Prěni raz z čertom być
„Lukášo, hdźe sy wčera był?“, praša so mje w Chrósćicach hnydom Monika, hdyž dźeń pozdźišo pola njeje z awtom zastanu, dokelž sym jej slubił, něšto wo čěskim Mikławšu za Serbski rozhłós prajić. „Ja běch wčera tola tón čert.“ Na to jej swoje čertowske „b
Hepatitis A so rozšěrja
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimanych temach w Čěskej
Praha. Hižo měsacaj rozšěrja so mjez našimi južnymi susodami chorosć hepatitis A. Z 40 procentami wšěch schorjenych ludźi je situacija w Praze wosebje chutna. Srjedź oktobra zwěsćichu tam tydźensce 61 nowych natyknjenych. To wotpowěduje ličbje cyłkownych schorjenjow zašłych třoch lět. Ale tež w dalšich wobwodach Čěskeje so chorosć rozšěrja.
Zo bychu dalšim natyknjenjam zadźěwali, desinficěruja přistajeni Praskich wobchadnych zawodow přidatnje wšitke swoje wozydła. Aneta Řehková, nowinarska rěčnica předewzaća, zdźěli, zo jězba z busami, tramwajkami abo ćahami metro strašna njeje. „Desinfikujemy naše wozydła tak kaž za čas koronoweje pandemije“, podšmórny Řehková.
Praskotakiz Čěskeje sćazali
Drježdźany (dpa/SN). Dosć eksploziwne wjezwo su cłownicy z Drježdźan našli a sćazali. Na parkowanišću při awtodróze A 17 mjez Prahu a Drježdźanami kontrolowachu zastojnicy z Čěskeje jěduce awto. W nim nańdźechu 340 kilogramow pyrotechniki, Drježdźanski hłowny cłowny zarjad zdźěla. 51lětny Nižozemjan a toho 24lětny syn zastojnikam rjeknyštaj, zo transportujetaj žiwidła mjez Berlinom a Prahu. Na eksplicitne prašenje, hač staj w Čěskej pyrotechniku kupiłoj, wotmołwištaj wobaj „ně“, w rozprawje rěka.
Najebać to zastojnicy při kontroli awta pyrotechniku namakachu. Na paleće zwěsćichu nimo wulkeje baterije wohnjostroja kategorije 3 tež karton z kulojtymi bombami a 20 kartonow z błyskowymi praskotakami. Cłownicy namakanu pyrotechniku sćazachu a přećiwo mužomaj skóržbu napisachu, ranjenja zakonja wo rozbuchadłach dla.
W Němskej dyrbja wšitke praskotaki, kiž su we wobchodach na předań, značku „CE“ měć. Jeli značka pobrachuje, njesmědźa je do Němskeje dowožować. Za pyrotechniku kategorije F3 a F4 je wosebita dowolnosć trěbna.
Tusk: Moja wutroba so raduje
Němska Pólskej rubjenu pěskowcowu rězbu ze 14. lětstotka přepodała
Waršawa. Wosrjedź debaty nastupajo wotškódnjenje pólskich woporow němskeho nacionalsocializma za čas Druheje swětoweje wójny rěča w Pólskej wo podawku, kotryž jich dušu hnuje: Němski zwjazkowy kancler Friedrich Merz je pólskemu ministerskemu prezidentej Donaldej Tuskej na toho njedawnym wopyće w Berlinje přepodał hłowu swjateho Jakuba z pěskowca ze 14. lětstotka. Original steješe do Druheje swětoweje wójny na hrodźe Malbork njedaloko Gdańska. Po kapitulaciji Pólskeje w septembru 1939 běchu němscy okupanća rězbu rubili. Hdźe je wuměłska drohoćinka hač donětka była, njejsu přeradźili. Tusk rjekny: „Moja wutroba so raduje.“ Tež kulturna ministerka Marta Cienkowska bě hnuta. Hłowa swjateho Jakuba je mjeztym zaso po puću na hród Malbork.
Dalša cuza rěč w šuli?
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimanych temach w Čěskej
Praha. Wuknjenje cuzych rěčow spěchuje zamóžnosć myslenja. Nimo toho móža so wuknjacy lěpje z cuzej kulturu identifikować. Tole je tež zastupjerjam awstriskeho, francoskeho, němskeho, šwicarskeho a španiskeho wulkopósłanstwa znate, kiž zetkachu so minjeny štwórtk w Praze na konferency wo wjacerěčnosći. Mjezynarodne zarjadowanje, na kotrymž wobdźělnicy wosebje wo tym diskutowachu, kak móža wuwučowanje cuzych rěčow hišće lěpje podpěrać, je so hižo 14. króć wotměło. Tež ramikowe wučbne plany a cuzorěčna wučba w jednotliwych předmjetach słušachu do wažnych programowych dypkow.
Prěnju cuzu rěč wuknu čěske dźěći wot 3. lětnika. Po nowym ramikowym kubłanskim programje maja hižo w 1. lětniku z jendźelšćinu započeć. Poskići-li šula w 1. lětniku hinašu rěč, maja so dźěći tam najpozdźišo w 4. lětniku z jendźelšćinu zaběrać. Po nowych wučbnych planach je druha cuza rěč winowatostna. Wuknjacy móža mjez němčinu, francošćinu a španišćinu wolić. Nowe ramikowe wučbne plany maja wot septembra 2027 płaćić.
