Wosebita wustajeńca jako zazběh ludy zwjazowaceho, trajneho projekta

Wernisaža wosebiteje wustajeńcy „Krabat – Muž. Mytos. Marka.“ Budyskeho Serbskeho muzeja je daloko přez łužiske mjezy sahajo wulki zajim zbudźiła, a tak njebě nawal wopytowarjow překwapjacy. Mjez serbskimi, němskimi, čěskimi, chorwatskimi a słowjenskimi hosćimi běchu mjez druhim generalny konsul Čěskeje Jiří Kuděla, sekretarka chorwatskeho pósłanstwa Petra Radić, postrowy swojeje institucije posrědkowacy magister akademije Cravatica Nikola Albaneže, zapósłancaj Sakskeho krajneho sejma Marko Šiman a Hajko Kozel, krajneho radu Budyskeho wokrjesa zastupowaca přirjadnica Birgit Weber, Kamjenski wyši měšćanosta Roland Dantz, direktor Załožby za serbski lud Jan Budar a předsyda Domowiny Dawid Statnik.

„Tajkule zestawu dotal hišće měli njejsmy“

Z basniskej dušu z ródnej wsu zwjazany

pjatk, 15. septembera 2017 spisane wot:

Zetkanje z basnikom a literarnym wědomostnikom dr. Frycom Libom

Dźeržu knihu w rukomaj, z pisanej wobalku a titulom „Bóśon z Mósta“ (Baćon z Mosta). Z jeje awtorom Frycom Libom zetkam so w bibliotece Choćebuskeho Serbskeho domu. Rjane to wudaće z podtitulom „Pěsnje a wjerše“. Wjace hač sto basnjow w njej skutkuje na mnje woprawdźe kaž spěwy a štučki połne začućow, zwuraznjace hłuboku zwjazanosć awtora wosebje z domiznu wokoło delnjoserbskeje wsy Mosta a ze serbstwom. Wone rěča wo lubosći, zrudobje, smjerći, zbožu a radosći kaž tež dušinej boli. Ale wopisuja tež směšne podawki a druhe zjawy.

„Nowe dyrdomdeje na wsy“ su aktualna dźěćaca kniha LND z pjera Štefana Paški. Kaž hižo wo jeho předchadźacej „Dyrdomdeje na wsy“ mam tež wo njej jara dobry zaćišć.

Hižo zjimanje na chribjeće knihi za stawiznički wo nowych dyrdomdejach hólca Tima wabja. Tim bě ze swójbnymi z města na wjes ćahnył a nětko pola­ wowki a dźěda na wulkim statoku bydli. Kniha je spisana za dźěći, kiž su runje čitać nawuknyli, a wona so po mojim měnjenju derje za nje hodźi.

Skomdźili něšto nowe natwarjeć

pjatk, 15. septembera 2017 spisane wot:

Rozmołwa ze serbskim kulturnym wědomostnikom wo jeho nowonastawacej knize

Serbski kulturny wědomostnik dr. Měrćin Wałda je 2010 sociologisko-psychologisku knihu wo połoženju Serbow z titulom „Wie man seine Sprache hassen lernt“ wudał. Nětko na nowej knize dźěła. Alfons Wićaz je so z nim rozmołwjał.

Čehodla bě Wam tema Wašeje 2010 wušłeje knihi tak wažna?

Wuběr zajimawych a zabawnych stawizničkow

pjatk, 15. septembera 2017 spisane wot:

Mysle k nowej knize Pawoła Roty „Z kameru a pisakom po Delanach“

W1960tych lětach započa Pawoł Rota, tehdy wučer w Róžeńće, pisać do Serbskeje protyki – wo swojich ródnych Sernjanach a poněčim wo susodnych wsach. Domjace pjekarstwo, knježi dwór, nócni stražnicy, wjesne rjemjesło a wikowanje, młyn, rězakaj a twarske změny běchu prěnje temy. Trochu zwisowachu wone z jeho prěnim konikom, fotografowanjom;­ njeběchu pak wujasnjenja k wobrazam. Rota zanurješe so do drobnych stawiznow, slědźeše w starych aktach, wuhóda wobsah starych rukopisow a wosebje – zapisowaše sej wot staršich ludźi powědane. To sčini jeho nastawki žiwe a wosobinske a při někotrych, na přikład hdyž dźe wo wobsedźerjow Pěskečan korčmy, so ći zda, zo připosłuchaš kermušnej bjesadźe.

Překročaduchowne a dušine barjery

pjatk, 15. septembera 2017 spisane wot:

Nowa antologija serbskeje prozy „Mlóče“

Zwjazk połny nowotwórbow serbskeje prozy posrědkuje nam wobšěrny do­hlad do načasneho spisowaćelenja wšěch generacijow. Prěnja stawizna „Pawoł a jeho sćiny“ z pjera Andreje Chěžcyneje wopisuje rozdźěl mjez „derje měnjenym“ a spomóžnym wobchadźenjom w swójbje; w poslednim powědančku knihi „Zelowy dynamit“ wěnuje so Jěwa-Marja Čornakec mandźelstwam na hranje mjez lubuškowanjom a rozzłobjenjom. Jenički historiski tekst je Kita Lorencowy „Zastup“, w kotrymž so wěčnje nowe prašenje na zakładźe konkretnych po­deńdźenjow tematizuje: Štó je poprawom susod, koho w Serbach jako­ cuzeho zaznawaja? Awtor je za antologiju serbsku wersiju swojeho prěnjotnje němskeho powědančka spisał.

