Romuald Domaška
„Mějachmy jenož hišće hołe žiwjenje“
Po 75 lětach chcedźa we Łazu pomnik za woporow ćěkańcy a wuhnanstwa postajić
Wjes to w idyliskej wokolinje: Konradswaldau blisko Briega. „Tři jězory, wulke žiwnosće, tři hosćency, dwaj rěznikaj, dwě pjekarni a třo frizerojo; dźěd a wowka z maćerneho boka měještaj zahrodnistwo a wobchod z kolonialnymi tworami. Staršej wobsedźeštaj frizersku stwu. My dźěći hrajkachmy sej při jězorje. Tam móžachmy so w lěću kupać a w zymje so smykać“, dopomina so 85lětna Sigrid Hanske ze Šćeńcy na dźěćatstwo w Šleskej. Wjes rěka dźensa Przylesie, leži pola Brzega a słuša k wojewódstwu Opole.
W januarje 1945 bližeše so fronta. Druha swětowa wójna nawróći so do kraja, kotryž bě ju rozputał. „Bě jara zyma, minus 23 stopnjow; a mějachmy wjele sněha. Dyrbjachmy ćěkać. Mějachmy jenož mały kófer a poslešćo při sebi, jako so z dwěmaj konjomaj na puć nastajichmy. Wokolne wsy běchu hižo wopušćene.“ Sigrid Hanske rodź. Schmidt bě tehdy dźesać lět stara. Woznam kaž tež stróžele wójny jej hišće wědomej njeběchu.
Na zapad ćěkali
Dalša kniha wo Guliweru wušła
Lipsk (SN). W rjedźe „Literatura w serbskej rěči“ Instituta za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity je wušła nowa kniha pod titulom „Jězby Guliwera“. Z njej zbliža sej serbski čitar třeću a štwórtu jězbu Lemuela Guliwera, kiž po swojimaj prěnimaj jězbomaj do Liliputa a Brobdingnaga doma dołho njewutraje. Hišće dwójce wopušći wón swoju jendźelsku domiznu a swójbu a so hakle po dołhim času a po mnohich ćerpjenjach nawróći. Guliwer dožiwja jězby do Laputy, Balnibarbija, Luggnagga, Glubdubdriba, Japanskeje a Hawyhnhnmowa. Kniha w přełožku prof. Edwarda Wornarja płaći dźesać eurow. Korekturu čitała je Kerstin Šěnowa, wuhotował je nowostku Mato Šlegel.
Z wótrym pjerom šwika irski spisowaćel, anglikaniski měšnik a politikar Jonathan Swift (1667–1745) njedostatki tehdyšeje towaršnosće, ale tež powšitkowne słabosće čłowječeho charaktera. Jeho twórba njeje ani po nimale 300 lětach na aktualnosći zhubiła. Mjeno hłowneje figury Lemuel Gulliver złožuje so na jendźelske słowo gullible, kotrež woznamjenja mjez druhim lochkowěriwosć abo tež ćelkojtosć (Einfältigkeit).
Koncert inteligentnje rozrisali
Budyšin (CRM/SN). „Poprawom dyrbješe dźensa tu w našej tachantskej cyrkwi swj. Pětra oratorij ,Paulus‘ Felixa Mendelssohna Bartholdyja zaklinčeć. Bohužel pak njeje ze znatych přičin wokomiknje móžno tak wobšěrnu chórosinfonisku twórbu z wulkim orchestrom předstajić.“ Takle je farar Christian Tiede zašłu njedźelu hosći witał. Zamołwići ewangelskeje wosady pak běchu inteligentne rozrisanje namakali. Kantaty za smyčkowy orchestero komponista němskeje romantiki w 19. lětstotku, kotrehož mnozy „aristokrata hudźby“ mjenuja, kaž tež dalše jeho duchowne twórby stejachu na programje. Prezentowachu je pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Michaela Vettera. Prědku w ewangelskim dźělu Božeho domu zabrachu swoje městno Berlinska sopranistka Christina Rosenberg, z Budyšina pochadźaca a tu jako altistka skutkowaca Stephanie Hauptfleisch kaž tež tenor Falko Hoffmann z Lipska a basist Sebastian Richter z Kamjenicy. Wulke wočakowanja spjelni tohorunja w połnej měrje prědku agěrowacy smyčkowy orchester Serbskeho ludoweho ansambla.
Zjězd w Slepom
Jurij Słodeńk
Młodym ludźom so wotewrjeć
Čitajće w nowym rozhledźe (26.06.20)
Z přesydlenjom ludźi brunicy dla zhubi serbski lud swoju rěč, swoje tradicije a swoju kulturu. To zwěsći Benedikt Dyrlich w swojim teksće wo boju wo zachowanje Klětnoho. Z pomocu zapiskow ze swojeho dźenika zhladuje na wony čas połny změnow před 30 lětami, jako so poradźi holansku wjes wuchować. Z nimi skića wón čitarjam awtentiski dohlad do časa přewróta, hdźež je so po protestach masow ludźi politiski a towaršnostny system w běhu někotrych tydźenjow sypnył.
Sokoljo w Běłohrodźe
Wot 26. do 28. junija 1930 wotmě so w Běłohrodźe 1. wšosokołski zlět kralestwa Juhosłowjanskeje. Na nim wobdźěli so sylna delegacija Serbskeho Sokoła (22 muži, dźesać žonow) pod nawodom starosty Jakuba Šajby a jednaćela Gustawa Janaka. W Radworju běchu do wuprawy scenu z narodnymaj rejomaj nazwučowali. „Bratr Mjeltka měješe zbožownu ruku při zestajenju zwučowanja“, pisachu Serbske Nowiny po zlěće.
We wulkim měšćanskim stadionje je so wustup 14 bratrow a štyrjoch sotrow derje poradźił. Wujimki zdźeržaneho materiala su w lěće 1990 do filma „Sokoł. P.S. ke kapitlej našich stawiznow“ (scenarij Alfons Wićaz/Toni Bruk) zapřijeli. Hosćo z Łužicy pochodowachu na poslednim dnju zlěta w swjedźenskim ćahu w sokołskich uniformach, žony w narodnej drasće. Šajba, Janak a Mjeltka mějachu česć, so na swjatočnym přijeću na kralowskim hrodźe wobdźělić.
W Juhosłowjanskej přebywaše mjeńša skupina (dźesać Sokołow) hižo w lěće 1928 – na sokołskim zlěće w makedonskim Skopju. Mikławš Krawc
Zazběh wulkeho folklorneho rjadu
Kónc smažnika 1995 bu nowy rjad kulturnych wjerškow w dwurěčnej Łužicy zahajeny – 1. mjezynarodny folklorny festiwal „Łužica ’95“. 8 000 wulce spokojenych hosći dožiwi na štyrjoch dnjach w Chrósćicach pisane programy dwanaće folklornych ćělesow předewšěm słowjanskich narodnych mjeńšin ze šěsć krajow. 400 spěwarjow, rejwarjow a hudźbnikow bě krasne estrady a programy w metropoli katolskich Serbow na statokach poskićiło. Kulturny swjatk wuklinči 25. junija po połnocy z finalom ludowuměłskich skupin a z rejwanskej estradu Serbskeho ludoweho ansambla „Podłu Sprjewje“, štož 4 000 přihladowarjow na Fulkec hórce wulkotnje zahori. Z trójnej „Sławu“ dźakowaše so publikum sobuskutkowacym.
