Sakscy separatisća wobskorženi
Drježdźany (dpa/SN). Na wyšim krajnym sudnistwje w Drježdźanach su dźensa proces přećiwo čłonam militantneje neonacistiskeje skupiny „Sakscy separatisća“ zahajili. Wosom mužam mjez druhim wumjetuja, zo su teroristisku organizaciju załožili a wulkopřeradnisku akciju přihotowali. Po přeswědčenju statneho rěčnistwa mužojo planowachu, na wěstym dnju „X“ móc w Sakskej přewzać a režim po přikładźe nacionalsocialistow natwarić. Proces ma 67 dnjow trać.
Wjace pjenjez za Grönlandsku
Brüssel (dpa/SN). Prezidentka komisije EU Ursula von der Leyen je politiskich napjatosćow z USA dla zmylki Europjanow w zwisku z Grönlandskej přiznała. „Smy zhromadnje přemało do wěstoty Arktiki inwestowali“, rjekny wona po wurjadnym wjeršku EU w Brüsselu. W přichodnym etaće EU wot lěta 2028 chce komisija wudawki za pjenježnu podpěru Grönlandskeje podwojić. Konflikt z USA Grönlandskeje dla móžachu minjenu srjedu we wobłuku NATO zrjadować.
Konsultacije ministrow
Ratarjo su dźensa rano ze swojimi mašinami na kromje awtodróhi A 10 ...
Kurdojo w Kobanê so njepodadźa
Kobanê (SN/jp). Hladajo na tuchwilne intensiwne wojowanja w kurdiskej kónčinje na sewjeru Syriskeje je Nesrin Abdullah, komanderka kurdiskich wobrónjenych jednotkow žonow YPJ, wo kritiskim połoženju w Kobanê rozprawjała. Kónčina je wobstupjena wot zóldnarskich mocow syriskeho přechodneho knježerstwa a pro-turkowskich milicow, rjekny wojowarka na internetnej nowinarskej konferency w Kobanê. Město Rojavy a wokolne kurdiske wsy su ćežko nadběhowane, wona rjekny. Mnozy ciwilisća su ćeknyli a Kobanê je přepjelnjene z wuhnatymi. Tući nimaja wodu, milinu, tepjenje a mediciniske zastaranje. Wosebje tepjenje je jara trěbne, dokelž so w Kobanê sněži. Wobydlerjo wsow a města su sami na so stajeni, dokelž njeje so poradźiło, wuchowanske koridory organizować. K nadběhowarjam słušeja tež wojowarjo Islamskeho stata. Woni maja najmoderniše turkowske brónje a postupuja nječłowjesce. Přikłady za to su wotprawjenja a namóc přećiwo žonam. Zaměr zóldnarjow a ekstremistow njeje jenož wojerske dobyće. Woni chcedźa wokolinu zničić a ludnosć terorizować.
Ruska přijědźe na wuradźowanja
Moskwa (dpa/SN). Ruska je po wuradźowanjach wurjadneho pósłanca USA Steve Witkoffa z ruskim prezidentom Wladimirom Putinom wobkrućiła, zo wobdźěli so prěni króć na rozmołwach z Ukrainu w Abu Dhabi. Rusku delegaciju nawjeduje nawoda ruskeje wojerskeje tajneje słužby GRU, Igor Kostjukow. Do toho bě ukrainski prezident Wolodymyr Zelenskyj swoje mustwo za rozmołwy w stolicy Zjednoćenych arabskich emiratow předstajił. USA wobdźěla so na wuradźowanjach jako posrědnik.
Zetkanje Witkoffa a Putina w Moskowskim Krjemlu traješe dlěje hač tři hodźiny. Ruska rěčeše po tym wo wuznamnych rozmołwach, kotrež běchu za wobě stronje wužitne. Putin potwjerdźi, zo prócuje so wo diplomatiske rozrisanje konflikta. Po jeho słowach pak je trěbne, zo Ukraina Ruskej kónčiny na juhu a wuchodźe přewostaji. W Kijewje so tomu dotal raznje spjećuja.
Europa pyta za nowymi pućemi
Brüssel (dpa/SN). Europska unija so po njedawnej eskalaciji nastupajo Grönlandsku na to hotuje, zo dyrbi so jasnišo wot USA a jeje prezidenta Donalda Trumpa wotmjezować a swójske puće namakać. Na wurjadnym posedźenju w Brüsselu běchu drje wšitcy wolóženi, zo je Trump připowědźene chłostanske cła přećiwo Němskej a dalšim europskim krajam zaso cofnył. Načolni politikarjo pak běchu sej přezjedni, zo njemóža nětko prosće dale dźěłać kaž do toho.
Zwjazkowy kancler Friedrich Merz (CDU) žadaše sej konsekwency ze stron Europy, zo móhli kmanosć zakitowanja polěpšić a hospodarstwo sylnić. „Europska unija jako dźěl NATO dyrbi kmana być, so sama zakitować“, wón rjekny.
