Nad Łužicu daloki horicont

pjatk, 20. nowembera 2015 spisane wot:

Basnje a eseje Berlinjana Petera Huckaufa

W prózdninach „domoj“

pjatk, 13. nowembera 2015 spisane wot:

Zaćišće wo lětnjej jězbje po Balkanje dwaceći lět po wójnje (2. dźěl)

PŘI RĚCE LIM

Po wječeri a někotrych přidatnych kilometrach pytam sej z přećelku přijomny nóclěh a namakamoj jón při rěce Lim. Woda je njewšědnje čista, hačrunjež ma hižo něhdźe dwěsćě kilometrow puća za sobu. Ćeče pak nimale bjez wuwzaća přez hłuboke wu­drjeńcy Dinariskich horin, hdźež ani wjetšich městow ani industrije njeje. Tak móžeš so w njej rjenje wukupać, štož je po pućowanju při balkanskej lětnjej horcoće tež trjeba. Stanować w balkanskich krajach drje oficialnje dowolene njeje, njejsym pak to nastu­pajo w zašłych lětach ženje žane špatne nazhonjenja činił. Wšako maja tam tak a tak lědma stanowanišća. Nawopak: Často­ sym najzajimawše rozmołwy z domoródnymi wjedł rano stańši ze stana. Tak tež tule na brjoze Lima.

Wona kóždemu wěrnosć do wočow praji, dźe-li wo problemy. W Koblicach so Monika Pakoßnickowa čestnohamtsce angažuje. Předewšěm nachileny płony zachod do towarstwoweho domu we wsy, kotryž chcedźa tam za ludźi w koleskatym stole natwarić, je jej naležnosć wutroby. Jasne słowa wužiwa tež na rozmołwach za stajnym blidom z wjesnjanostu. „Mnohim wobydlerjam we wsy je chodźić dźeń a ćešo. Mamy mjeztym znajmjeńša třoch w koleskatym stole a šesćoch, kotřiž rolator wužiwaja. Tež woni měli so na wjesnym žiwjenju wobdźěleć směć“, Kobličanka podšmórnje.

Rodźena Němčanka je w Dubrjenku wotrostła. Doma su serbowali. Hakle w pěstowarni je němsku rěč nawuknyła. Něhdźe 13 hektarow pódy mějachu te­hdy wobhospodarjeć. Zdobom dyrbješe so wona wo howjada, swinje, konje a kokoše sobu starać. „Smy takrjec ze skotom wotrostli. Wosom žrěbjatow smy wotćahnyli“, 75lětna powěda, „kóń bě naše bohatstwo, jeno dźakowano jemu smy ćežke dźěło scyła zmištrowali.“

Z něhdźe dwěsćě filmami ze štyrceći krajow w 13 wšelakich sekcijach z dohromady 17 mytami za najlěpše přinoški a hrajerjow, z něhdźe 20 000 přihladowarjemi a z mnohimi filmowcami, režiserami a akterami z cyłeho swěta zhladuje lětuši Mjezynarodny festiwal wuchodoeuropskeho­ filma Choćebuz na přewšo dobry rezimej.

Choćebuski filmowy festiwal, załoženy 1991, je tež k 25. jubilejej zaso zwjetša jara aktualne produkcije w delnjołužiskej metropoli dožiwił. Něhdźe 350 filmow běchu sej zamołwići do toho na druhich festiwalach swěta wobhladali a z nich najlěpše wupytali, kaž programowy direktor Bernd Buder našemu wječornikej rjekny. Něhdźe 120 z 200 produkcijow je nětko­ w Choćebuzu swoju němsku, europsku abo samo swětowu premjeru dožiwiło. Tež tak so znowa wopokaza, zo je festiwal mjeztym najwažniši forum za filmy­ z wuchodneje Europy.

Swět bjez barbjenja widźeć był

Jan Hempel (1917–

1998)

We wobłuku sekcije „Heimat / Domownja“ 25. filmoweho festiwala Choćebuz pokazachu tež produkciji Serba Jana Hempela (1917–1998) „Die seltsame Historia­ von den Schildbürgern“ (1961) a „Zwei Lieder“ (1963). Filmowy historikar dr. Volker Petzold je so ze serbskim filmowcom zaběrał a mjez druhim wotpowědny přinošk za leksikon za němskorěčny film CineGraph spisał. Nimale cyły kapitl wěnuje jemu w knize „Im Schatten der DEFA – Private Filmproduzenten in der DDR“. Cordula Ratajczakowa je so ze stawiznarjom dr. Petzoldom rozmołwjała.

Štó bě Jan Hempel?

Swjedźenski tydźeń k znowawotewrjenju Budyskeje tachantskeje cyrkwje po dwulětnym wobšěrnym ponowjenju

Na lěsycy mjez katolskim a ewangelskim dźělom móžeš serbske a němske hrónčko ze Swjateho pisma čitać.

Přemóžace začuće će wobdawa, hdyž do Budyskeje cyrkwje swjateho Pětra zastupiš. Hižo ryzy wulkosć Božeho domu je přemóžaca, předewšěm jeje swětły błyšć će runjewon wobkuzłuje. Lědma što dopomina hišće na twarnišćo, štož ta­chantska­ cyrkej minjenej lěće bě. Jako w tychle historiskich murjach posledni raz přebywach, wotměchu tam runje dźeń wotewrjeneho twarnišća: Ławki běchu wurumowane, wołtarje zapowěsnjene, w kóždym róžku stejachu twarske lampy a wonka čakachu takrjec hižo róštytwarcy, kotřiž něšto dnjow pozdźišo cyrkej nutřka hač pod wjerch zaróštowachu.

