Barcelona (SN). Přećiwo katalanskimaj online-nowinomaj VilaWeb a La Directa, kotrejž přisłušatej Europskemu zjednoćenstwu dźenikow w regionalnych a mjeńšinowych rěčach (MIDAS), je španiski Zarjad za škit datow AEPD chłostanske jednanja zahajił. Wo tym je VilaWeb čłonow MIDAS minjeny pjatk w nowinskej zdźělence informowała. Přičiny za to su kritiske rozprawy wobeju medijow wo statnych zastojnikach policije, kotřiž su z wopačnej identitu mjez druhim skupiny aktiwistow wuskušowali, kiž za njewotwisnosć Katalanskeje wojuja.
Wotkryła běše to redakcija nowiny La Directa w swojich rešeršach hižo w lěće 2022. W regionje kołowokoło města Valencia su policajscy zastojnicy wjacore měsacy abo samo lěta katalanske hibanje za njewotwisnosć systematisce infiltrěrowali. Rozprawy wo tym wozjewichu tež VilaWeb a dalše medije a nastorčichu z tym politisku debatu. Wjacore naprašowanja su španiscy parlamentariscy zapósłancy w tutym zwisku na knježerstwo stajili a w katalanskim regionalnym parlamenće je so přepytowanski wuběrk z temu zaběrał.
Prěnja wot kumštneje inteligency (KI) stworjena filmowa dźiwadźelnica rěka Tilly Norwood. Wona přewozmje hłownu rólu w filmje „Misaligned“, kotrehož produkciju Londonska firma KI-Studio Particle 6 bórze zahaji. Film kategorije comedy-drama je hybridna produkcija, na kotrejž so nimo digitalnje stworjenych dźiwadźelnikow tež woprawdźići hrajerjo wobdźěla, tak zamołwići.
Chorosć z mjenom Cyclopsoriasis ze sylnej židlawu rozšěrja so tele dny w USA. Jedna so wo infekciju ćeńkeho črjewa, kotruž zawinuje parazit Cyclospora cayetanensis. Wón čuje so w zanjerodźenej wodźe w ćopłych klimatiskich kónčinach derje. Hačrunjež Cyclopsoriasis smjertna chorosć njeje, stej minjeny tydźeń w zwjazkowym staće USA Michiganje dwě wosobje na jeje sćěhach zemrěłoj.
Rom (B/SN). Nowa DNA-analyza předstaja kompleksny wobraz stawiznow 4,40 metrow dołheho a 1,13 metrow šěrokeho smjertneho ruba z Turina. Studija je čłowječe, zwěrjeće a rostlinske herbske slědy z rozdźělnych kónčin zwěsćiła, wozjewi fachowy časopis Scientific Reports. Na rubje su tež slědy křižowaneho čłowjeka. Hač so wo Jězusa jedna, njeje jasne.
Wandalizm w Medźugorju
Sarajewo (B/SN). Po wandalizmje na hnadownym městnje Medźugorje je policija w Bosniskej a Hercegowinje pozdatneho skućićela zajała. Podhladny je wjacore postawy swjateje Marije z čornej barbu pomórał a hakle njedawno ponowjeny wołtar zapalił, rozprawjeja městne medije. K pjećdnjowskemu młodźinskemu festiwalej wočakuja wot 1. awgusta w Medźugorju 50 000 młodostnych z cyłeho swěta.
Nadpad na platformu
Budapest/Paks (dpa/SN). Historisce niskeho stawa wody w Dunaju dla je Madźarska swoju atomowu milinarnju blisko města Paks wupinyła. Madźarski Ministerski prezident Peter Magyar zdźěli w socialnych syćach, zo su wupinjenje poslednjeho wot dohromady štyrjoch reaktorowych blokow w nocy na njedźelu přihotowali. Milinarnja leži něhdźe 100 kilometrow južnje Budapesta a wužiwa wodu z Dunaja za chłódźenje.
