Samo jutrowničku rano pomha

štwórtk, 24. měrca 2016 spisane wot:

Dobroščan Alfons Čórlich je mnohim znaty, dokelž ze swojimaj „złotymaj“ rukomaj­ kóždemu rady pomha. Zo pak steješe jeho kolebka w Šleskej, hdźež bě so před 71 lětami narodźił, lědma štó wě. Krótko po smjerći maćerje přińdźe z dźědom a wowku 1948 do Noweje Wjeski, nan přebywaše hišće we wójnskej jatbje a so hakle pozdźišo strowy nawróći.

Hač do lěta 1959 chodźeše Alfons Čórlich we Worklecach do šule. Ducy domoj je časćišo w Frömmeltec kowarni po­zastał a tam kowarjej přihladował. Jónu smědźeše samo konja při kowanju dźeržeć. Pawołej Frömmeltej so wušikny hólčec­ lubješe. Po wuchodźenju šule bu młodemu Nowowješćanej kowarnja w slědowacych třoch lětach městnosć, hdźež sej wjace hač jenož wušiknu dźě­ławosć přiswoji. Pilnosć, dypkownosć, swědomite a akuratne dźěło běchu wažne kriterije wukubłanja. We Worklecach bě tehdy šěsć koni, wo čejichž pódkowy so pola Frömmeltec starachu – přichodna móžnosć bě Hozec kowarnja w Chrósćicach. Jutry pak zastarowachu tež konjej w Nowej Wjesce a dalše tři w Hrańcy.

Zajim, twjerdy a krutykaž kristal

štwórtk, 24. měrca 2016 spisane wot:

André Domš z Njebjelčic ma wosebity zajim za kamjenje a mineralije

Na čaporowych wikach kupjeny rjany kamjeń – hórski kristal bě spočatk njewšědneho zajima za kamjenje a mineralije młodeho Njebjelčana Andréja Domša.

Skerje jako dekoracija kupjeny kamjeń wubudźi w nim zajim so wobhonić, wo kotry­ kamjeń so jedna, zwotkel pochadźa a kak je nastał. A to poča jeho putać. André chcyše na kóždy pad wjace wo kamjenjach a jich pozadku wědźeć. Pytaše zaměrnje sam dale za rjanymi, njewšědnje skutkowacymi kamjeniznami. W Pěskečanskej pěskowej jamje měješe prěnju wulku geologisku formaciju, kotraž skićeše wulke mnóstwo tajkich.

André wobstara sej fachowe knihi, kotrychž mjeztym tójšto ma. Prawidłownje so w nich wo chemiskej zestawje kamjenja, wo jeho pochadźe a nastaću wobhonja. Ale tež, hdźe móhł njewšědne abo wurjadne kamjenje nadeńć.

Wo „telefonowej wučomnicy“ a wo wjele jejach

štwórtk, 24. měrca 2016 spisane wot:

Muzej jenož jutrownych jejkow? Předstawy wo tym, što so snano za tym chowa, su bjezdwěla wšelakore. Wćipny podam so tohodla do Zabroda w gmejnje Halštrowska Hola blisko krajneje hranicy. Łužiske domizniske towarstwo je Muzej jutrownych jejkow we wu­twarjenej hródźi na Čejkec statoku wutworiło. 29. měrca 2002 su jón wotewrěli. Prěnje mysle wo muzeju, pokazkowej dźěłarni a muzejowym wobchodźe sahaja hač do lěta 1984. Tehdy pak njeměješe přisłušna rada wokrjesa wotewrjene wucho za to.

Po sprjewinym dole niže Budyšina

štwórtk, 24. měrca 2016 spisane wot:

Po kraju po puću

Tónkróć za našu wuprawu z Budyšina awto njetrjebamy. Pohibujemy so po bjezposrědnjej wokolinje města, a to jenož pěši.

Sulšečan Robert Bejma šěsć měsacow na łódźi AIDA kucharił

Mjez pućowacymi, kotřiž dachu sej dowol na pućowanskej łódźi­ AIDA lubić, běše minjene lěta tež tójšto Serbow. Rady so na to dopominaja, što su wšo dožiwili, widźeli a kak wulkotnje su jich tam zastarali. Wo to so stotki ludźi personala na łódźi wodnjo a w nocy staraja, mjez kotrymiž bě tež hižo raz młody kuchar Robert Bejma­ ze Sulšec pola Kulowa.

