We Łužicy wjace bjezdźěłnych
Budyšin (SN). Tež w Hornjej Łužicy zličichu kónc lěta 2025 wjac bjezdźěłnych. Wšo dohromady bě jich 19 500 žonow a muži. Kaž z ličbow agentury za dźěło wuchadźa, běštej to dwaj procentaj wjac hač w nowembrje. Stupaca bjezdźěłnosć zwisuje w našim regionje wosebje ze sezonu, potajkim ze zymu. Wšako su předewšěm přistajeni ratarstwa, twarstwa a zahrodnistwow potrjecheni. Zdobom pak je tež mjenje bjezdźěłnych nowe dźěło namakało, štož ma konjunkturelne přičiny.
Bjezdźěłnosć po cyłej Sakskej přiběra. Sakski minister za hospodarstwo Dirk Panter (SPD) widźi w swobodnym staće paradoksnu situaciju: Na jednym boku pobrachuja fachowcy, na druhim boku maja so ludźo ze snadnej powołanskej kwalifikaciju dźeń a ćešo, dźěłowe městno namakać. Tohodla je 5,6 procentow wjac ludźi bjezdźěłnych hač před lětom. Kwota bjezdźěłnosće so samo sydom procentam přibližuje.
Předsyda třěšneho zwjazka dźěłarnistwow (DGB) w Sakskej Markus Schlimbach skedźbnja na krizu industrije a žada sej wjac inwesticijow.
Wuhlady najebać insolwencu dobre
Jednaćelstwo zawoda Perfecta je loni kónc decembra zarjadniskemu sudnistwu w Drježdźanach próstwu wo zahajenje insolwencneho jednanja w swójskej zamołwitosći zapodało, kotrejž je sudnistwo nětko přizwoliło.
Budyšin (SN). „Zaměr je dale rozrisanje pytać, inwestorow za zawod namakać a wuzwolić kaž tež w tym zwisku naš wobchodniski model strategisce dale wuwiwać“, jednaćel Budyskeho zawoda Perfecta Christian Baumann rozłožuje. Předewzaće bu w lěće 1896 załožene. Wot 1920 su fachowcy tam mašiny za rězanje wuwiwali a so na nje specializowali.
Lětsa zaso regionalne powołanske wiki w šuli
Ralbicy (SN/MiP). Tež lětsa přeprošuje Ralbičanska Serbska wyša šula łužiske zawody a předewzaća kaž tež šulerki a šulerjow a jich staršich w oktobrje zaso na regionalne powołanske wiki. „Po wuspěšnymaj zarjadowanjomaj w lěće 2022 a 2024 nadźijamy so zaso na dobru rezonancu“, praji wučer šule a hłowny zamołwity za wiki Mathias Kliemank na naprašowanje našeho wječornika. 2024 běše so wjace hač 50 potencielnych regionalnych dźěłodawarjow prezentowało. Na dworje šule běchu to předewšěm ratarske a rjemjeslniske zawody, w sportowej hali pak mějachu zarjady, zarjadnišća a posłužbowe předewzaća swoje stejnišća. Tež industrijowe zawody běchu mjez wustajerjemi, mjez druhim předewzaći TDDK z Nadrózneje Hrabowki a Accumotive z Kamjenca.
Swjedźenska jědź w nowym stilu
Kotre alternatiwy maja weganojo abo wegetarojo na hosćinach?
Hody bjez kački? Za mnohich je to njepředstajomne, wšako je kačka – chiba huso – z čerwjenym kałom a knedlikami klasiska swjedźenska jědź. Tola dźeń a wjace ludźi wuspyta rostlinske alternatiwy, pak ze strowotniskich, pak z ekologiskich abo z kulinariskich přičin. W tutym přinošku pokazamy, kak so wegane alternatiwy za tradicionalnu jědź kaž kačku abo rulady přihotować hodźa. Nimo toho zajimuje so Lisa-Maria Cyžec za strowotne pozadki rostlinskeho zežiwjenja. Student ekotrofologije na jeje prašenja wotmołwja.
Woptajće wegane rulady ...
Rulady słušeja za mnohich ke klasiskim swjedźenskim jědźam. Tola tež bjez mjasa hodźi so tradicionalna jědź zwarić. Zakład tuteje weganeje warianty ruladow stej seitan a kurjeny tofu. Z jadriwym pjelnjenjom a słódnej jušku je to słódna alternatiwa.
Přidawki:
- kurjeny tofu
- kidneyjowe buny
- čerwjena rěpa
- seitan-fiks
- cybla, zawarjene kórki, žonop
- korjeniny (sól, popjer, paprika, kobołk)
- wolij
Za jušku:
- margarina
- zelenina (cybla, morchej, kobołk, selerij)
- tomatowa mjatka
- cokor
- čerwjene wino
- zeleninowa juška
- korjeniny (ławrjenc, naliki, piment)
Takle postupujeće:
Tofu, buny a čerwjenu rěpu drobnje pirěrujeće, seitan přidaće a z toho formujomnu masu změšeće. Z njeje wukuleće štyri ćeńke placki, kotrež kaž rulady ze žonopom, cyblu, kórkami a praženym tofuwom pjelniće, zawijeće a popječeće. Po tym je w pjecy pražiće.
