Čim mjenje maćernorěčnych, ćim wjetša akceptanca
Budyšin (SN/bn). „Noworěčnicy w konteksće mjeńšinowych rěčow a rewitalizaciskich hibanjow – teorija a praksa“ bě hesło zjawneho přednoška prof. phdr. Leoša Šatavy wčera w Budyskim Serbskim instituće. Wědomostnik z Praskeje Karloweje uniwersity wobswětli w něhdźe hodźinskim referaće tuchwilny staw slědźenja na polu „fenomena, kiž drje je hižo dołho znaty, ale hakle krótki čas we fokusu sociolinguistiskich přepytowanjow“. Zawodnej definiciji rozdźěla mjez „maćernorěčnikami a nowymi nałožerjemi rěče – ći jedni přiswojeja sej rěč přez socializaciju w tak mjenowanym stafetowym procesu, ći tamni wuknu ju na přikład entuziazma abo nowowuwědomjenych swójbnych korjenjow dla“ – slědowachu wjacore přikłady mjenje abo bóle radźenych pospytow, mrěću rěčow zadźěwać.
Entuziazm jako nahon
Fabrika stanje so kulturne kubło
Lubijska nudlowa fabrika bě mnohe lěta skerje njewobkedźbowana. To ma so nětko chětro změnić.
Lubijska nudlowa fabrika njeje někajki industrijny twar zańdźenych dnjow. Zhromadnje ze susodnym „nudlowym parnikom“ – swětosławnym Domom Schminke – tworješe wona jónu architektonisku a krajinu tworjacu jednotu. Měnjate časy pak su so wo to postarali, zo so to jedne wot tamneho dźeń a bóle zdalowaše, nic rumnostnje, ale předewšěm we hłowach Lubijčanow. Stawaše-li so Dom Schminke jedyn ze štyrjoch najwuznamnišich bydlenskich domow moderny na swěće, stawaše so fabrika dale a bóle ze šěrym klocom bjez wobliča, z industrijnej pusćinu mjez mnohimi. Hač do 1992 běchu w fabrice nudle zhotowjeli. Samsne lěto tam zarjadowane wučbne twarske kubłanišćo přesta lěta 2010 dźěłać. Wot toho časa je prěnjotnje jako „Loeser & Richter“ znaty kompleks prózdny stał.
Dny Messiaena z instalaciju zahajene
Na jolce zetkawa so cyła Łužica
Tójšto předdźěła bě trěbne, zo by so lětuši, mjeztym 22. jolka-swjedźeń minjenu sobotu w Nukničanskej Brězanec bróžni znowa derje radźił a zo bychu hosćo spokojom byli. Najdlěši dźeń mějachu bjezdwěla rěznicy, kotřiž běchu za jolku zaso swinjo zarězali a z njeho połćik a kołbasu dźěłali. A kak dyrbjało hinak być – tež skoćo bě ze wsy. Hižo rano w šesćich woni kóžde lěto započinaja, a dopołdnja su hotowi. To wšak njezwostawa přewjele chwile wotpočnyć. Wšako hižo popołdnju wšitko trěbne za wječorny event za předań a sćoplenje mjasa, kołbasow a kisykała přihotuja. Wječor wuhladaš pilnych pomocnikow zaso w programje, za baru a za kulisami. Kóžda ruka je dźě trěbna, zo by so swjedźeń poradźił.
Cyłe lěto ideje zběraja
Intensiwne kónčne proby za ptači kwas zahajene
Budyšin (SN/JaW). 34 předstajenjow ptačeho kwasa – 22 za dźěći a dwanaće za dorosćenych – Serbski ludowy ansambl lětsa w Hornjej a Delnjej Łužicy planuje. To zdźěli wčera jeho intendantka Judith Kubicec žurnalistam w Budyšinje.
Za dźěćace předstajenje „Zabyty ptači kwas“ je Jěwa-Marja Čornakec libreto spisała. „Hudźbu stworiła je Conny Wolf, kotruž móžachmy prěni raz za to zdobyć“, rjekny Judith Kubicec. Režiju změje Hauke Tesch. „Mamy štyri rěčne warianty přihotowane“, praji Jěwa-Marja Čornakec. Nastupajo předstajenja w Delnjej Łužicy su so z Choćebuskej wotnožku Rěčneho centrumaj WITAJ dorozumili, zo měła kóžda wosoba jednu rěč wužiwać a mjez rěčemi njeskakać. Dźěćacy ptači kwas jedna wo jěžiku, kotryž njemóže so na ptačim kwasu wobdźělić, dokelž ma zymski spar dźeržeć. Kak so jemu tola zešlachći kwas sobu swjećić, to zhonja dźěći na předstajenju.
