Nałožki a hordosć na serbstwo

wutora, 05. apryla 2016 spisane wot:

Berlin (ML/SN). „Do schadźenja słónca jutrowničku zakuzłanu wodu čerpać je jenož jedyn z mnohich nałožkow słowjanskeje mjeńšiny we Łužicy. Babette Zenkerowa je nawodnica Dešnjanskeho domizniskeho muzeja. Wona powěda, zo zwisuja nałožki tež z jednotliwymi wsami. ,Pola nas ma so jutrowna woda do schadźenja słónca z rěki čerpać, kotraž wot wuchoda na zapad běži, kaž je to pola nas ze Sprjewju.‘ Zenkerowa rozprawja wuběrnje wo Serbach, kotrymž su jutry z wotstawkom najwažniši swjedźeń.“

Choćebuz (ML/SN). „Na Lipšćanskich knižnych wikach je tež Budyske Ludowe nakładnistwo Domowina z prěnjej biografiju­ spisowaćela Jurja Brězana (1916–1906) wobdźělene. Zezběrał je fakty wo serbskim powědarju Budyski literarny wědomostnik Dietrich Šołta.“ Pod nadpismom „Nakładnistwo Domowina prezentuje prěnju biografiju Brězana“ piše­ wo tym Choćebuska nowina Lau­sitzer Rundschau. Wona cituje jednaćelku LND Marku Maćijowu: „Brězan bě najwliwapołniši serbski spisowaćel druheje połojcy 20. lětstotka a je wjace hač 50 knihow spisał. Wušli su wone we wjacorych milionach eksemplarow. Nowa kniha pokazuje na jeho wotměnjawe žiwjenje mjez kejžorskim reichom a znowa zjednoćenej Němskej. Hač do swojeje smjerće lěta 2006 bě wón produktiwny. Jeho najwažniše knihi předleža paralelnje w serbskej a němskej rěči.“ Lausitzer Rundschau pokazuje tež na to, zo předstaji spisowaćel Jurij Koch na prěnim dnju knižnych wikow swoju dźěćacu knihu „Abessinka, wo bist­ du?“, kotraž je w Lipšćanskim nakładnistwje Lychatz wušła.

Hessa je nowy Krabat

Zapósłane (23.03.16)

srjeda, 23. měrca 2016 spisane wot:

Křesćan Buk z Drježdźan wupraja so k njedawnym wólbam krajnych sejmow:

Njedźelu tydźenja běchu w třoch zwjazkowych krajach nowy krajny sejm wolili. Wuslědki su wostrózbjace, knježerstwowe strony zhubichu, hač na Porynsko-Pfalcsku, swoju dotalnu wjetšinu. Wina na tym je prawopopulistiska strona AfD, kotraž je we wšěch krajach dwucyfrowe rezultaty zdobyła.

W februarskim čisle měsačnika Pomhaj Bój, na stronomaj 4 a 5, je wozjewjena reportaža­ wo wotprawjenju młodeho Polaka­ w lěće 1942 njedaloko (Njeswačanskeho) Łomska – kak je tomu dóšło, kak je so wobwěsnjenje wotměło a što so w lětach po tym w tym zwisku stawaše. Awtorka Trudla Malinkowa je slědźiła a zezběrała fakty, da wočiswědka rěčeć a storhnje z tejle dokumentaciju po­dawk ze zabyća do njezabyća.

Lessing a Sarrazin

štwórtk, 17. měrca 2016 spisane wot:

Wězo sym roznjemdrjeny. Widźu wobrazy zapaleneho domu Husarenhof w Budyšinje. Njejsće sej Łužicu zasłužili, sej myslu. Wołam sej swoje najlubše łužiske teksty wo tolerancy do pomjatka – Lessinga, Lorenca, Wüstena, Dreschera, Schmidta. Zelena to hórkata zahroda „Łužitz“ – kaž ju za sebje rady mjenuju –, po kotrejž rěčki pluskotaja. Znajmjeńša dwě rěči: měrniwej při jednych durjach. Za kóždy dypk na geografiskej karće a kóždu wěc na swěće dwě mjenje – a wšitcy so z toho wjesela. Fantazija to, přeco hižo. Ale tež ideja a reservoir, z kotrehož so žiwiš a kotryž na wulěty sobu do swěta bjerješ, dołhož wone traja.

