo widźomnosći serbšćiny w Budyšinje zwěsća jednorěčne němske nastajenje w stolicy Serbow

„Jednorěčny habitus němskeje towaršnosće zajimy awtochtoneje mjeńšinoweje rěče do prašenja staja – Linguistic landscapes w ,stolicy‘ Serbow Budyšinje“ („The monolingual habitus of German society challenging the interests of an autochthonous minority language: Linguistic landscapes in the Sorbian ,capital‘ of Bautzen/Budyšin“, – tak rěka titul jendźelskorěčneho nastawka dr. Heika F. Martena, kotryž bě wušoł we wědomostnym časopisu Apples – Journal of Applied Language Studies 2019. W artiklu awtor wuslědki studije w sprjewinym měsće předstaja.

Marten je w Berlinje wotrostł a studował, wo gelšćinje w Šotiskej a samišćinje w Norwegskej promowował a w lěće 2016 knihu wo rěčnej politice „Sprach(en)politik“ pisał. Tučasnje nawjeduje informaciski center Němskeje akademiskeje słužby za wukraj (DAAD) za Estisku, Letisku a Litawsku w Rize. Cordula Ratajczkowa je so z Heikom F. Martenom wo jeho přepytowanju w Budyšinje rozmołwjała.

Čińmy to z chorhojčkami

štwórtk, 25. februara 2021 spisane wot:
Kak wupada dobra rěčna politika, zaručaca runoprawosć mjeńšinoweje rěče w towaršnosći, kotraž preferuje jednorěčnu normalitu? Sociolinguist dr. Heiko F. Marten namjetuje, cyle praktisce tež mějićelow wobchodow a firmow aktiwnje narěčeć a jim wuwědomić, zo je hospodarstwo wažny dźěl towaršnostneho žiwjenja a zo su woni tuž zamołwići, dwurěčnosće w regionje zwoprawdźić. Bychmy lisćinu praktiskich naprawow za zwyšenje akceptancy a samozrozumliwosće serbšćiny dale wudospołnić móhli – šulerjow ze serbskej kulturu a rěču zeznajomić tohorunja na nju słuša. Sakske knježerstwo je so loni za hinaše ćežišćo rozsudźiło, za – profesionalnu – imageowu kampanju „Sorbisch? Na klar.“ Tróšku mje to na wabjenje lutowarnjow dopomina: Tam namjetuje žona cyły paket praktiskich polěpšenjow, zo bychu wjace ludźi zdobyli. Wjednistwo pak rozsudźi so město toho za symbolisku ­wabjensku kampanju: „Čińmy to z chor­- hojčkami!“ Cordula Ratajczakowa

Wšitko hinak po lockdownje

štwórtk, 25. februara 2021 spisane wot:

Serbski folklorny ansambl Wudwor ma hižo přez lěta wustojneho wuměłskeho nawodu Kornela Kolembusa. Milenka Rječcyna je so z choreografom, rejwarjom a rejwanskim wučerjom rozmołwjała.

Móžeće rejwarjam a rejwarkam Wudworskeho ansambla (SFAW) tuchwilu scyła někajki trening poskićić, snadź digitalnje?

K. Kolembus: Smój z mandźelskej, kotraž ze mnu zhromadnje Wudworčanow trenuje wo tym rozmyslowałoj, ale so přećiwo zwučowanju z pomocu widejow rozsudźiłoj. Přičina toho je zawěsćenje. Štó zaruča chorobny pjenjez, hdyž rejwarki a rejwarjo doma trenuja a so při tym zranja?

Kotre pokiwy dawaće čłonam, zo bychu w treningu wostali?

K. Kolembus: Wěm, zo woni wěste zwučowanja sami činja. Poručam pak jim, tež wjele so wonka hibać, trochu běhać abo ... drjewo kałać. To spožča wutrajnosć a myški.

Poprawom chcychu Wudworčenjo loni 40. jubilej wobstaća swojeho ansambla woswjećić. Kajke su aktualne plany?

K. Kolembus: Loni njejsmy swjećić móhli a lětsa njebudźemy swjećić, ale orientujemy so na lěćo 2022. Hač tomu potom tak budźe, pokaza wuwiće koronapandemije.

