Bamž Leo XIV. je wčera swoje 71. narodniny woswjećił. Po informacijach vatikanskeho powěsćoweho portala Vatican News je wón tójšto narodninskich postrowow z cyłeho swěta přijał, hewak pak běše dźeń skerje z dźěłowymi terminami pjelnjeny. Mjez druhim­ wopyta wón Japoštołsku biblioteku, zo by tam nowu wustajeńcu wo wodźe wotewrěł. Foto: IMAGO/Vatican Media

Nowy KI-laborza slědźenje

wutora, 15. septembera 2026 spisane wot:
Choćebuz (SN). Braniborska ministerka za wědomosć, slědźenje a kulturu Manja Schüle (SPD) je wčera zhromadnje z wědomostno-techniskim jednaćelom Leibnitzoweho instituta za inowatiwnu mikroelektroniku (IHP) prof. dr. Gerhardom Kahmenom slědźerski a inowaciski KI-centrum wotewriła. W prěnim slědźerskim modulu z mjenom „AI-DISCO“ chcedźa wědomostnicy tam KI-platformu z dobrej energijowej eficiencu stworić. Zwjazkowe ministerstwo za slědźenje, technologiju a swětnišćowe lětarstwo spěchuje projekt z 15 milionami eurow po zakonju za sylnjenje strukturow. Zamołwitosć za projekt, na kotrymž je sydom partnerow ze slědźenja a industrije wobdźělenych, ma IHP.

Synagogu znowa wotewrili

wutora, 15. septembera 2026 spisane wot:
Drježdźany (SN). Z wulkim wosadnym swjedźenjom je židowska wosada w Drježdźanach wčera wječor znowawotewrjenje swojeje synagogi a wosadneho centruma w starym měsće blisko Brühlskich terasow woswjećiła. Wosada kaž tež zarjad Krajneho zwjazka židowskich wosadow w Sakskej wopo­minaštej wčera zdobom stotu róčnicu statneho připóznaća zarjada jako korporacija zjawneho prawa. Ćežišćo w lěće 2023 zahajenych twarskich dźěłow běchu naprawy twarsko-techniskeje wě­stoty, kiž běše krajny kriminalny zarjad doporučił. W synagoze, kotraž bu wjacore razy z architektoniskim mytom wu­znamjenjena, polěpšichu nimo toho wohnjoškitne naprawy.

Zjednoćene kralestwo pod ćišćom

wutora, 15. septembera 2026 spisane wot:

Cardiff (dpa/SN). Nawodźa knježerstwow mjeńšich britiskich dźělow kraja w Zjednoćenym kralestwje žadaja sej wot knježerstwa w Londonje wjace prawa na samopostajowanje. Tole zwuraznja premierministrojo Šotiskeje, Waliziskeje a Sewjerneje Irskeje w deklaraciji, kotruž su wčera we hłownym měsće Waliziskeje Cardiffje podpisali. Z tym zwyša ćišć na britiske knježerstwo, zo dopušći móžnosć ludoweho wothłosowanja wo samostatnosći dźělow kraja. Wosebje Šotiska a Sewjerna Irska běštej sej to wospjet žadałoj. Nawoda šotiskeho knježerstwa John Swinney žadaše sej tež wčera na nowinarskej konferency w Cardiffje nowy referendum wo njewotwisnosći kraja w běhu přichodnych pjeć lět. Britiskemu premierministrej Andyjej Burnhamej wón wěšćeše, zo budźe „posledni premier Zjednoćeneho kralestwa“.

Hinak hač Jendźelska maja mjeńše dźěle kraja w Zjednoćenym kralestwje swójski parlament a regionalne knježerstwo. Tam su mjeztym wšitke městna nawodow knježerstwa z čłonami stronow wobsadźene, kotrež za njewotwisnosć wojuja.

Na wuspěchu njewotpočować

wutora, 15. septembera 2026 spisane wot:

Sakska w kubłanskim monitorje wospjet najlěpša

Berlin/Drježdźany (dpa/SN). Kaž hižo loni­ je Sakska tež w lětušim kubłanskim monitorje prěnje městno před Bayerskej a Hamburgom wobsadźiła. W přirunowanskej studiji, kotruž Institut němskeho hospodarstwa (IW) w nadawku ini­ciatiwy Nowe socialne wične hospo­darstwo (INSM) lětnje zestaja, pohódnoća a přirunuja eksperća w 13 wobłukach a z pomocu­ 98 indikatorow kubłanski system wšitkich 16 zwjazkowych krajow. Krajej Berlin a Braniborska stej w ran­kingu wospjet daloko zady: Berlin na jědnatym­ a Braniborska na 13. městnje.

