Europa pyta za nowymi pućemi
Brüssel (dpa/SN). Europska unija so po njedawnej eskalaciji nastupajo Grönlandsku na to hotuje, zo dyrbi so jasnišo wot USA a jeje prezidenta Donalda Trumpa wotmjezować a swójske puće namakać. Na wurjadnym posedźenju w Brüsselu běchu drje wšitcy wolóženi, zo je Trump připowědźene chłostanske cła přećiwo Němskej a dalšim europskim krajam zaso cofnył. Načolni politikarjo pak běchu sej přezjedni, zo njemóža nětko prosće dale dźěłać kaž do toho.
Zwjazkowy kancler Friedrich Merz (CDU) žadaše sej konsekwency ze stron Europy, zo móhli kmanosć zakitowanja polěpšić a hospodarstwo sylnić. „Europska unija jako dźěl NATO dyrbi kmana być, so sama zakitować“, wón rjekny.
Wjacori statni a knježerstwowi politikarjo so na wurjadnym wjeršku EU za to wuprajichu, zhromadne dźěło mjez europskimi krajemi skrućić a NATO na kóždy pad zachować. Pólski ministerski prezident Donald Tusk na tym wobstawaše, dale wusko z USA dźěłać, „najwažnišim partnerom Pólskeje w prašenju wěstoty“.
Prezidentaj so dojednałoj
Pólska a Ukraina při předźěłanju struchłych stawiznow na nowym puću
Waršawa (dpa/SN). Ukrainski prezident Wolodymyr Zelenskyj je Pólskej přilubił, zo so w prašenju struchłeho kapitla zhromadnych stawiznow žadanjam Pólskeje podwoli. Ukraina je zwólniwa, ekshuminowanje pólskich woporow suroweho masakra we Wolhyniskej za čas Druheje swětoweje wójny pospěšić. Tole rjekny Zelenskyj we Waršawje po zetkanju ze swojim pólskim kolegu w zastojnstwje Karolom Nawrockim.
Při masakrach we Wolhyniskej a wuchodnej Galiciskej běchu ukrainscy nacionalisća mjez 1943 a 1945 ze swojim wójskom UPA wjace hač 100 000 pólskich ciwilistow morili. Při tym postupowachu přewšo bestialisce: Wobydlerjow wjeskow zahnachu do cyrkwjow a Bože domy zapalichu. Štóž spyta ćeknyć, toho ze sekerami zabichu. Nacionalisća chcychu z etniskim wučisćenjom swoje žadanja za swójskim ukrainskim statom potwjerdźić. Němscy okupanća krawnym njeskutkam přihladowachu.
Multicar na dróze so wupalił
Wohrožene ludy w swójskich barbach
Baden Baden (JŁu/SN). W Muzeju wuměłstwa a techniki w badenskowürttembergskim Baden Badenje pokazuja tuchwilu wustajeńcu „Memory of Colors“ – žiwjenski skutk znateho kolumbisko-francoskeho fotografa Jaime Ocampo-Rangela. Wot lěta 2000 pućuje wón prawidłownje k indigenym ludam, etniskim narodnym mjeńšinam a wohroženym kulturam po wšěm swěće. Ze swojim dźěłom dokumentuje wašnja jich žiwjenja a portretuje při tym jednotliwe wosoby abo skupiny. Dokelž wobsahuje wustajeńca fotografije ludźi ze 40 wšelakich wohroženych ludow, je přehladka tež za nas Serbow zajimawa.
Titul „Memory of Colors“ móhł so přełožić a zrozumić – barby dopomnjeća abo w barbje składowana dopomnjenka. Widźeć je rjanosć barbow wohroženych etnijow a narodnych mjeńšinow nimale wšitkich kontinentow. Jednotliwe portrety předstajeja wuznam wosebitych barbow cyle w geografiskim konteksće a žiwjenskich wašnjach. Fotografije swědča wo rjanosći, hordosći a dostojnosći kóždeho jednotliweho luda.
