Z rěčemi přez medije – regionalny rěčny seminar
Najlěpši rěčnicy we Wodowych Hendrichecach zhromadnje dźěłali
Regionalny rěčny seminar wotmě so wot 26. do 29. nowembra 2025 we Wětrniku we Wodowych Hendrichecach. Idylisce ležacy kubłanski dom skićeše perfektnu atmosferu za štyri powučne a kreatiwne dny. Cyłkownje 38 rěčnje nadarjenych šulerkow a šulerjow z gymnazijow Budyskeho wokrjesa so tam zeńdźe, zo bychu so w šěsć rěčach ze zhromadnej temu „Z rěčemi přez medije“ zaběrali.
Z Budyskeho Serbskeho gymnazija wobdźělichu so na seminarje Mila Klimanec, Marta Malinkec a Sara Clausenec (8-1) z kursa čěšćiny kaž tež Valentina Šołćic (8-2) z kursa francošćiny. Šulerki buchu z najlěpšich swojeho fachoweho směra wuzwolene. Za kóždu rěč bě jenož šěsć do sydom wobdźělnikow z cyłeho Budyskeho wokrjesa přeprošenych, čehož dla je wopyt seminara wosebite wuznamjenjenje za wuzwolenych.
Jurkowa: Wabimy dale wo nowych wučerjow za šule
Budyšin (SN/mb). Hač do 25 procentow mjenje dźěći na zakładnych šulach w Sakskej – z tutej ličbu je kultusowy minister Conrad Clemens (CDU) „najzrudnišu statistiku Sakskeje“ připowědźił, wo kotrejž su wčera tež Serbske Nowiny rozprawjeli. Što pak spad porodow a wotpowědna prognoza přichodnych ličbow šulerjow za serbsku Łužicu woznamjenjatej? To chcychmy wot Kathariny Jurkoweje zhonić, předsydki Serbskeho šulskeho towarstwa (SŠT).
Haj wšak, lětušemu wulkemu 1. lětnikej na serbskich šulach budu mjeńše sćěhować, to je wotwidźeć. Tež w pěstowarnjach w nošerstwje SŠT je dale a mjenje přizjewjenjow. Najebać to njeje pak spad tajki nahły kaž w metropolach, serbske swójby maja wjac dźěći hač w sakskim přerězku. Za přichod ma SŠT jasny zaměr: wšě stejnišća serbskich šulow zachować. W přichodźe móhła samo lětniki přesahowaca wučba jedna opcija być. To pak njeje zlě, na te wašnje druhe mjeńšiny kaž Frizojo hižo dawno z wuspěchom wuwučuja, kaž su serbscy pedagogojo wot swojich partnerow zhonili.
Dźěći rumpodicha spěwajo přiwabili
„Najzrudniša sakska statistika“
Drježdźany (dpa/SN). Po informaciji Krajneho zarjada za statistiku změjemy na sakskich šulach w šulskim lěće 2040/2041 něhdźe 20 proc. mjenje dźěći a młodostnych hač dźensa. Tuchwilna ličba 419 250 šulerjow potom na něhdźe 337 450 do 367 500 wuknjacych spadnje. Wosebje jasne je wuwiće na zakładnych šulach: Tam změjemy po prognozach zarjada wo štwórćinu mjenje šulerjow hač dźensa. Wot tuteje tendency je cyła Sakska – z małymi regionalnymi rozdźělemi – potrjechena. Hač do šulskeho lěta 2027/2028 ličby hišće zlochka na 418 600 do 428 900 šulerjow stupaja. Po tym pak maja konstantnje jasnje woteběrać.
Sakski kultusowy minister Conrad Clemens (CDU) wopisowaše prognozu jako „najzrudnišu saksku statistiku“ a slubi wobhladniwe a do přichoda wusměrjene postupowanje, „zo njebychmy zmylki zašłosće wospjetowali“. K tomu słuša po měnjenju ministra mjez druhim zdźerženje šulskeje syće w kraju kaž tež mudre planowanje wučerskich městnow. Klětu w januaru chce wón nowu prognozu potrjeby za wučerjemi předstajić.
„Wot wizije k akciji: Kak rewitalizaciju planujemy“
Prof. dr. Nicole Dołowy-Rybińska je na konferency ZARI 13. nowembra zakłady wozrodźenja serbšćiny předstajiła
Rěčna rewitalizacija
Dwurěčne šule budźa nadźiju do přichoda
Na wopyće pola němskeje mjeńšiny w Hornjej Šleskej. Wo prócowanjach a wužadanjach, rěč we wšědnym dnju wozrodźić.
„Měr a pokoj po wšej zemi“, tutu pěseń w němskej rěči zasłyšu, jako wopytam priwatnu dwurěčnu šulu we wjesce Gosławice (němsce: Goslawitz), kotraž přisłuša městu Opole. Gosłowiki – Sołobiki rěka holči chor, kotryž je móhłrjec wizitka šule. Dwurěčna pólsko-němska šula přisporja nadźiju němskeje mjeńšiny w Hornjej Šleskej na lěpši přichod, wšako je ličba tajkich kubłanišćow w regionje jara mała.