Polacy sobu rěčeć njesměli
We Waršawje namjet USA za měr w Ukrainje dokładnje analyzuja
Waršawa. Z 28 dypkow wobstejacy měrowy plan prezidenta USA Donalda Trumpa za Ukrainu zbudźa w pólskich medijach wulku kedźbnosć. Při tym je Polakam wosebje wažne, kak měrowy plan jich wosebite zajimy wobkedźbuje, wšako je Pólska jako susod Ukrainy wot wójny potrjecheny kaž žadyn z tamnych europskich krajow.
Hnydom po wozjewjenju plana přez administraciju Trumpa bě jasne, zo njemóže Ukraina plan poprawom akceptować, dokelž ma tójšto swojeho teritorija Ruskej přewostajić. Runje tak spěšnje bu znate, zo tež Ruska měrowy plan wotpokazuje, dokelž ma dale sahace wójnske zaměry w Ukrainje.
Zhubjene zwony su zaso słyšeć
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimanych temach w Čěskej
Praha. Na wosebitej webstronje we wikimediji móža zajimowani zwonjenje dawno zhubjenych zwonow słyšeć. W 90 nahrawanjach běchu reporterojo jich zynki zwěčnili. Tak na přikład zwonjenje třoch bywšich zwonow cyrkwje swjateho Wjacława w Dobruši na wuchodźe Čěskeje. Wone pochadźeja z lijernje Rudolfa Manoušeka w Brnje. Hakle 1931 běchu je w baroknym Božim domje instalowali. Jědnaće lět pozdźišo sćazachu je němscy wobsadnicy, zo bychu z nich brónje za swoju wójnu zhotowili. Na magnetiskim pasku z lěta 1940, kotryž leži w archiwje Čěskeho rozhłosa, su hišće słyšeć.
Ruska prowokacija w Pólskej?
Wobškodźena železniska čara mjez Waršawu a Lublinom kraj rozhorja
Waršawa. Wša Pólska je rozhorjena a zludana. Wažnu železnisku čaru mjez Waršawu a Lublinom su atentatnicy w nocy na minjenu njedźelu nadpadnyli. Detonacija rozbuchliny je nimale meter dołhi dźěl kolijow wutorhnyła. Cyłkownje dźewjeć spěšnikow je hišće přez wobškodźeny dźěl smaliło. Jednomu z lokomotiwnikow pak napadnychu spodźiwne zwuki, a wón informowaše zamołwitych, kotřiž „dźěru“ w kolijach wuhladachu.
Polakam je jasne, zo bě rozbuchnjenje nadpad Ruskeje. „Diwersanća njezbožo zawinować chcyli“, piše bulwarna nowina Fakt. „To bě ruska prowokacija na teritoriju NATO“, je sej Gazeta Wyborcza wěsta. Druhe nowiny to runje tak widźa.
W Čěskej so złota dla wadźa
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimanych temach w Čěskej
Złaté Hory. Čěska chce drohometale pod Jeseníkom (Altvatergebirge) wudobywać. Geologojo mějachu zwěsćić, hač so to zadani. Fachowcy statneho předewzaća Diamo, kotrež geologiske točenja přewjeduje, su před tydźenjomaj swoje daty wozjewili. Blisko Zlatych Horow, małeho městačka na sewjernej kromje Jeseníka, su wjace złota namakali, hač běchu wočakowali. Po studiji předewzaća leži tam při bywšich podkopkach skoro jědnaće tonow drohometala, z kotrychž hodźała so połojca wuryć. Ladislav Pašek, zastupowacy direktor Diama, zdźěli, zo bě jeho firma hač do 250 metrow pod bywšimi šachtami točiła. Při tym běchu zwěsćili, zo wupřestrěwaja so woršty złota hišće dale do horow, a zo su samo šěrše. Pašek trochuje, zo je drohometal 30 miliardow krónow (1,24 miliardow eurow) hódny. Nimo złota je předewzaće tež na 8,6 tonow slěbra, 25 000 tonow cynka, 5 600 tonow kopora a 1 600 tonow wołoja storčiło. „A hišće dalši metal, mjenujcy galium, smy tam našli. Tutón słuša do najdrohotnišich surowiznow w Europskej uniji“, wě Ladislav Pešek.
Hdy změjemy zaso srjedźoeuropskeho kardinala?
„Po mojim měnjenju bě to wulki srjedźoeuropski kardinal“, sudźeše zašły tydźeń w Čěskim rozhłosu po smjerći kardinala Dominika Duki znaty a wuznamny nowinar Tomáš Němeček. Jeho słowa su wažniše, hač na prěni pohlad wupada. A su tež kluč do přichoda a k prašenju, hdy zaso Čěska (a z njej Łužica) kardinala změje. Bě-li w minjenych lětdźesatkach mjenujcy za nas samozrozumliwe, zo w Praze kardinal sedźi, kiž so za Serbow samozrozumliwje zajimuje a Serbow rady wopytuje (to je Duka činił, ale tež jeho předchadnik Miloslav Vlk) abo jich w Praze wita (to je činił Vlkowy předchadnik František Tomášek hišće w komunistiskich časach), tole w přichodźe hižo samozrozumliwe njebudźe.