W spomnjeću na basnika Jurja Chěžku

pjatk, 15. septembera 2017 spisane wot:

Před 100 lětami bě so w Hórkach Jurij Chěžka narodźił. 1937 złoži wón na Praskim Arcybiskopskim gymnaziju maturu. Po tym započa na Karlowej uniwersiće bohemistiku, germanistiku a sorabistiku studować. Jako čłon studentskeho towarstwa „Serbowka“ pospyta so wón zdobom w pisanju, załoži rukopisny časopis „Gmejska heja“, do kotrehož swoje teksty zapisowaše. Ze zapiskow je wušoł zešiwk njewšědneje poezije pod titlom „Na puću za druhej domiznu.“

Hrozne wobstejnosće fašizma a wójny prěkowachu dalše wuwiće młodeho a antifašistisce zmysleneho Serba. Po wobsadźenju Čěskosłowakskeje přez Němsku Gestapo Chěžku zaja. Dowjezechu jeho do jatby w Drježdźanach, z kotrejež jeho po měsacu pušćichu. Njemóžachu jemu žane politiske přeńdźenje dopokazać. 9. oktobra 1939 su jeho do wojakow zwołali. Z tym so puć Jurja Chěžki z wočow samo­ jeho bliskich podpěraćelow w Praze zhubi. Je znate, zo bě Hórčan we wójnje žiwjenje přisadźił – 1944 blisko Kraguje­vaca w Serbiskej.

Serbska protyka poda so w klětušim wudaću do delnich Sulšec. Rjany titulny wobraz wo serbskej wsy nad Čornym Halštrowom wabi ju wopytać.

Stajenje meje jako tradicionalny nałožk wuhladaš na zadnjej stronje. Redaktor Serbskeje protyki Pětr Šołta rysuje w zawodnym přinošku žiwje přijomnu atmosferu při tykancyspěwanju Róžeńčanskeje młodźiny do Sulšečanskeje kermuše. Z tym zbudźa wćipnosć na wonu wjes na něhdyšej­ mjezy Pruskeje k Sakskej.

„Woprawdźe rjane wuměłstwo nastało“

pjatk, 08. septembera 2017 spisane wot:

11. mjezynarodna dźěłarnička při Miłočanskej skale kreatiwitu wuměłcow pohoniła a zajim publikuma zbudźiła

Mjeztym 11. mjezynarodna wuměłska dźěłarnička při Miłočanskej skale wotmě so wot 21. awgusta do 3. septembra. Dźesać čěskich, němskich a serbskich wuměłcow je na finisaži swoje wudźěłki dwutydźenskeho sympozija prezento­wało. Drjewjane a zornowcowe kaž tež z wjacorych materialijow tworjene skulptury budu nětko znajmjeńša lěto kołowokoło skały a w regionje wusta­jene, chibazo su hižo předate. Lětsa je prěni eksponat nablaku kupca namakał, dalšej stej skazanej.

Wuměłcy běchu wot atmosfery w Miłoćicach, kotraž je jich kreatiwitu přisporjała, zahorjeni a wjeselachu so nad wulkim zajimom wopytowarjow. „Poprawom přińdźemy z publikumom hakle do kontakta, hdyž je skulptura hotowa – tule pak móžemy sej mysle a měnjenja hižo w procesu tworjenja wuměnjeć“, wopisuje Robert Alger wosebite wuměnjenja při skale. „Interakcija z recipientami naše dźěło runje tak pohonja kaž přitomnosć wuběrnych kolegow. Tule je woprawdźe rjane wuměłstwo nastało.“

Cluj-Napoca je město kontrastow

pjatk, 08. septembera 2017 spisane wot:

Wliwy wšelakorych ludow su hišće dźensa wočiwidne a wuprudźeja wosebity šarm

Cluj-Napoca, němsce rěka tele město Klausenburg a madźarsce Kolozsvár, je druhe najwjetše Rumunskeje. Wone je stolica wokrjesa Cluj w Sedmihródskej, hdźež měješe po legendach Dracula swoju domiznu. W meji wotmě Federalistiska unija europskich narodnych mjeńšin (FUEN) w Cluju-Napoce swój lětuši­ kongres, na kotrymž smědźach so jako zastupjerka Serbskich Nowin wobdźělić.

Město leži wosrjedź horin na zapadźe Sedmihródskeje nad rěku Someşul Mica a je wobdate wot lisćowych lěsow a łukow, hdźež so předewšěm wowcy pasu. Prjedy hač docpěješ nutřkowne město z historiskimi twarjenjemi a hasami w přitulnej atmosferje, maš so přez měšćanske štwórće twarjenjow z komunistiskeho časa prawdźepodobnje předrěć. Ćim wjetšu dožiwiš potom překwapjenku w centrumje, kotryž je wosebje derje hladany a wuhotowany. Kontrasty města a jich wobydlerjow su mi za čas přebytka wjacekróć napadnyli.

słowo lěta 2022

nawěšk

nowostki LND