Rěčeć a třěleć
To a tamne (02.03.26)
Šefa drogoweje cwólby je policija w sewjerorynsko-westfalskim Ratingenje zajała. 34lětneho Němca su do přepytowanskeje jatby dowjezli. Muž je podhladny, zo je we wobłuku mjezynarodnje dźěłaceho kruha wikowarjow drogow znajmjeńša dwanaće tonow kokaina z Južneje Ameriki w hódnoće sto milionow eurow do Němskeje importował. W domje muža namakachu zastojnicy luksusowe twory za 800 000 eurow. Pola přiwuznych muža sćazachu imobilije w hódnoće znajmjeńša 15 milionow eurow.
Spěwarka Sarah Engels pojědźe za Němsku na Eurovision Song Contest do Wiena. 33lětna je so sobotu w Berlinje přećiwo wosmjom požadarjam přesadźiła. Ze swojim spěwom „Fire“, kiž ma wosebje žonam móc a žiwjensku radosć spožčić, je sej wona najwjace dypkow zdobyła. Finale w stolicy Awstriskeje je 16. meje.
Bill Clintom před kongresom
Washington (dpa/SN). W zwisku z přeslědźenjom skandala wokoło seksualneho złóstnika Jeffreyja Epsteina hotuja so dźensa wječor na njewšědny podawk: Prěni króć po lětdźesatkach chce so z Billom Clintonom bywši prezident USA před parlamentom wuprajić. Clinton znaješe lěta 2019 zemrěteho Epsteina, kiž bě wjele lět system znjewužiwanja młodych žonow wudźeržował. Wčera bě hižo mandźelska Clintona, bywša wonkowna ministerka Hillary Clinton, na prašenja zapósłancow wotmołwiła.
Wójsko přećiwo trutam zasadźić
Berlin (dpa/SN). Zo móhła wobydlerjow lěpje před spionažu, sabotažu a nadpadami škitać, dóstanje Zwjazkowa wobora wjace prawow při wotwobaranju trutow. Zwjazkowy sejm je wotpowědnu změnu zakonja za škit powětroweho ruma wobzamknył. W nim je wuraznje zapisane, zo smě wójsko při wotwobaranju njewobsadźenych lětacych objektow pomhać a je w nuzy tež wottřělić.
Změnja prawo na azyl
Po wšej Němskej su sobudźěłaćerjo komunalnych wobchadnych ...
Zeleni chětro nachwatali
AfD sudniski wuspěch docpěła
Köln (dpa/SN). Zwjazkowy zarjad za wustawoškit njesmě AfD najprjedy wjace jako dopokazanu prawicarsko-ekstremistisku stronu zastopnjować a to zjawnje rjec. Zarjadniske sudnistwo w Kölnje je rozsudźiło, zo ma zarjad čakać, doniž njeje prašenje sudnisce dorozsudźene. Po měnjenju sudnistwa je drje dosć dopokazow, zo měri so AfD přećiwo někotrym zasadam demokratiskeho zakładneho porjada. Z toho pak njemóhła so konkluzija sćahnyć, zo je strona w swojim cyłkownym wustupowanju přećiwo zakładnemu zakonjej nastajena. Sudnicy běchu wólbny program AfD pruwowali, w kotrymž wona připowědźi, zo chcyła w padźe wólbneho dobyća twar minaretow, wołanje muecinow a muslimske rubiška w šulach zakazać.
Lěwica sej najebać rozsud sudnistwa w Kölnje dale žada, AfD zakazać, dokelž strona demokratisku towaršnosć we wulkej měrje wohrožuje.
Wuradźowanja dobre a wunošne
Genf (dpa/SN). W třećim kole wuradźowanjow z USA su po informacijach iranskeho wonkowneho ministerstwa dalše wuspěchi docpěli. Přichodnu póndźelu planuja „techniske rozmołwy“, rjekny wonkowny minister Abbas Araghtschi nowinarjam. Potom chcedźa sej nadrobnosće móžneho zrěčenja z USA dorěčeć. „Chutnosć jednanjow bě widźomniša hač hdy do toho“, minister hladajo na wuradźowanja podšmórny. Po jeho słowach bě konferenca w Genfje „najlěpša a najwunošniša scyła“.