Són bjezsparneje nocy

wutora, 15. septembera 2026 spisane wot:
Hdyž so počasy měnjeja, potom je čas za politiske přewróty snano wosebje přihódny – wšojedne hač w Saksko-Anhaltskej abo nětko we Wulkobritaniskej. Zo su so politiscy nawodźa Šotiskeje, Walesa a Sewjerneje Irskeje nětko zjawnje za to wuprajili, zwjazk z Jendźelskej wopušćić, je dalša pokazka na to. Zo sej wjace samopostajowanja za swoje kraje žadaja, bě hižo dlěje wotwidźeć. Wosebje w Šotiskej so politikarjo, ale tež ludnosć wo to prócuja, suwereny stat wutworić. Historisce to ničo­ noweho njeje, wšako běchu Šotiska a Jendźelska dołho dosć riwalej. Nětko so potajkim tež dalšej dźělej Wulkobritaniskeje přizamknjetej. W Sewjernej Irskej rozkory tohorunja hižo jara dołho traja. Hač ma zjednoćena Irska jako republika nětko snano znowa prawu a wulku šansu? Naposledk pak dyrbja ludźo sami rozsudźić. Termin za wotum w Šotiskej a Sewjernej Irskej hižo maja. Premierminister w Londonje drje nětko přederje spać njebudźe. Maximilian Gruber

To a tamne (15.09.26)

wutora, 15. septembera 2026 spisane wot:

Drogi w hódnoće něhdźe 20 milionow dolarow su zastojnicy drogoweho zarjada DEA Zjednoćenych statow w zwjaz­kowym staće Texasu našli. Nimale cyłu tonu wopojadła Crystal Meth spytachu dotal njeznaći pašowarjo na jónkrótne wašnje tarnować. Schowachu je w plastikowych měškach w kumštnych kałowych hłójčkach, kotrež so wot prawych lědma rozeznawać hodźa.

Za slědami Habolanow su minjenej tydźenjej archeologojo blisko gmejny Havelaue­ w braniborskej kónčinje Havelland ryli. Na wonym městnje je bywše słowjanske hrodźišćo Pilatsch stało. Nimo słowjanskich su wědomostnicy tež artefakty ze železoweje a młodeje kamjentneje doby namakali. Mjez namakankami běchu črjopy z keramiki, kosće zwěrjatow kaž tež zbytki z dobywanja železa.­

Swjaty Chrystoforus

póndźela, 14. septembera 2026 spisane wot:

Rab (B/SN). Chrystoforus so w romsko-katolskej, starokatolskej a ortodoksnej cyrkwi a zdźěla w anglikanskej zhromadnosći jako martrar a swjaty česći. Tež w ewangelskej mjenowej protyce so mjeno jewi. W zapadnej ikonografiji je jako hober z kijom a na ramjenju z Jězusdźěćatkom předstajeny a přez rěku běži. Wón je patron pućowacych.

Kalender zwjazuje

Bonn (B/SN). W katolskej a ewangelskej cyrkwi započina so cyrkwinske lěto prěnjeho adwenta, w ortodoksiji pak 1. septembra. We wozjewjenju komisije katolskeje a ortodoksneje biskopskeje konferency w Němskej 2019 wobě stronje potwjerdźatej, zo najebać rozdźěl mjez zapadnym a wuchodnym kalendrom „zwjazuje katolikow a ortodoksnych, štož swjećimy: narod abo smjerć a zrowastanjenje našeho Knjeza Jězu Chrysta“.

Za abo přećiwo słužbje we wójsku

Ličba porodow wospjet niša

póndźela, 14. septembera 2026 spisane wot:

Kamjenc (dpa/SN). W Sakskej je so loni wospjet mjenje dźěći narodźiło hač lěto do toho. Po informacijach Statistiskeho krajneho zarjada běše jich 2025 dohromady 23 126 – to je wo 6,4 procentow mjenje hač w lěće 2024. Tež přerězna ličba dźěći na žonu je loni dale spadowała. Po statistice je kóžda žona w starobje mjez 15 a 50 lětami 1,16 dźěći porodźiła. Žony bjez němskeho staćanstwa maja z 1,55 porno tomu lěpšu dźěćacu kwotu.

Wólby w Šwedskej

Stockholm (dpa/SN). Wčerawše wólby šwedskeho parlamenta je po dotalnym wuličenju tamniša socialdemokratiska strona dobyła. Jej přisłuša tež dotalna šefina knježerstwa Magdalena Andersson. Strona zdoby sej 28,4 procenty hłosow. Hač to za wutworjenje knježerstwa do­saha, njeje tuchwilu dospołnje jasne. Šwedska konserwatiwna strona je z 19,9 procentami na druhim městnje.

Arktiski wjeršk w Finskej

Cyle po planje woswjeća dźensa – 25 měsacow po prěnim zarywje – na twarnišću chipoweje fabriki ESMC na sewjeru Drježdźan zběhanku. Na wulkoprojekće we wobjimje něhdźe 10 miliardow eurow wobdźěleja so předewzaća TSMC, Bosch, Infineon a NXP Semiconductor. Foto: dpa/Robert Michael

LND onlineshop 2026

Nowe poskitki LND namakaće w lětušim wudaću Nowinkarja!

Nowinkar 2026-27

HSSL25

Chróšćan Šulerjo

Midas Logo