To a tamne (23.01.26)
Z wulkej módrjeńcu na ruce napadnył je prezident USA Donald Trump na swětowym hospodarskim forumje w šwicarskim Davosu. Na to narěčany wón rjekny, zo je so wo blido storčił. 79lětny při tym tež rjekny, zo bjerje Aspirin. To drje jeho wutrobje tyje, módrjeńcam pak polěkuje. Hematomy pječa tež nastanu, hdyž dyrbi Trump tójšto ludźom ruku dawać.
Na hoberske zymske njewjedro kónc tydźenja ze sněhom, lodom a wějeńcami hotuja so miliony Američanow w južnych zwjazkowych statach, na srjedźnym zapadźe a w milionowej metropoli New Yorku. Tež w stolicy USA Washingtonje liča z chaotiskimi poměrami. Hač do njedźele wječora docpěje fronta zymskeho njewjedra wuchodny pobrjóh. Ludźo su namołwjeni so na to přihotować, zo wěsty čas milinu njezměja a zo njemóža swoje domy nachwilnje wopušćić.
Färöčenjo nimale kaž w swójskim staće žiwi
Färöčenjo (Ferejčenjo) – germanski narod z wjace hač 50 000 přisłušnikami na Färöskich kupach w sewjernym Atlantiku – móža wuspěšnu etnisku emancipaciju nastupajo jako přikład mnohim druhim ludam bjez swójskeho stata słužić.
W druhej połojcy 19. lětstotka, hdyž bě so na wotležanych kupach, politisce k 1 200 kilometrow zdalenej Danskej słušacych, narodne wozrodźenje započało, bě ličba Färöčanow snadnuška – w lěće 1850 zličichu tam jenož 8 900 wobydlerjow. Najebać to bě jich kulturna a poněčimnje tež politiska emancipacija wuspěšna. W lěće 1852 so poradźi starodawny lokalny parlament Løgting wobnowić a dźeń a bóle etniske a rěčne žadanja přesadźować. Spočatk 20. lětstotka załožichu so narodne politiske strony.
Lubin: Běrow za turistow začinili
Wo njedowěrje wothłosowali
Strasbourg (dpa/SN). Wotum njedowěry přetrać dyrbjała je dźensa komisija Europskeje unije pod nawodom Ursule von der Leyen. Wjacori zapósłancy prawicarskich stron Europskeho parlamenta běchu sej wothłosowanje žadali. Woni kritizuja postupowanje komisije při wikowanskim zrěčenju Mercosur z Brazilskej, Argentinskej, Uruguayom a Paraguayom. Spjećowanje europskich ratarjow su w Brüsselu ignorowali, woni měnja.
Warnuje před optimizmom
Davos (dpa/SN). Wicekancler Lars Klingbeil (SPD) warnuje tež po cofnjenju cłow přećiwo Europje přez prezidenta USA Donalda Trumpa Grönlandskeje dla před wulkim optimizmom. „Po wonym tam a sem minjenych dnjow dyrbimy wočaknyć, što wuradźowanja mjez Trumpom a generalnym sekretarom NATO Markom Ruttejom konkretnje wunjesu. Wón chcył wuslědk „čorne na běłym“ widźeć. Trump bě dojednanje připowědźił, nadrobnosće pak njejsu znate.
Zelenskyj do Davosa skazany
Zahubne wohenje zachadźeja tuchwilu w Chile. Dotal je znajmjeńša 16 ...
Wothladanje dale a dróše
Berlin (dpa/SN). Wothladanje ludźi w starownjach je dale a dróše. Prěnje lěto přebywanja w tajkich domach dyrbja hladanja potrěbni w cyłoněmskim přerězku 3 245 eurow měsačnje ze swójskeje kapsy připłaćić, přepytowanje zwjazka narunanskich kasow wunjese. To je 137 eurow wjace hač 1. julija 2025 a 261 eurow wjace hač spočatk minjeneho lěta. Ličby ćišć na knježerstwo CDU/CSU a SPD dale zwyša, kotrež chce z lětsa planowanej reformu kóšty za potrjechenych čujomnje znižić.
Regionalnje su rozdźěle nastupajo kóšty jara wulke. Najdróše su hladarnje w Bremenje z 3 637 eurow připłaćenja. Najmjenje připłaćić dyrbja ludźo w Saksko-Anhaltskej, mjenujcy 2 720 eurow.