Ján Emanuel Dobrucký

štwórtk, 25. februara 2021 spisane wot:
Wjelelětny archidiakon Janskeje wosady Wojerec Ján Emanuel Dobrucký zemrě tam 19. małeho róžka 1921. Wulka lubosć a přichilnosć rodźeneho Słowaka k serbskemu ludej, jeho kulturje a rěči wuzběhny w nekrologu za njeho Časopis Maćicy Serbskeje. Jako syn ewangelskeho fararja bě so Dobrucký 13. wulkeho róžka 1854 w słowakskich Mošovcach narodźił. Studowaše we Wienje a Lipsku ewangelsku teologiju. Serbow zezna wón w Lipsku přez Sorabičanow. Najprjedy fararješe tři lěta bjez kruteho při­stajenja w słowakskej domiznje. Na to sćěhowaše namołwu ­fararja Jaroměra Hendricha Imiša, jako słowjanski duchowny mjez Łužiskimi Serbami skutkować, hdźež pobrachowachu serbscy fararjo. Na Hodźijskej farje sej ­Dobrucký serbsku rěč tak derje přiswoji, zo móžeše w njej tež pisać a basnić. Spočatnje skutkowaše jako farar w Sprjejcach a po tym 36 lět we Wojerecach. Dohro­mady 38 lět bě wón z Maćicarjom. Jeho najwoblubowanišej powědančce běštej „Handrij, serbski kěbětar“ (jako šuler sym powědančko wjacekróć ze zajimom čitał – přisp. awtora) a „Daniel w lawowej ­jamje“. Spisał je tež wjele nabožnych přinoškow.

Procesy integracije njepřetorhnyć

srjeda, 24. februara 2021 spisane wot:

Budyšin (SN/bn). Hornjołužiska Caritas a zwjazk „Budyšin wostanje pisany“ žadatej sej ze zhromadnej nowinskej zdźělenku, tuchwilny model podpěry za připućowarjow wobchować. „Poradźowanske móžnosće za migraciske klientstwo prewentiwnje sylnić mamy za winowatosć komunow. Wobstejace struktury funguja a měli so wobchować. Žadamy sej tuž wot komunow kaž tež wot Swobodneho stata Sakskeje, eksistowace poradźowanja dale financować. Krótšenja w tym wobłuku móhli k tomu wjesć, zo so jasnje wjetši podźěl wobydlerkow a wobydlerjow z migraciskim pozadkom w kriminaliće abo konsumje drogow potepi. Nimo toho přiběra riziko bjezdomnosće.“

Aktualnje přewjeduje Caritas tydźensce něhdźe 40 poradźowanjow. Podobnu pomoc skići towarstwo Witajće do Budyšina, kotrež něhdźe 25 poradźowanjow wob tydźeń přewažnje čestnohamtsce organizuje. Serwis měri so na wšitkich připućowarjow z „perspektiwu dowolnosće trajneho přebytka“.

Słowjanski bajkowy festiwal

srjeda, 24. februara 2021 spisane wot:

Dešno (SN/CoR). Prěni raz chce Domizniski muzej Dešno w lěću bajkowy festiwal zarjadować. Nawodnica muzeja měješe hižo dawno ideju, „kotraž pak dyrbješe najprjedy raz prawje zrawić“, kaž to jeje sobudźěłaćerka Kathrin Šwjelina na naprašowanje SN zwurazni. Loni bě spěchowanske towarstwo muzeja próstwu wo spěchowanje „Słowjanskeho bajkoweho festiwala“ we wobłuku idejoweho wubědźowanja „Kulturna domizna Łužica“ braniborskemu ministerstwu za wědomosć, slědźenje a kulturu zapodało.

Festiwal je jedyn ze 24 projektow, kotrež su z dohromady 145 próstwow wu­zwolili a kotrež z 9 400 eurami podpěruja. „Mějachmy plan B za mjeńše zarjadowanje, ćim bóle so nětko wjeselimy, zo móžemy woprawdźe z wjacorymi wuměłcami něšto rjane na nohi stajić“, Šwjelina wuzběhny. Wona widźi přede­wzaće zdobom jako dźěl wulkeho projekta „Hódnoćenje imaterielneho kulturneho namrěwstwa Delnjeje Łužicy w němsko-serbskim konteksće“.

słowo lěta 2020

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND