Njeswačidło a „dolina smjerće“ krawne bitwišća
26. a 27. apryla 1945 howrjachu ćežke boje w Hornjej Łužicy wokoło Pančic-Kukowa, Chrósćic, Njeswačidła, Kaponicy, Łaza a w Delanach. Dny do toho běchu němske armeje wójnskeje skupiny Srjedźa – wone stejachu sewjernje Zhorjelca, pola Lubija a předewšěm w sewjernej a srjedźnej Čěskej – do mócneje napřećiwneje ofensiwy přećiwo lěwemu křidłu 1. ukrainskeje fronty stupili. Skupinu Srjedźa rozkazowaše generalny pólny maršal Ferdinand Schörner, kotremuž jeho hrózbneho wustupowanja dla wojacy „kruteho Ferdinanda“ rěkachu.
Horce boje w Budyšinje a sewjernje sprjewineho města
23. apryla 1945 horjachu w Budyšinje ćežke boje mjez wojakami 24. motorizowaneje gardoweje brigady a 13. gardoweho tankoweho połka pod komandom majora Fomenka a němskej wobsadku za twjerdźiznu postajeneho Budyšina pod rozkazowanjom měšćanskeho komandanta połkownika Hoepki. Tón bě hižo na spočatku sowjetskeje ofensiwy nad Nysu 18. apryla wulki móst awtodróhi sewjernje města rozbuchnyć dał. Tohodla běchu sowjetscy nadběhowarjo dźeń po tym nuzowani Budyšin nadběhować, hačkuliž běchu Drježdźany zaměr postupowacych sowjetskich wojakow.
By-li awtodróhowy móst nad Sprjewju hišće stał, bychu sowjetske tanki runu smuhu dale na wulkoměsto nad Łobjom jěli a Budyšin nalěwo „ležo wostajili“. 18. apryla dopołdnja bližeše so 13. tankowy połk z Hbjelska Wósporkej, a jeho tankisća wobsadźichu městačko, kotrehož móst nad Lubatu běchu Němcy do toho rozbuchnyli. Přez Worcyn docpěchu sowjetske tanki w rańšich hodźinach Budyšin na wuchodnej stronje a zahajichu jeno z tankami a motorizowanymi jězdźidłami a z pjeć nakładnymi awtami infantrije bój wo město.
Lokalna telewizija wažne žórło
Budyšin (SN/bn), „Telewizija ze susodstwa – Wobrazy změny w lokalnej telewiziji 1990 –1995“ bě hesło prěnjeho tak mjenowaneho webinara, wčera wuhotowaneho we wobłuku wot Sakskeje spěchowaneho projekta „Rewolucija a demokratija“ a jeho rjadu „Wopomnjenske lěto 2020 – 30 lět po spadźe Berlinskeje murje a němsko-němskeho zjednoćenja“. Dokelž tuchwilu poprawom planowany seminar na městnje móžny njebě, wuhotowachu jón z pomocu Budyskeje wotnožki Sakskeho wukubłanskeho a wupruwowanskeho kanala we wirtuelnym swěće.
Wo žórłach a etikeće
Nowe stipendije
Drježdźany (SN/bn). „Denkzeit“ rěka nowy program, z kotrymž chcetej ministerstwo za wědomosć, kulturu a turizm a kulturna załožba Sakskeje swobodnje skutkowacych wuměłčow a wuměłcow „tež w času wobmjezowanja mjezsobnych kontaktow a zakaza zarjadowanjow pohnuć, zo bychu dale dźěłali a indiwiduelne nasady nastupajo koronakrizu wuwiwali“. Cyłkownje dwaj milionaj eurow stej za to k dispoziciji. Program měri so na akterow, bydlacych w swobodnym staće, kotřiž su „pandemije dla eksistencielnje a wuměłsce w ćežkim połoženju“, rozłoži sakska kulturna ministerka Barbara Klepsch (CDU).
Njejsu winowaći serbsce wusyłać
Zo priwatny sćelak Radijo PSR stajnje poslednju njedźelu měsaca nabožne powěsće w serbskej rěči wusyła, bě našej nowinje nastork, so w Sakskim wustawje za priwatny rozhłós a nowe medije (SLM) wobhonić, kajki je tuchwilny staw nastupajo serbskorěčne wusyłanja w priwatnych sćelakach.
Lipsk (SN/CoR). „W Sakskim zakonju wo priwatnym rozhłósu (SächsPRG) njebě a njeje žana eksplicitna winowatosć za priwatnych rozhłosowych zarjadowarjow, w serbskej rěči wusyłać. Dokelž njeje žadyn zakonski wukaz, njemóžeše SLM tež žane wotpowědne programowe předpisy za přiwolenja formulować. Při tym ma so směrodajnje tež rozhłosowa swoboda zarjadowarjow po artiklu 5 wotrězk 1 Zakładneho zakonja wobkedźbować. Wotpowědnu směrnicu SLM tuž žanu njeměješe“, rěka w zdźělence, kotruž je wustaw w nadawku předsydy jeho medijoweje rady prof. dr. Markusa Heinkera našemu wječornikej na naprašowanje wo zakonskich wuměnjenjach posrědkował.
Z geta won!
Před 75 lětami Berlinska operacija zahajena 1. dźěl a kónc
20. apryla 1945 započa po planje ofensiwa 2. běłoruskeje fronty nad sewjernym dźělu Wódry hač do Stettina (Szczecina) a Oderhaffa (Zalew Szczecinski). Stettin bu přez bombardowanje a třěleńcu při wojowanjach ćežko wobškodźeny, dwě třećinje twarjenjow zničenej. Jednotki 2. běłoruskeje fronty zapadnje rěki Wódry spěšnje postupili a su z wobsadźenjom Mecklenburgskeje wulkoofensiwu Čerwjeneje armeje na Berlin na sewjeru zawěsćili. 28. apryla docpěchu přistawne město Greifswald.
We Łužicy běchu sowjetscy a pólscy wojacy 1. ukrainskeje fronty hižo 16. apryla na wjace hač sto městnach Nysu překročili. Tón dźeń hač do wječora zdoby 3. gardowa armeja delnjołužiske město Baršć, kotrehož twarjenja běchu po 38 procentach dospołnje zničene, połojca domow bě wobškodźena. Na kromje Baršća napisachu sowjetscy wojacy tehdy rusce we wulkich pismikach, štož bě hišće lětdźesatki čitajomne: „Hišće 140 kilometrow do Berlina! Zmužiće doprědka, ruscy rjekojo!“ A sowjetske tanki jědźechu 17. apryla wottam do směra na Choćebuz.
Serbja witani
Drježdźany/Budyšin (SN). Kurdiski zwjazk mjezynarodneho zjednoćenstwa awtorow PEN w Němskej chce swoju lětušu hłownu zhromadźiznu w Drježdźanach přewjesć. Na nju přeproša tuchwilu něhdźe 50 čłonow wopřijacy zwjazk tež čłonow němskeho PEN-centruma – mjez nimi serbskich awtorow – a dalšich serbskich spisowaćelow a spisowaćelki kaž tohorunja publicistow, kulturnikow a wuměłcow, z čitanjemi abo na diskusijach na zhromadźiznje kónc junija sobu wustupować. Wo tym informuje publicist a spisowaćel Benedikt Dyrlich. Zetkanje wotměje so pod hesłom „Spisowaćeljo tworja mosty přez Łobjo a Eufrat“.
Dyrlich tuž serbskich spisowaćelow, publicistow a wuměłcow namołwja so wobdźělić. Zdobom skedźbnja na to, „zo smy hižo wot lěta 1988 z kurdiskimi literatami a wuměłcami w Kole serbskich spisowaćelow a w Zwjazku serbskich wuměłcow dobre styki hajili“.
Byrnjež koronakrizy dla njewěste było, hač zetkanje budźe, měli zajimcy Benediktej Dyrlichej wobdźělenje přiwšěm přizjewić, tež, zo móhli so na namjety za wobsahi dojednać a je kurdiskim koleginam a kolegam posrědkować.
Łužiske křižerske konje ju wosebje fascinowali
Priscilla Ann Siebert Thornycroft, Serbam jara přichilena a wot nich česćena molerka a ilustratorka, je něšto dnjow do swojich 103. narodnin w Drježdźanach zemrěła. Wot lěta 1952 bydleše a tworješe rodźena Jendźelčanka w Drježdźanach. Wuměłski puć wjedźeše wuměłču tež do Serbow, hdźež su ju konje křižerjow wosebje fascinowali. Wšako je jako rodźena Jendźelčanka tele skoćata lubowała.
Před lětdźesatkami je Drježdźanjanka swoje prěnje křižerske mólby w tehdyšej Serbskej wuměłskej galeriji na Pchalekowej w Budyšinje wustajiła, k wjeselu zajimowanych Serbow. Tři tajke mólby zadźiwachu zajimcow přez wosebite wašnje molowanja křižerskeho konja. Jeje łužiske konje su filigranje zwobraznjene, na to bytostnje zredukowane a trochu z jendźelskim humorom interpretowane.