Křižerjow hospoduja po starej tradiciji

štwórtk, 24. měrca 2016 spisane wot:

Kěrluše křižerjow a klepot konjacych pódkowow – mnohim je tole centralny podawk jutrow we Łužicy. A njemóža sej scyła předstajić, najwjetši cyrkwinski wjeršk lěta na hinaše wašnje woswjećić. Hosćo přichadźeja zbliska a zdaloka, zo bychu telko kaž móžno procesionow widźeli.­ Jutry w Serbach dožiwić­ je jim prosće samozrozumliwe.

Maš pak tež ludźi, kotrymž je samo­zrozumliwe, zo hižo wjele lět jutry křižerjow hospoduja. Takle dźe so tež Florianej a jeho mandźelskej Angelice Smolic w Swinjarni. Tradiciju su tam po generacijach dale dali, a wona drje je mjeztym hižo něšto stow lět stara.

60 koni na dworje

Jutrowny zaječk

štwórtk, 24. měrca 2016 spisane wot:

Michał Nawka

Zaječk je so zabłudźił

a wšě jejka rozzhubił

po zelenej zemi.

Wot koho je jejka brał?

Wot putkow je kupował,

płaćił z tolerjemi.

Hdźe wón jejka pisani,

wari, chowa za dźěći?

Njewidźach to ženje.

Za polemi pod hajkom

zaječk ma swój rjany dom.

Dźěła tam wšo rjenje.

wujimk basnje z knihi

„Dźěći pójće do pola“

Foto: SN/Maćij Bulank (24.03.16)

štwórtk, 24. měrca 2016 spisane wot:
Foto: SN/Maćij Bulank

Žona ze sylnej energiju

pjatk, 18. měrca 2016 spisane wot:

Na wopyće pola wučerki a chóroweje dirigentki Bernadett Hencyneje

Młódna trawa na zahrodźe při swójbnym domje w Budyšinje ma hižo něšto nalětnjeho na sebi­. Rjany to měrny blečk na kromje wokrjesneho města njedaloko Sprjewje. Tule bydli Bernadett Hencyna. Tež stwa w jeje domje wuprudźa přitulnosć, hladaš-li z wulkim woknom na zahrodku. „W nalěću a lěću při rjanym wjedrje rady w zahrodce dźěłam. Trjebam to prosće, to je za mnje wočerstwjenje“, praji Serbowka, jako mje zajimowaneho z woknom hladajo „lepi“. We jstwě z kožanymi křesłami, z blidom a kamorami steji tež klawěr. Na nim hrajo so Budyšanka zawěsće za nazwučowanja­ chórowych spěwow přihotuje. Jako wučerka za hudźbu a němčinu na Serbskim gymnaziju Budyšin kaž tež jako nawodnica chóra gymnaziastow­ 5. do 8. lětnika a Chróšćanskeho cyrkwinskeho chóra wona často na instrumenće hraje. „Njejsym žana pianistka. Móžu pak spěwy přewodźeć a sej tak jednotliwe melodije a chórowe hłosy za proby přiswojić.“

Dušu wočerstwjaca literarna zběrka

pjatk, 18. měrca 2016 spisane wot:

Hdyž wuńdźe zběrnik serbskeje literatury w němskej rěči, so skoku prašenje nanuzuje, hač je so z cyłkowneho bohatstwa serbskeje poezije a beletrije tež to prawe, reprezentatiwne zwuběrało a so při mnohoće serbskeho literarneho tworjenja­ na wurunowace wašnje zestajało. W nakładnistwje POP je jako prěni zešiwk­ BAWÜLON, časopis za literaturu a wuměłstwo lětnika 2016 wušoł přehlad wo serbskej literaturje zašłych lět.

Wšo hromadźe su na 270 stronach dźěła třiceći awtorow předstajene: Dźesatk basnjerkow a basnikow a awtorkow a awtorow serbskeho pjera – Beno Budar, Měrana Cušcyna, Róža Domašcyna, Benedikt Dyrlich, Jurij Koch, Kito Lorenc, Tomasz Nawka, Dorothea Šołćina, Měrćin Wałda a Bernd Pittkunings – a dwójce telko z němskeho kraja a wukraja dawa dojimawy dohlad do aktualneho literarneho tworjenja na serbske abo jej bliske wob­sahi.

nawěšk

nowostki LND