Juška nastanje z praženeje zeleniny, tomatoweje mjatki a čerwjeneho wina, kotrež so wjackróć redukuje. Tomu přidaće jušku a korjeniny. Na kóncu rulady w jušce hišće raz woćopliće a jim ćahnyć daće.
... abo wegane kače nóžki!
Wegane kače nóžki su kreatiwna rostlinska warianta klasiskeje swjedźenskeje jědźe. Mjaso naruna měšeńca bunow a hribow. Tuta so – wobwita z chrymstatej „kožu“ z rajsoweje papjery – w pjecy pječe.
Přidawki:
- šampinjonki a zelowe hriby (Kräuterseitling)
- kidneyjowe buny
- korjeniny kaž kobołkowy a cyblowy próšk, sól, popjer
- rajsowa papjera
- cymtowy kiješk
- sojowa juška, tomatowa mjatka, wolij
Takle postupujeće:
Hriby popječeće a z wotkapanymi bunami kaž tež z korjeninami změšeće. Tule měšeńcu zawaliće do namočeneje rajsoweje papjery a tyknjeće kiješk cymta do njeje. Cymtowy kiješk ma kósć kačeje nóžki napodobnjeć.
Ze sojoweje juški, tomatoweje mjatki a wolija změšeće marinadu, z kotrejž nóžki pomazaće.
Potom wegane kače nóžki w pjecy pomału pječeće, doniž njejsu złotobrune a chrymstate.
Lěs w Rownom smědźa wotbagrować
Skóržbu priwatneje wobsydnicy z Rownoho přećiwo wuswojenju swojeje ležownosće za zdobywanje brunicy je sakske Wyše zarjadniske sudnistwo (OVG) spočatk decembra wotpokazało. Nětko je wone swój rozsud wopodstatniło.
Budyšin (dpa/SN/MiP). Hłowny argument skóržby, zo rani rozšěrjenje Wochožanskeje brunicoweje jamy zwjazkowy zakoń kaž tež wustawoprawnisku kaznju za škit klimy, njeje sudnikow přeswědčił. „Rozsud je njepowalny“, rěka w zdźělence němskeje nowinarskeje agentury dpa.
Po měnjenju OVG wotpowěduje jasne rjadowanje kónca wudobywanja wuhla we łužiskich brunicowych jamach kaž tež kónca produkcije miliny z brunicy w milinarnjomaj w Hamorje a Čornej Pumpje hač do lěta 2038 prawniskim zakładam a narokam Zwjazkoweho wustawoweho sudnistwa. Nimo toho steji zjawny zajim, ludnosć spušćomnje z milinu zastarać, nad próstwu skoržaceje wosoby. Naspomnjenej milinarni tutomu zajimej wotpowědujetej, trjebatej pak brunicu z bliskeje Wochožanskeje jamy, sudnicy wuzběhnychu.
Syły žorawjow za picu pytaja
VW přiměri mzdu
Berlin (SN). Koncern VW je lěto 2025 z historiskim wuspěchom zakónčiło. Tole wozjewi wčera dźěłarnistwo IG metal a pokaza na to, zo je so koncernej poradźiło, swojim sobudźěłaćerjam na wuchodźe a zapadźe samsnu mzdu płaćić. Wšitcy po samsnych tarifowych wuměnjenjach dźěłaja. „Tarifowa jednota je zdokonjana, štož přinošuje sprawnosći mjez wuchodom a zapadom“, wuzběhny nawoda wobwoda IG metal Berlin-Braniborska-Sakska Jan Otto.
Wurunanje mzdow je dźěłarnistwo wot lěta 2021 we wjacorych tarifowych kołach zwoprawdźiło. Po bywšich dojednanjach měli dźěłaćerjo hakle wot lěta 2027 samsnu mzdu dóstawać. Nětko tomu hižo wot 1. januara 2026 tak budźe. Nimo mzdow potrjechi tole tež dźěłowy čas. Na wuchodźe a zapadźe dźěłaja přistajeni koncerna VW 35 hodźinow wob tydźeń. „Přiměrjenje tarifowych wuměnjenjow bě po wjace hač třoch lětdźesatkach zjednoćenja Němskeje dawno trěbne. Tež hladajo na tuchwilne połoženje awtoweje industrije je wuspěch jednanjow kedźbyhódny“, Jan Otto podšmórny. Nětko pak je tohorunja wažne, produkciju VW w Sakskej zaso na prawe kolije zwjesć a naslědnje wutwarić.
Šulerjo do hodownych prózdnin so rozžohnowali
Šulerjo w Sakskej maja hižo hodowne prózdniny. Přichodnej dwě njedźeli smědźa so woni hodownym wjeselam a startej do noweho lěta wěnować. Póndźelu, 5. januara, so wšitcy zaso w šuli widźa.
Budyšin (SN/BŠe). Zašły pjatk, posledni šulski dźeń do hód, knježeše na serbskich šulach dohodowna atmosfera. W Radworju su so šulerki a šulerjo kaž tež wučerki a wučerjo Serbskeje zakładneje a wyšeje šule Radwor w sportowej hali zetkali. Zhromadnje spěwachu hodowne spěwy w serbskej, němskej a jendźelskej rěči. Wšitcy ze zapalom sobu činjachu. Hala bě luboznje z hwězdami a latarnčkami wupyšena. Wězo je tež rumpodich přišoł a dźěćom chłóšćenki rozdźělił.