Mój wulět traje hižo wosomnaće lět, kónc je traš wotwidźomny. Problemy so nětko z tym započinaja, zo drje je pře­wjele z nas do swěta šło. Dokelž dyrbjachu, dokelž chcychu. Druhdy woboje. Widźu­ to, hdyž tu přebywam. Nimale 40 – a přeco hišće sym k mnohim skład­nosćam jedyn z najmłódšich tu. To so z kónčinu něšto stawa, hdyž lětdźesatkaj dołho traje. A z tymi, kotřiž su wostali.

„Šołta žadyn pomnik njespotorha“

štwórtk, 17. měrca 2016 spisane wot:

Drježdźany (ML/SN). „,Literatura NDR njeměješe ani městno na blidźe za kóčki w cyłoněmskej literaturje‘, mórkotaše Brězan. Něhdy wjele čitany awtor widźeše so po přewróće na kóncu ‚jako mrowja, kotraž bě pod škórnje wičneho hospodarstwa přišła‘. Wón mjenowaše tole trójne manko: Serb, čłowjek z wuchoda a ani wótry ani tajny disident.“ Takle cituje­ Karin Grossmann Jurja Brězana w přiłoze nowiny Sächsische Zeitung minjenu sobotu. Wona předstaji nowu knihu prof. dr. Dietricha Šołty wo ži­wjenju a tworjenju Brězana.

Drježdźanska nowina dale piše: „Stawizny swojeho žiwjenja je wón hišće sam powědał w zwjazkach, kaž ‚Ohne Pass und Zoll‘ a ‚Mein Stück Zeit‘. Na to poćahuje so rěčespytnik Dietrich Šołta, kiž předpołoži nětko prěnju biografiju wo Brězanu. Šołta nawjedowaše wjele lět Budyski Serbski institut a je wuběrny znajer awtora a jeho dźěłow. Wón je w archiwach slědźił a w zawostajenstwje, kotrež běchu Brězanowi třo wnučcy jako namrěwcy literarnemu archiwej w Marbachu předali. Tak přińdźe spisowaćel jako prěni Serb znajmjeńša postum do cyłoněmskich njebjes.“

Zapósłane (15.03.16)

wutora, 15. měrca 2016 spisane wot:

K přinoškej w SN ze 4. měrca „Hdźež jenož­ myše rejuja ...“, Křesćan Buk z Drježdźan slědowace přispomnja:

Wěcownje analyzuje Měrćin Weclich situaciju hosćencow w Serbach, kaž na přikład­ w Pančicach-Kukowje a dalšich komunach. K wšemu rozmyslowanju pak dyrbi so naspomnić, zo je čas prawniskeje njewěstoty we wuchodnej Němskej wotběžany. Za wšě prawa restitucije bě termin 31. december 1994. We wosebitych­ padach su jón z dowolnosću zwjazkoweho financneho minis­terstwa wo krótki čas podlěšili. To je prawniski fakt. Druhi je, zo běchu naše komuny tež zwonka Serbow – haj, tónle problem, kaž jón awtor wopisuje, njeje regionalny, ale nadregionalny –, swoje předkupne prawo wuži­wajo hosćency a druhe ležownosće kupowali z wotpohladom, je snano pozdźišo z dobytkom zaso předać, štož pak bě častodosć zličbowanka bjez korčmarja. Tak dóńdźe k napoł rozpadanym twarnišćam, a gastronomiske zastaranje njebě hižo zaručene.