Domoj do wulkeho swěta – serbšćinarjo zawod TDDK wopytali
Wobdźělnicy rěčneho kursa DOMOJ su njedawno producenta klimowych kompresorow TDDK w Nadróznej Hrabowce wopytali. Jedyn z nich podawa swoje zaćišće wo tym.
Nadrózna Hrabowka (SN). Swět je wulki. To jako Serb abo Serbowka lochce zabudźeš. Hdyž pak sej na ležownosć TDDK dojědźeš, wuhladaš tam japansku a němsku chorhoj a so prašeš, čehodla mjez nimaj tež serbska zmawuje. Njezwučene je tež, zo čitaš při durjach serbsce „ćahnyć“. Samo „Witajće k nam“ su na taflu napisali. A wězo so dźiwaš, dokelž serbske barby a serbsku rěč w konteksće mjezynarodneho hospodarstwa husto njewidźiš. Poprawom ženje, dyrbju sprawnje přiznać. Ale hnydom sej wopodstatnjam: Swět je woprawdźe wulki!
Plećetaj čerwjenu nitku programa
Sobotu tak daloko je: W Budyskej Krónje zeńdu so serbscy wuknjacy a studowacy na swoju 151. schadźowanku. Prěni raz staj studentaj Milena Wowčerjec a Maximilian Gruber za program zamołwitaj. Milan Pawlik je so z naposledk mjenowanym rozmołwjał.
Kak je k tomu dóšło, zo sy hromadźe z Milenu Wowčerjec naročny nadawk režije programa schadźowanki přewzał?
M. Gruber: To bě móhłrjec připad. Naju předchadnikaj, Katka Pöpelec a Syman Hejduška, staj so najprjedy Mileny woprašałoj. Lětsa na folklornym festiwalu smój so potom móhłrjec spontanje zhromadnje rozsudźiłoj nadawk přewzać.
Pod kotrej temu steji lětuši program? Změjetaj wosebitu překwapjenku abo nowostku za publikum?
M. Gruber: Prašenje, z kotrymž chcemy so lětsa intensiwnje zaběrać, je, što schadźowanka za nas docyła je. Tomu so wšelke dypki programa wěnuja. Wo překwapjenkach nětko hišće ničo prajić njemóžu, wšako hewak překwapjenki njejsu. Publikum pak smě so na tu abo tamnu nowostku wjeselić.
Kelko sobuskutkowacych schadźowanka změje? Kotre studentske abo druhe skupiny kabaretny program wuhotuja?
Seminar FUEN w kraju konfliktow
Komotini (SN/mb). Kubłanska referentka Domowiny Katrin Suchec-Dźisławkowa wobdźěla so wot wčerawšeho wječora hač do štwórtka na lětušim mjezynarodnym seminarje dźěłoweje skupiny za kubłanje europskeho třěšneho zwjazka narodnych mjeńšin FUEN w Grjekskej. Wobchadneho njezboža busa z wobdźělnikami dla je so wčerawše zahajenje zapozdźiło. Potom so wukopa, zo je stat wopytej zastupjerjow FUEN w mjeńšinowych šulach zadźěwał, tak zo so předwidźany program dodźeržeć njehodźi. Kaž nam Suchec-Dźisławkowa zdźěli, je tónraz wšo hinak hač na minjenych štyrjoch zetkanjach, kiž bě wona w Južnym Tirolu, Korutanskej, Rumunskej a Finskej dožiwiła. Wosebje turkowskeje mjeńšiny dla, kotruž grjekski stat njepřipóznawa, je politiskich konfliktow.
Dźensa porěči Suchec-Dźisławkowa wo mjeńšinowej politice w Němskej, při čimž so na wobchadźenje ze Serbami w Braniborskej a Sakskej koncentruje. Na programje konferency steja dale rozprawy wobdźělnikow ze wšelakich krajow mjez druhim wo tym, kak w šulskej wučbje wo mjeńšinach informuja.
Čěski rozsud potrjechi Serbow
Kónc wjelelětneho partnerstwa mjez šulomaj?
Šulska komisija wuchodočěskeje Královéhradeckeje regionalneje rady je zašły tydźeń rozsudźiła, zo maja so wšitke wjelelětne gymnazije w něhdyšim wokrjesu Jičínje zawrěć, dokelž je přemało šulerjow. To su starosće a powěsće derje znate tež ze Serbow. W Čěskej to nětko konkretnje rěka, zo w systemje štyrilětnych, šěsćlětnych a wosomlětnych šulow te poslednje dale njewostanu. Rozsud potrjechi tež Serbow, wšako ma gymnazij w městačku Hořice partnerstwo z Choćebuskim Delnjoserbskim gymnazijom. Z tym hrozy kónc tutoho partnerstwa. Na spočatku wuměny mjez šulomaj bě mjenujcy Choćebuske wuměnjenje: zeznajomjeć młodšich šulerjow, zo bychu dźěći ručež móžno druhu słowjansku rěč zeznali. Lětsa je tomu tuž hižo dwaceći lět, zo jězdźa jedne lěto čěscy šulerjo do Serbow a druhe lěto serbscy do wuchodneje Čěskeje. Organizator wuměny je wot spočatka sem čěski wučer z Hořic dr. Jan Tomíček. Za Choćebuski gymnazij je to jenička wuměna z wukrajom.