Wjacori statni a knježerstwowi politikarjo so na wurjadnym wjeršku EU za to wuprajichu, zhromadne dźěło mjez europskimi krajemi skrućić a NATO na kóždy pad zachować. Pólski ministerski prezident Donald Tusk na tym wobstawaše, dale wusko z USA dźěłać, „najwažnišim partnerom Pólskeje w prašenju wěstoty“.
Prezidentaj so dojednałoj
Pólska a Ukraina při předźěłanju struchłych stawiznow na nowym puću
Waršawa (dpa/SN). Ukrainski prezident Wolodymyr Zelenskyj je Pólskej přilubił, zo so w prašenju struchłeho kapitla zhromadnych stawiznow žadanjam Pólskeje podwoli. Ukraina je zwólniwa, ekshuminowanje pólskich woporow suroweho masakra we Wolhyniskej za čas Druheje swětoweje wójny pospěšić. Tole rjekny Zelenskyj we Waršawje po zetkanju ze swojim pólskim kolegu w zastojnstwje Karolom Nawrockim.
Při masakrach we Wolhyniskej a wuchodnej Galiciskej běchu ukrainscy nacionalisća mjez 1943 a 1945 ze swojim wójskom UPA wjace hač 100 000 pólskich ciwilistow morili. Při tym postupowachu přewšo bestialisce: Wobydlerjow wjeskow zahnachu do cyrkwjow a Bože domy zapalichu. Štóž spyta ćeknyć, toho ze sekerami zabichu. Nacionalisća chcychu z etniskim wučisćenjom swoje žadanja za swójskim ukrainskim statom potwjerdźić. Němscy okupanća krawnym njeskutkam přihladowachu.
Multicar na dróze so wupalił
Wohrožene ludy w swójskich barbach
Baden Baden (JŁu/SN). W Muzeju wuměłstwa a techniki w badenskowürttembergskim Baden Badenje pokazuja tuchwilu wustajeńcu „Memory of Colors“ – žiwjenski skutk znateho kolumbisko-francoskeho fotografa Jaime Ocampo-Rangela. Wot lěta 2000 pućuje wón prawidłownje k indigenym ludam, etniskim narodnym mjeńšinam a wohroženym kulturam po wšěm swěće. Ze swojim dźěłom dokumentuje wašnja jich žiwjenja a portretuje při tym jednotliwe wosoby abo skupiny. Dokelž wobsahuje wustajeńca fotografije ludźi ze 40 wšelakich wohroženych ludow, je přehladka tež za nas Serbow zajimawa.
Titul „Memory of Colors“ móhł so přełožić a zrozumić – barby dopomnjeća abo w barbje składowana dopomnjenka. Widźeć je rjanosć barbow wohroženych etnijow a narodnych mjeńšinow nimale wšitkich kontinentow. Jednotliwe portrety předstajeja wuznam wosebitych barbow cyle w geografiskim konteksće a žiwjenskich wašnjach. Fotografije swědča wo rjanosći, hordosći a dostojnosći kóždeho jednotliweho luda.
To a tamne (23.01.26)
Z wulkej módrjeńcu na ruce napadnył je prezident USA Donald Trump na swětowym hospodarskim forumje w šwicarskim Davosu. Na to narěčany wón rjekny, zo je so wo blido storčił. 79lětny při tym tež rjekny, zo bjerje Aspirin. To drje jeho wutrobje tyje, módrjeńcam pak polěkuje. Hematomy pječa tež nastanu, hdyž dyrbi Trump tójšto ludźom ruku dawać.
Na hoberske zymske njewjedro kónc tydźenja ze sněhom, lodom a wějeńcami hotuja so miliony Američanow w južnych zwjazkowych statach, na srjedźnym zapadźe a w milionowej metropoli New Yorku. Tež w stolicy USA Washingtonje liča z chaotiskimi poměrami. Hač do njedźele wječora docpěje fronta zymskeho njewjedra wuchodny pobrjóh. Ludźo su namołwjeni so na to přihotować, zo wěsty čas milinu njezměja a zo njemóža swoje domy nachwilnje wopušćić.
Färöčenjo nimale kaž w swójskim staće žiwi
Färöčenjo (Ferejčenjo) – germanski narod z wjace hač 50 000 přisłušnikami na Färöskich kupach w sewjernym Atlantiku – móža wuspěšnu etnisku emancipaciju nastupajo jako přikład mnohim druhim ludam bjez swójskeho stata słužić.
W druhej połojcy 19. lětstotka, hdyž bě so na wotležanych kupach, politisce k 1 200 kilometrow zdalenej Danskej słušacych, narodne wozrodźenje započało, bě ličba Färöčanow snadnuška – w lěće 1850 zličichu tam jenož 8 900 wobydlerjow. Najebać to bě jich kulturna a poněčimnje tež politiska emancipacija wuspěšna. W lěće 1852 so poradźi starodawny lokalny parlament Løgting wobnowić a dźeń a bóle etniske a rěčne žadanja přesadźować. Spočatk 20. lětstotka załožichu so narodne politiske strony.