We wuradźowanjach dźe wo wjele diskutowany atomowy program Irana. USA chcedźa tomu zadźěwać, zo twari Iran atomowu bombu. Iran na tym wobstawa, jadrowu energiju wužiwać směć.
Pakistan a Afghanistan wojujetej
Kabul/Islamabad (dpa/SN). Po ofensiwje afghaniskich talibanow je Pakistan z wojerskimi lětadłami objekty w susodnym kraju nadběhował. Při tym su tež afghansku stolicu Kabul a objekty w prowincomaj Kandahar a Paktia bombardowali. Wo woporach njeje hišće ničo znate.
Afghanistan bě do toho zepěranišća pakistanskeje armeje w pomjeznej kónčinje – wo kotruž so wadźa – nadběhował. Při tym su 55 pakistanskich wojakow morili. To zdźěla zakitowanske ministerstwo w Kabulu.
Generalny sekretar UNO António Guterres je Pakistan a Afghanistan namołwjał, so dalšeje namocy wzdawać a problemy diplomatisce rozrisać.
Poćahi mjez susodnymaj krajomaj Afghanistan a Pakistan su hižo dlěje napjate a su so minjeny čas masiwnje pohubjeńšili. Minjenu nazymu bě k prěnim wojowanjam dóšło. Tehdy je 70 afghaniskich ciwilistow zemrěło. Pakistan wumjetuje Afghanistanej, zo hospoduje w swojim kraju teroristow, kotřiž w Pakistanje stajnje zaso nadpady skućeja.
To a tamne (27.02.26)
Nakładne awto z ruku ćahnyć – a to cyłu hodźinu – chce Felix Zappe z Berlina. 35lětny, kiž je hižo ćahi a awta ćahał, zwaži so tak na nowy rekordny pospyt. Při tym chce wón čaru 750 metrow zmištrować. Přewjesć chcedźa rekordny pospyt jutře w centrumje wobchadneje wěstoty ADAC w braniborskim Linthe. Na ćahanje jězdźidłow bě so Zappe za čas koronapandemije specializował, „jako běchu wšě fitnesowe studija swěta zawrjene“.
Při lawinowych njezbožach je lětsa w Awstriskej dotal 26 ludźi žiwjenje přisadźiło. To je wo wjele wjace hač po wjelelětnym přerězku, awstriski kuratorij za wěstotu w Alpach zdźěla. Wosebje zlě bě mjez 15. a 24. februarom, jako 14 ludźi pod sněhom zahiny. Mjez woporami su štyrjo z Němskeje – pućowar a třo sněhakowarjo kotřiž, běchu zboka přihotowanych čarow po puću.
Istrorumunojo – Na mjezy pozhubjenja rěče
Najebać někotre wuspěšne prócowanja wo etniskorěčnu rewitalizaciju (Baskojo, Walizojo, Samojo …) namakamy w Europje wjacore etnikumy a rěče na kóncu swojeje eksistency. Tajkimle skupinam přisłušeja tež Istrorumunojo, rěčacy wosebitu romanisku rěč. Woni su dotal žiwi w někotrych zanjesenych kutach połkupy Istra na sewjeru Chorwatskeje. Tučasne mnóstwo rěčnikow istrorumunšćiny pak njehodźi so runjewon lochce postajić. W encyklopedijach nańdźemy w tym zwisku často ličbu tysac, kotraž pak wuchadźa ze situacije před modernej globalizaciju a mobilitu wobydlerstwa. Mnozy istrorumunsce rěčacy njebydla mjeztym hižo w swojich tradicionelnych sydlišćach, ale su do druhich kónčin kraja přećahnyli. Za cyłu Chorwatsku płaći dźensa skerje podaće wo něhdźe 500 wosobach (z toho jenož někotre dźesatki młódšich), kotřiž su rěče kmani. Nimo toho eksistuje paradoksneho razu 400 do 500 ludźi wopřijimaca skupina istrorumunskich wupućowarjow, kotraž je domiznu mjez lětami 1945 do 1970 do zamórskich krajow (USA, Kanada, Awstralska) wopušćiła.