Wšako trjebamoj kołk ...

pjatk, 30. oktobera 2015 spisane wot:

Zaćišće wo lětnjej jězbje po Balkanje lětdźesatkaj po wójnje (1. dźěl)

SERBISKA STOLICA

Běłohródske hłowne dwórnišćo skići pućowarjam rano w šesćich chětro bjeztróštny wobraz. Młodej němskej maturantce na wulkej jězbje po juhowuchodnej Europje najprjedy wěrić nochcetej, zo ma to hižo serbiska stolica być, wšako je metropola při wuliwje Savy do Dunaja z połdra milionom wobydlerjow z wotstawkom najwjetše město cyłeho regiona. Na susodnych kolijach steja stare skótne wagony. Pódla skromneje dwórnišćoweje hale sedźa starši Južni Serbja, pijacy kofej a čakacy na ćahi do prowincy. Z telewizije skiwli někajka domjaca spěwarka lubosćinsku pěseń na turkowske harmonije – kotrež so w prawosławnej Serbiskej wězo „turske“ njemjenuja.

Wotstawk k podawkam, kotrež jako młody dožiwiš, drje je z kóždym lětom wjetši, z pomjatka pak so ći wone njepominu. Runje k róčnicam, kaž tuchwilu k mjeztym sydomdźesatej kónca Druheje swětoweje wójny, nawróćeja so tež dopomnjenki na wony struchły čas a na nowozapočatk po wójnje.

„Změjemy koncert“

Wosrjedź žnjow překwapi nas dirigent Jurij Winar z powěsću: „Ludźo, wotnětka zetkamy so tež njedźelu po kemšach. Změjemy koncert, hromadźe z ruskim chórom.“ Njewěriwišo hač powěstny Tomaš njejsmy to na so hladali. Njedźelu, 12. awgusta, štwórć lěta po wójnje, sym potom mjez tymi, kotřiž steja w Budyskim dźiwadle na jewišću, a zanošuju sobu „Zerja schadźeja we ranju“. A ruski chór – sami oficěrojo, kóždy z wjele rjadami­ na hrudźi – da přitomnym so dźiwać rjanosće ruskich ludowych pěsni dla, kotrež słyša zwjetša prěni raz. Lědma wěrić – dobyćerjo krótko po bitwje z nami bok poboku. Serbam zbliska a zdaloka, pjelnjacym žurlu na poslednje městno, Domowinski předsyda Pawoł Nedo přiwoła: „Tónle koncert je přeswědčace znamjo, zo je serbstwo žiwe po dušacych lětach potłóčowanja a wutupjowanja.“

Filmowcy maja syć wutworić

pjatk, 30. oktobera 2015 spisane wot:

Wot 3. do 8. nowembra wotměje so w Choćebuzu 25. festiwal wuchodoeuropskeho filma. Druhi króć budźe tam tež němsko-serbska sekcija „Heimat / Domownja“, a to 5. a 6. nowembra. Cordula­ Ratajczakowa je so ze zamołwitej dr. Grit Lemke rozmołwjała. 1965 w Grodku rodźena a we Wojerecach wotrostła promowowana europska etnologowka­ skutkuje wot lońšeho jako­ nawodnica filmoweho programa.

Kak wupada Waš koncept za Choćebusku sekciju „Heimat / Domownja“?

dr. G. Lemke: Tři hłowne zaměry su z njej zwjazane. W srjedźišću steji wězo Łužica. Sprěnja dźe wo to, filmy, kotrež su w regionje nastali, hromadu wjesć a pokazać. K tomu słušeja wězo tež serbske. Jim ma sekcija tohorunja forum poskićeć. Zdruha maja so ći hromadu wjesć, kotřiž tele filmy produkuja. A střeća chcemy so pod hesłom „Domizna zwonka Łužicy / Heimat outside Lausitz“ temam wěnować, z kotrymiž ma tež Łužica činić. Kak druhdźe z wudobywanjom brunicy wobchadźeja abo što druhe mjeńšiny činja?

Započinam z poslednim dypkom a tuž z widom zwonka Łužicy. Kotre filmy k tomu předstajiće?

2 625 přinoškow ze 70 krajow

pjatk, 30. oktobera 2015 spisane wot:

Hdyž wuhotuja lětsa wot 3. do 8. nowembra w Choćebuzu hižo 25. mjezynarodny festiwal wuchodoeuropskeho filma, je to zdobom jubilej. Móžemy zhladować na stawizny tohole wuznamneho kulturneho zarjadowanja w Choćebuzu a cyłej Braniborskej. Hladamy-li na tematiku, na profil – předstajeja dźě tam najnowše produkcije z wuchodoeuropskich krajow, z Balkana a Baltikuma a wo nich –, da je Choćebuske zarjadowanje filmow jedyn z najwažnišich a najwobšěrnišich Europy. Po Berlinali je Choćebuski festiwal mjeztym tež druhi najwuznamniši cyłeje Němskeje – tak widźa to znajmjeńša eksperća a filmowcy sami.

nawěšk

nowostki LND