Druhdy so wudani, hdyž dokładnišo pokuknješ. Před dlěšim časom nawróći so moja přichodna mać z dowola w Pólskej a stłóči mi zbytk złotych do ruki. Dokelž bydlu bliže k pólskej mjezy hač wona, změju skerje składnosć, je wudać, kaž měnješe. Mjez pjenjezami bě tež bankowka w hódnoće 20 złotych, na kotrejž je někajki pólski kral zwobraznjeny. Dokelž mějach runje čitanske nawoči na nosu, spóznach mjeno monarcha: Bolesław I Chrobry. Njeje to ...? Prawje, jedna so wo pólskeho wójwodu a pozdźišeho krala, dźakowano kotremuž w lěće 2002 1 000. róčnicu prěnjeho naspomnjenja Budyšina swjećachmy.
Pohladnicy powědaja wo dawnych časach, swědča wo podawkach a ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy minjene lěta nimale pozabyli.
Pohladnica z lěta 1904 předstaja Hodźij ze swojej markantnej dwuwěžowej cyrkwju. Patronaj Božeho domu staj swjataj Pětr a Pawoł.
Mjeztym zo steješe na samsnym městnje hižo w lěće 1010 mała kapałka, bu 1076 z kamjenjow murjowana cyrkej nowonatwarjena a wot biskopa Bena poswjećena. Na to bu w běhu 13. lětstotka cyrkej w romaniskim stilu natwarjena. Z toho buchu wokoło lěta 1220 zapołoženy podtwar dźensnišeje dwójneje wěže kaž tež wokno prědneje strony wěže wužiwane. Krótko do reformacije mjez 1505 a 1517 bu cyrkej w pózdnjogotiskim stilu znowa přetwarjena. W lěće 1589 woheń cyrkej jara wobškodźi. Kónc 19. lětstotka bu 63 metrow wysoka masiwna dwójna wěža, kotraž hišće dźensa krajinje bytostnje charakteristiski wobraz dawa, poswjećena.
Jědźeš-li po zwjazkowej dróze z Budyšina do směra na Wojerecy, widźiš za Čornym Hodlerjom na prawym boku puća stary wětrnik na kózłach. 176 metrow wysoka hórka, na kotrymž wón steji, rěka Łóžko, němsce: Totenberg, a leži na Łuhowskich zahonach, potajkim na teritoriju Njeswačanskeje gmejny. Přez nju wjedźe puć z Łuha do Chasowa. Na hórce namakachu rownišća ze železneje doby, a pječa buchu tu tež Chasowske a Łuhowske wopory čorneho mora za čas Třicećilětneje wójny pochowane, po čimž ma hórka swoje mjeno.
Hač stej to skupinje Holaski a Astronawt, hač spěwarjo Stefan Nowak, Helena Hejduškec, Anna-Maria Bretschneiderec abo dźiwadźelnik Měrko Brankačk – wšitcy so w hudźbnym studiju Johannesa Gerstengarbe přewšo derje čujachu a dale čuja. Zaměstnjene je wone w něhdyšej šokolodowej fabrice w Drježdźanskim měšćanskim dźělu Johannstadt a rěka Ballroom-studio. Zeznał bě Johannes Gerstengarbe Serbow a serbskich hudźbnikow wospjet tež we wobłuku projektow w Budyskim Kamjentnym domje. Tamniši jednaćel Torsten Wiegel bě jeho do wšelakich nadawkow hromadźe z hudźbnym docentom Malte Rogackim zapřijał. Časćišo podawachu so tuž interpreća z Budyšina a wokoliny do Drježdźan, zo bychu tam nowe spěwy za serbski rozhłós abo za CD natočili.
Na wuradźowanju 6. oktobra 2021 je hłowny wuběrk Budyskeje měšćanskeje rady wobzamknył Bismarckowy pomnik na Čornoboze znowa natwarić. Financować a zwoprawdźić ma předewzaće Budyske spěwne towarstwo „Liedertafel“. Kaž bě zhonić, jedna so při tym wo znowanatwar „z politiskich motiwow zničeneho objekta“, nic pak wo to, wutworić nowu dopominansku městnosć. W Němskej su njeličomne pomniki, wopomjatne tafle a dróhi, kotrež su Bismarckej jako wosobinje němskich stawiznow wěnowane. Eberhard Schmitt je so ze stawiznami tuchwilu w zjawnosći wulce diskutowaneho pomnika dokładnišo zaběrał a posrědkuje tule swoje dopóznaća.
Spěwajo kěrluš „Ta cyrkej je dom Boži nam, tu Bóh nas zhromadźuje ...“ dopominaja so Chróšćanscy kemšerjo na swojich prjedownikow, kotřiž běchu w lětach 1769 do 1771 cyrkej w baroknym stilu, kajkaž tam dźensa steji, natwarili. Přichodnu srjedu budźe tomu 250 lět, zo poswjeći biskop Jakub Józef Wóski krótko do swojeje smjerće nowy Boži dom, kotryž bě a wosta kruty stołp narodneho a nabožneho byća.
Twarske dźěła w běhu lět
Z fararjom bě w Chrósćicach hač do lěta 1791 w Róžeńće rodźeny Jurij Cyž. W jeho naslědnistwje staraše so 13 fararjow – najdlěje, a to 47 lět wot 1834, Jakub Bart – nimo swojich duchownych nadawkow wo to, twarsku substancu wosadneje cyrkwje zachować. Jich zamołwita próca a zdokonjane dźěła, naličene w farskej chronice, njemóžeš wysoko dosć hódnoćić. Tak bě fararja Cyžowa zasłužba, zo dósta cyrkej dwě lěće po tym zo bu natwarjena, nowe pišćele. Tři lěta pozdźišo poswjeći tam tachant Měrćin Nuk nowej wołtarjej.