Bayerske filmy a serbske basnje

srjeda, 22. januara 2020 spisane wot:
Wulke Hendrichecy (SN/CoR). Nowy projekt „Medijowy centrum kultura na wsy“ zahaji Wobswětowa biblioteka we Wulkich Hendrichecach (Großhennersdorf) ze zarjadowanjom pod hesłom „Dorfbegräbnis – Bayerske filmowe wuměłstwo zetka so ze serbsko-němskim basnistwom a fotografiju“ wot 7. do 9. februara. Róža Domašcyna čita 8. februara w Žitawje, k tomu wustaja fota Jürgena Maćija. Na podijowej rozmołwje 9. februara wobdźělitaj so nimo serbskeje basnicy tež filmowcaj Benedikt Kuby a Rüdiger Lorenc z Bayerskeje, kotrejuž film „Bur ty wostanješ“ a paski z do­kumentaciskeje serije „Posledni swojeho stawa“ w programowych kinach w Mittelherwigsdorfje, Žitawje a Wulkich Hendrichecach pokazuja. Cil wot zwjazkoweho ministerstwa za zežiwjenje a ratarstwo spěchowaneho tři lěta trajaceho projekta je, natwarić medijowy centrum z filmami, knihami a fotami wo kulturje na wsy. „Serbja su so intensiwnje ze změnami na wsy rozestajeli, to chcemy předstajić – a serbsku kulturu tudyšim ludźom bjez klišejow zbližić“, rjekny Martin Schubach z Wobswětoweje biblioteki.

Pětr Elias Šěrach

srjeda, 22. januara 2020 spisane wot:
Wčera před 225 lětami zemrě po cyłej Němskej znaty knihićišćer a nakładnik Pětr Elias Šěrach w durinskim Rudol­stadće. 5. oktobra 1742 bě so wón jako syn fararja Hadama Zachariasa Šěracha w Malešecach narodźił. Bratr Pětra Eliasa bě Hadam Bohuchwał Šěrach, pozdźiši duchowny w Budyšinku kaž tež wustojny pčołar a přirodospytnik. Jeju dźěd pak bě 1656 w Křidole pola Kamjenca rodźeny pozdźiši farar Pětr Šěrach w Chrjebi, wótc sławneho Šěrachec rodu. Pětr Elias Šěrach nawukny powołanje knihićišćerja w Rudolstadće, sta so z najwuznamnišim a najwušiknišim ćišćerjom knihow swojeho časa a bě po cyłej Němskej znaty. Samo sławny Friedrich von Schiller jeho w swojich basnjach wuchwalowaše. Pětr Elias Šěrach bu z wulce připóznatym nakładnikom, kiž dóstawaše knihićišćerske nadawki z cyłeje Němskeje a samo ze susodnych krajow. Wón ćišćeše tež serbske knihi, mjez druhim nabožnu lekturu a w lěće 1773 nowonakład serbskeho wudaća Noweho zakonja kaž tohorunja někotre spisy wo Šěrachec swójbnych, na přikład za kwas swojeje maćerje-wudowy z duchownym Jenčom w Palowje (Pohla). Manfred Laduš

Budyšin (SN/CoR). Hižo 22. raz stej Ludowe nakładnistwo Domowina a Załožba za serbski lud minjeny pjatk wječor pisacy dorost na mytowanje swojeho literarneho wubědźowanja přeprosyłoj, a to w Budyskim „Wjelbiku“. Dohromady 16 młodych awtorkow a awtorow so wobdźěli, a runje telko mytow je jury tež spožčiła, nic pak přeco prěnje.

Narodna zhromadźizna a kongres Domowiny

póndźela, 20. januara 2020 spisane wot:

Dźensa před 30 lětami zaběraše so tehdy třeće schadźowanje Serbskeje narodneje zhromadźizny z přihotami wurjadneho kongresa Domowiny 17. měrca 1990. Tachantski farar dr. Rudolf Kilank namjetowaše zdźěłać pjeć konkretnych přede­wzaćow, z kotrymiž měł so dźěłowy wuběrk zaběrać. Něhdźe sto wobdźělnikow zeńdźenja 20. januara 1990 je schwaliło, zo měli na wšěch serbskich a dwurěčnych wsach Hornjeje a Delnjeje Łužicy a w Domowinskich skupinach organizować serbske wječorki wo přichodźe našeho ludu a wo nowych wustawkach narodneje organizacije. Podate pokiwy měli­ zběrać a jako namjet nowych wustawkow Domowiny za schwalenje na kongresu zestajeć a wozjewić.

Budyšin (SN/bn). „Noworěčnicy w konteksće mjeńšinowych rěčow a rewitali­zaciskich hibanjow – teorija a praksa“ bě hesło zjawneho přednoška prof. phdr. Leoša Šatavy wčera w Budyskim Serbskim instituće. Wědomostnik z Praskeje Karloweje uniwersity wobswětli w ně­hdźe hodźinskim referaće tuchwilny staw slědźenja na polu „fenomena, kiž drje je hižo dołho znaty, ale hakle krótki čas we fokusu sociolinguistiskich přepytowanjow“. Zawodnej definiciji rozdźěla mjez „maćernorěčnikami a nowymi nałožerjemi rěče – ći jedni přiswojeja sej rěč přez socializaciju w tak mjenowanym stafetowym procesu, ći tamni wuknu ju na­ přikład entuziazma abo nowowuwědomjenych swójbnych korjenjow dla“ – slědowachu wjacore přikłady mjenje abo bóle radźenych pospytow, mrěću rěčow zadźěwać.