Zapósłane (09.03.16)

srjeda, 09. měrca 2016 spisane wot:

Regina Šołćina z Konjec piše po zakónčenju rjada dźiwadłowych předstajenjow „Wumrěć njedawa, ćeta“:

Zaso je naša lajska dźiwadłowa skupina Šunow-Konjecy jednu etapu swojeho 24lětneho skutkowanja dokónčiła. A to, jako so w Haslowje posledni raz zawěšk zběhny k hrě „Wumrěć njedawa, ćeta“, z kotrejž smy najskerje wjele ludźom wjeselo wobradźili.

Dźakować pak chcemy so dźensa po tymle puću jónu našim medijam – Serbskim Nowinam kaž tež Serbskemu rozhłosej. Wone su nas swěrnje přewodźeli wot „horceje fazy“ zwučowanjow hač do kónca předstajenjow. Tak mějachmy móž­nosć, rěčane serbske słowo, kombinowane z „kekliju“, za naš wjesny lud, zakład serbstwa, na jewišćo přinjesć. Dale słuša dźak našim serbskim korčmarjam. Čujemy so cyle jednorje „doma“ pola nich.

Mjez sobu rěčećje jara wažne

srjeda, 09. měrca 2016 spisane wot:

Po přednošku a diskusiji w Lipšćanskim Instituće za sorabistiku je so Milenka­ Rječcyna někotrych prašała, što běchu za nich bytostne dopóznaća ze zarjadowanja.

Bosćij Handrik, zamołwity za serbske naležnosće w Budyskim regionalnym zarjedźe Sakskeje kubłanskeje agentury: Mi bě wažne dóstać konkretny dohlad do dźěławosće Instituta za sorabistiku a tak zdobom zarjadować móc signale, kotrež smy ze stron studentow dóstali. Je to zakład, sej objektiwny wobraz tworić. A nětko dźe wo to, za přichod prawe rozsudy wotwodźeć, štož njebudźe lochko. Derje tež je, zo je so proces komunikacije mjez institutom a studentami wožiwił. Na tym blaku so zaso pokaza, zo je wažne ze sobu rěčeć. Hdyž so to dlěši čas zanjecha, dóńdźe k sćěham, kotrež su na woběmaj wobdźělenymaj bokomaj z ćežemi zwjazane. To mamy přewinyć. Druhdy so prašam, čehodla tak dołho traje, prjedy hač so prěni krok čini.

Jan Arnošt Smoler? – To je wuznamny Serb

štwórtk, 03. měrca 2016 spisane wot:

Wón běše wudawaćel, publicist, slawist a samo wučer serbšćiny. Jan Arnošt Smoler je jedyn z najwuznamnišich zastupjerjow swojeho ludu. Tola što młodostni wo jeho žiwjenju a skutkowanju wědźa? Alena Pawlikec je so mjez šulerjami 9. do 12. lětnika Budyskeho Serbskeho gymnazija wobhoniła.

Pawoł Cyž z Wotrowa, 10. lětnik: Jan Arnošt Smoler je w Budyšinje swójsku kniharnju załožił. Blisko powołanskeje akademije dopomina na njeho dźensa pomnik. Dale wuwiwał je wosebje tež našu spisownu rěč. Kóždy Serb měł jeho znać. Wón běše wuznamny čłowjek.

Feliks Langer z Wotrowa, 9. lětnik: We wučbje smy wo Smolerju hižo w 6. lětniku słyšeli a nětko wo nim tohorunja rěčimy. Wěm, zo je wón wjele serbskich spěwow zezběrał.

Annamaria Hadankec z Kopšina, 12. lětnik: To bě jedyn z najwuznamnišich prócowarjow serbskeho naroda. Wón je wosebje tež serbsku rěč sobu wuwiwał. Chcyše serbske narodne wědomje sylnić, zo by so naš lud w němskim swěće přesadźić móhł. Tema Jana Arnošta Smolerjowej žiwjenje a skutkowanje je na gymnaziju wobstatk wučby.

nawěšk

nowostki LND