Lětdźesatk změny wuměłsce dokumentowany
Drježdźany (cry/SN). „Palna dalina: Łužica w změnje“ rěka pućowanska wustajeńca, pokazowaca twórby cyłkownje dwaceći fotografkow a fotografow z dźesać krajow, mjez druhim z Francoskeje, Pólskeje, Němskeje a Italskeje. Tematiske ćežišćo přehladki je Łužica w času strukturneje změny. Wot minjeneho tydźenja je pokazka w Drježdźanskim Domje architektury přistupna.
Hižo twarjenje z 1920tych lět same by dobra přičina wopyta sakskeje stolicy było. Nětko je tam móžno sej fotowu wustajeńcu wo změnje łužiskich krajinow wobhladać. Dźesać lět wopřijacy časowy wobrys zmóžnja dopóznaće, na kak rozdźělne wašnje hodźi so z najwšelakorišich perspektiwow na strukturnu změnu w brunicowym regionje hladać. Krajina we wulkim formaće a detailowe pohlady wudospołnjeja zwučeny wid na łužisku domiznu – wosebje na zakładźe rozdźělnych fotografiskich technikow kaž tež wuměłskich rukopisow. Wid takrjec zwonka je tu wulka pomoc a zdobom překwapjenka.
Wylem Nowy
15. januara 1870 narodźi so Wylem Nowy do burskeje swójby w Bórkowach. Studowaše kaž jeho młódši bratr Hajno teologiju, a to w Halle a Berlinje. Po tym bě najprjedy sydom lět domjacy wučer w Podstupimje a sta so 1902 w hornjołužiskich Budestecach z duchownym. Šěsć lět bě farar w Ketlicach, doniž so 1910 zaso do Delnjeje Łužicy njenawróći. W Brjazynje fararješe sydom lět a po tym bě hač do smjerće 1. oktobra 1933 w Choćebuzu 17 lět farar Serbskeje klóšterskeje cyrkwje.
Hižo jako gymnaziast zhromadźi Nowy z Božidarom Šwjelu delnjoserbskich studowacych do 1891 wutworjeneho Zwěska serbskich pśijaśelow, kotrehož prěni předsyda wón bě. W Berlinje rozwučowaše studentow w delnjoserbšćinje. 1894 zastupi do Maćicy Serbskeje a předsydarješe wot lěta 1913 hač do smjerće Maśicy Serbskej.
Wylem Nowy pisaše wjele nabožnych nastawkow do Casnika a přinoški do Časopisa Maćicy Serbskeje, předewšěm nekrologi sławnych narodowcow, kaž na přikład Jana Bohumiła Nyčki a Kita Šwjele. 1897 bu jeho kniha „Krystusowe śerpjenje a wumrjeśe“ we Wojerecach ćišćana. Manfred Laduš
Hoberska sowjetska wulkoofensiwa na wuchodźe
12. januara před 75 lětami zahaji Sowjetska armeja na wuchodnej fronće sylnu wulkoofensiwu, kotraž sahaše wot Baltiskeho morja hač na Balkan. Wosom frontow Čerwjeneje armeje z 12,5 milionami wojakow nastupi do předposlednjeho wulkonadběha za wuswobodźenje a skónčenje Druheje swětoweje wójny w Europy. Poboku sowjetskeho wójska wojowachu 1. a 2. pólska armeja, 1. čěskosłowakski korps pod generalom Ludvíkom Svobodu, rumunske a bołharske wójsko, 600 000 bojownikow juhosłowjanskeje ludoweje armeje pod maršalom Jozipom Brozom-Titom a francoski lětarski połk „Normandie-Njemen.“ Jednotki sowjetskich a pólskich partizanow w Pólskej, słowakscy a čěscy wobrónjeni spjećowarjo w jich domiznje sowjetski nadběh mócnje podpěrachu.
„Z dobrym duchomdo noweho lěta“
Budyšin (SN/bn). Rjad „Wosebity koncert na spočatku lěta“ słuša mjeztym ke kruće etablěrowanym kulturnym wjerškam spočatk lěta. Hłowna organizatorka a zdobom stajnje tež jako hudźbnica sobu skutkowaca je z Barta pochadźaca pianistka Heidemarja Wiesnerec. Za takrjec slěborny jubilej – wšako wuhotuje rjad mjeztym 25. raz – je sej wona Ludwiga van Beethovena jako wosebite ćežišćo wuzwoliła. „Beethoven je mi prosće najlubši komponist. Wón je tak wjelestronski a chowa w swojich twórbach tójšto wulkich wuprajenjow. Dokelž swjećimy lětsa jeho 250. narodniny, mějach za dobru mysl, jeho z koncertom wosebje počesćić a sej zdobom swójske přeće spjelnić“, Wiesnerec powěda. Tak prezentuje wona na přikład „Trijo duchow“. „Kruch so jara derje hodźi. Hesło lětušeho koncerta dźě rěka ‚Wšěch dobrych duchow‘. Za nje sym so rozsudźiła, dokelž mam nadźiju, zo z dobrym duchom do noweho lěta startujemy a zo njech su nam dobri duchojo poboku – hladajo na to, štož so na swěće wšitko stawa.“