Nadpad z bombu w Moskwje
Moskwa (dpa/SN). Samotwarjena bomba je sobotu wječor w hosćencu w štwórći Moskwy blisko coologiskeje zahrody rozbuchnyła a po informacijach zamołwitych zarjadow tři wosoby moriła a 21 hosći zraniła. Mjez woporami je žona, kotraž měješe z metalowymi kulkami pjelnjenu bombu w pakeće pod pažu, jako běchu ju wěstotni zastojnicy při zachodźe přepruwowali. Ruscy bloggerojo rozprawjeja w socialnych syćach, zo běše w hosćencu general ruskeho wójska Aleksander Tšajko swoje 55ćiny woswjećił.
Zhorjelc turistisce woblubowany
Vaduz (dpa/SN). Knježerstwo małeho wjerchowstwa Liechtenstein je kónc tydźenja cyberowy nadpad na register „hospodarsce woprawjenych wosobow“ dožiwiło. Něhdźe 31 000 datowych zapiskow z informacijemi wo wosobach, firmach, załožbach a rukowaćelstwach su njeznaći dotal pokradnyli. Z registrom spyta liechtensteinske knježerstwo financowanju terorizma a płokanju pjenjez zadźěwać.
Nawodnica knježerstwa Brigitte Haas a minister za justicu Emanuel Schädler staj krizowy stab zwołałoj. Z něhdźe 41 000 wobydlerjemi je wjerchowstwo sobu najmjeńši kraj swěta. Zdobom pak je stat hladajo na nutřkokrajny bruttoprodukt jedyn z najbohatšich krajow swěta.
Berlin (dpa/SN). „Renta z 63“ dawno hižo žana renta z 63 lětami njeje. Tuchwilu podadźa so ludźo z přerěznje 64,5 lětami na wuměnk. Najebać to je wona přičina nowych politiskich diskusijow. Nic naposledk dźe wo prašenje, hač dyrbja paket reformow rentow změnić, kotryž je rentowa komisija wudźěłała. Najzwadniši dypk w naćisku komisije je wotstronjenje zastupa do renty po 45 lětach dźěła z połnymi dochodami.
Šef CSU Markus Söder je so wčera w lěćnym interviewje telewizijneho sćelaka ARD za naćisk a přećiwo změnam wuprajił. Jako „zmysłapołnu wotmołwu na prašenje demografiskeho wuwića w Němskej“ wopisa wón namjetowane naprawy rentoweje komisije, kotraž je po jeho měnjenju dobre dźěło zdokonjała. Třo ministerscy prezidenća wuchodoněmskich zwjazkowych krajow Michael Kretschmer, Sven Schulze und Mario Voigt (wšitcy CDU) běchu sej minjeny tydźeń žadali, zo maja rentowy paket wosebitych wuchodoněmskich biografijow dla předźěłać.
Agios Pavlos/Kreta (VaŽ/SN). Po wulkich lěsnych wohenjach w Španiskej, Francoskej a Turkowskej wojuja nětko tež w Grjekskej přećiwo spěšnje so rozpřestrěwacym zahubnym płomjenjam. Wosebje potrjechene su dowolowe kupy Kreta a Paros kaž tež region zapadnje hłowneho města Athen.
Ekstremna horcota, dołha doba suchoty a sylne horce wětry, kotrež domoródni „Meltemi“ mjenuja, přisporjeja spěšnemu rozpřestrěwanju a znowawudyrjenju wohenjow. Po wčerawšich informacijach zamołwitych zarjadow je woheń hižo wjace hač 12 000 hektarow pódy zničił. We wsach Agia Galini, Nea Krya Vrysi a dalšich gmejnach na Kreće su něhdźe 6 000 dowolnikow ewakuowali. Wosebje tragiske je: Hižo tři wohnjowi wobornicy staj tam při hašenskich dźěłach swoje žiwjenje přisadźiłoj. Dalše tragiske njezbožo sta so wčera, njedźelu, zapadnje Athena w regionje Psatha. Tam staj hašenskej helikopteraj w powětře koliděrowałoj, při čimž dwaj pilotaj zemrěštaj.