Entuziazm jako nahon

pjatk, 17. januara 2020 spisane wot:
Přednošk Leoša Šatavy je předewšěm wujewił, zo tči wědomostne wuhódnoćenje wožiwjenja wohroženych rěčow hišće w dźěćacych črijach. Wo definicijach, što poprawom „noworěčnik“ je, kak so wot maćeršćinarja rozeznawa a hdy móžemy snano wo dospołnje nowej formje rěče rěčeć,­ kotraž njeje wjace bytostny stołp „etniskeje­ identifikacije“, fachowcy dale diskutuja. Štož pak přednošk tež pokaza: Najwažniši faktor za rewitalizaciju je entuziazm­ jednotliwcow a jich wola, sej nowu rěč přiswojić. Tajki nahon wšak njeby tež na druhim polu škodźał. Chcemy-li sej serbšćinu wobchować, dyrbimy ju dale wuwić. To njerěka, zo měli so toho „starodawneho“ wzdać. Nawopak, je bjezdwěla móžno na přikład dwojotu a małostniki dale nałožować, bjeztoho zo so hladajo na techniski (a snano tež towaršnostny) postup trěbnej modernizaciji spjećujemy. Za woboje trjebamy angažowanych en­tuziastow. Bosćan Nawka

Fabrika stanje so kulturne kubło

štwórtk, 16. januara 2020 spisane wot:

Lubijska nudlowa fabrika bě mnohe lěta skerje njewobkedźbowana. To ma so nětko chětro změnić.

Lubijska nudlowa fabrika njeje někajki industrijny twar zańdźenych dnjow. Zhro­madnje ze susodnym „nudlowym parnikom“ – swětosławnym Domom Schminke – tworješe wona jónu architektonisku a krajinu tworjacu jednotu. Měnjate časy pak su so wo to postarali, zo so to jedne wot tamneho dźeń a bóle zdalowaše, nic rumnostnje, ale přede­wšěm we hłowach Lubijčanow. Stawa­še-li so Dom Schminke jedyn ze štyrjoch najwuznamnišich bydlenskich domow moderny na swěće, stawaše so fabrika dale a bóle ze šěrym klocom bjez wo­bliča, z industrijnej pusćinu mjez mnohimi. Hač do 1992 běchu w fabrice nudle zhotowjeli. Samsne lěto tam zarjado­wane wučbne twarske kubłanišćo přesta lěta 2010 dźěłać. Wot toho časa je prěnjotnje jako „Loeser & Richter“ znaty kompleks prózdny stał.

Dny Messiaena z instalaciju zahajene

štwórtk, 16. januara 2020 spisane wot:
Lětuše Mjezynarodne Messiaenowe dny w Zhorjelcu a Zgorzelecu su zahajene. Serbski wuměłc Jan Bělk je wčera wotewrjenske zarjadowanje ze swěcowej instalaciju „Sounding colours“ wobrubił. Składnostnje prapremjery kompozicije tehdy w Zhorjelskim lěhwje Stalag III jateho francoskeho awantgardista Oliviera­ Messiaena „Quatuor pour la fin du temps“ před 79 lětami stwori serbski wuměłc kruchej wotpowědowacu choreografiju barbow, kotruž je sej wčera něhdźe 150 wopytowarjow wobhladało. Sobotu wuhotuje Bělk zhromadnje z organistom Franzom Danksagmüllerom koncert „Zynki swěcy – Słónčne pišćele“. Foto: Jakub Wowčer

Na jolce zetkawa so cyła Łužica

srjeda, 15. januara 2020 spisane wot:

Tójšto předdźěła bě trěbne, zo by so lětuši, mjeztym 22. jolka-swjedźeń minjenu sobotu w Nukničanskej Brězanec bróžni znowa derje radźił a zo bychu hosćo spokojom byli. Najdlěši dźeń mějachu bjezdwěla rěznicy, kotřiž běchu za jolku zaso swinjo zarězali a z njeho połćik a kołbasu dźěłali. A kak dyrbjało hinak być – tež skoćo bě ze wsy. Hižo rano w šesćich woni kóžde lěto započinaja, a dopołdnja su hotowi. To wšak njezwostawa přewjele chwile wotpočnyć. Wšako hižo popołdnju wšitko trěbne za wječorny event za předań a sćoplenje mjasa, kołbasow a kisykała přihotuja. Wječor wuhladaš pilnych pomocnikow zaso w programje, za baru a za kulisami. Kóžda ruka je dźě trěbna, zo by so swjedźeń poradźił.

Cyłe lěto ideje zběraja

Budyšin (SN/JaW). 34 předstajenjow pta­če­ho kwasa – 22 za dźěći a dwanaće za dorosćenych – Serbski ludowy ansambl lětsa w Hornjej a Delnjej Łužicy planuje. To zdźěli wčera jeho intendantka Judith Kubicec žurnalistam w Budyšinje.

Za dźěćace předstajenje „Zabyty ptači kwas“ je Jěwa-Marja Čornakec libreto spisała. „Hudźbu stworiła je Conny Wolf, kotruž móžachmy prěni raz za to zdobyć“, rjekny Judith Kubicec. Režiju změje Hauke Tesch. „Mamy štyri rěčne warianty přihotowane“, praji Jěwa-Marja Čor­nakec. Nastupajo předstajenja w Delnjej Łužicy su so z Choćebuskej wotnožku Rěč­neho centrumaj WITAJ dorozumili, zo měła kóžda wosoba jednu rěč wu­ži­wać a mjez rěčemi njeskakać. Dźěćacy ptači kwas jedna wo jěžiku, kotryž njemóže so na ptačim kwasu wobdźělić, dokelž­ ma zymski spar dźeržeć. Kak so jemu tola zešlachći kwas sobu swjećić, to zhonja dźěći na předstajenju.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND